---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerde Karşılaşılan Zorluklar ve Fırsatlar: Erzurum Demir Tatlısı Örneği"
description: "Gastronomi turizmi, destinasyonların kültürel kimliğini öne çıkaran ve turistlerin seyahat motivasyonlarını doğrudan etkileyen stratejik bir araç niteliğindedir. Yerel mutfak kültürlerinin sürdürülebilirliği ve otantik ürünlerin korunması amacıyla coğrafi işaret tescillerinden faydalanılmaktadır. Kı"
resource: "https://makaleanalizi.com/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/cografi-isaretli-gastronomik-urunlerde-karsilasilan-zorluklar-ve-firsatlar-erzurum-demir-tatlisi-ornegi"
doi: "10.3389/fsufs.2024.1460663"
authors: ["Erkan Denk"]
citation: "Denk, E. (2024). Challenges and opportunities in geographical indication registered gastronomic products: Erzurum Rosette. Frontiers in Sustainable Food Systems, 8. https://doi.org/10.3389/fsufs.2024.1460663"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Tarım Bilimleri"
subDiscipline: "Tarım ve Gıda Bilimleri"
evidenceCount: 11
tags: ["Demir tatlısı", "coğrafi işaret", "kültürel miras", "üretim süreci", "sürdürülebilirlik", "kırsal ekonomi"]
timestamp: "2026-08-16T07:00:01.499Z"
---

# Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerde Karşılaşılan Zorluklar ve Fırsatlar: Erzurum Demir Tatlısı Örneği

Özgün başlık: Challenges and opportunities in geographical indication registered gastronomic products: Erzurum Rosette
DOI: https://doi.org/10.3389/fsufs.2024.1460663
Künye (APA 7): Denk, E. (2024). Challenges and opportunities in geographical indication registered gastronomic products: Erzurum Rosette. Frontiers in Sustainable Food Systems, 8. https://doi.org/10.3389/fsufs.2024.1460663

Bilim alanı: [Tarım Bilimleri](/okf/tarim-bilimleri/index.md) › Tarım ve Gıda Bilimleri

# Alan bağlamı

Gastronomi turizmi, destinasyonların kültürel kimliğini öne çıkaran ve turistlerin seyahat motivasyonlarını doğrudan etkileyen stratejik bir araç niteliğindedir. Yerel mutfak kültürlerinin sürdürülebilirliği ve otantik ürünlerin korunması amacıyla coğrafi işaret tescillerinden faydalanılmaktadır. Kış turizmiyle tanınan Erzurum ilinde cağ kebabı, kadayıf dolması ve peynir çeşitleri bilinirliğe sahipken, geleneksel bir lezzet olan demir tatlısının (Erzurum Rosette) üretim süreçleri, üretici sorunları ve coğrafi işaretin ticari yansımaları literatürde yeterince incelenmemiştir. Bu çalışma, alan literatüründeki söz konusu ürüne özgü nitel veri eksikliğini gidermeyi hedeflemektedir.

# Akademik özet

Gastronomi turizmi destinasyonların özgün kültürel kimliklerini koruyarak bölgesel kalkınmayı destekleyen temel ögelerden biri haline gelmiştir. Coğrafi işaret tescilleri gıda ürünlerinin otantik yapısını güvence altına alırken tüketici nezdinde kalite algısı oluşturmaktadır. Erzurum mutfak kültüründe kadayıf dolması ve cağ kebabı gibi tescilli ürünlerin yanında demir tatlısı da önemli bir kültürel değer taşımaktadır. Ancak literatürde demir tatlısının üreticiler düzeyindeki zanaat süreçleri, coğrafi işaretin ticari yansımaları ve üretimde karşılaşılan teknik engeller konusunda belirgin bir nitel araştırma boşluğu mevcuttur.

Bu araştırmanın temel amacı Erzurum demir tatlısının geleneksel üretim adımlarını Türk Patent ve Marka Kurumu tescil belgesiyle karşılaştırarak belgelemek, üretici algılarını çözümlemek ve ürünün sürdürülebilir gastronomi turizmi değerini değerlendirmektir. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve tescil belgesi kayıtlarında yer alan işletmelerden ulaşılabilen 6 demir tatlısı üreticisiyle yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler NVivo yazılımı kullanılarak tematik kodlama, kelime frekansı ve matris kodlama analizlerine tabi tutulmuştur.

Bulgular üreticilerin tamamının süt ve kabartma tozu yerine yoğurt ve karbonat kullandığını göstermekte, bu durum resmi tescil belgesindeki reçete ile fiili geleneksel üretim arasında teknik bir uyumsuzluk olduğunu kanıtlamaktadır. Üretim bilgisinin çoğunlukla büyükanne ve aile büyüklerinden aktarıldığı ve bu aktarımın üretim süresi devamlılığını artırdığı saptanmıştır. Coğrafi işaret kavramını doğru kavrayan üreticilerin tescil sonrasında satışlarında ve gelirlerinde artış yaşadığı, buna karşın bilgisi sınırlı üreticilerde tescilin ticari katkısının nötr kaldığı anlaşılmıştır. En kritik üretim engeli ise özel demir döküm kalıpların temininde yaşanan zorluklardır.

Tartışma ve sonuç bölümünde yazar resmi tescil belgelerindeki bilgi hatalarının tescil sahibi kurumlarca acilen düzeltilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Geleneksel üretimin sürdürülebilirliği için yerel bakırcı ve demirci zanaatkarlarının özel kalıp üretiminde desteklenmesi ve üreticilere yönelik coğrafi işaret farkındalık eğitimlerinin düzenlenmesi önerilmektedir. Çalışma literatürde belirli bir coğrafi işaretli gastronomik ürünün resmi belgesi ile saha uygulaması arasındaki çelişkileri ampirik olarak kanıtlaması bakımından özgün bir katkı sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Erzurum geleneksel demir tatlısının üretim sürecini Türk Patent ve Marka Kurumu tescil belgesiyle karşılaştırmak, üreticilerin karşılaştığı sorunları belirlemek ve coğrafi işaret tescilinin satışlar ile sürdürülebilirliğe etkisini nitel yöntemlerle ortaya koymaktır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada Erzurum demir tatlısı üreticilerinin nitel görüşlerini derinlemesine incelemek ve geleneksel üretim süreçlerini keşfeden bir yaklaşımla ortaya koymak amacıyla nitel araştırma deseni benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Türk Patent ve Marka Kurumu tescil belgesinde hamur içeriği olarak süt ve kabartma tozu yer almasına rağmen, üreticilerin tamamı üretimde yoğurt ve karbonat kullandıklarını ifade etmiş, tescil reçetesi ile saha uygulaması arasında açık bir uyumsuzluk tespit edilmiştir.
2. Demir tatlısına özgü biçim ve dokuyu veren özel döküm demir kalıpların piyasada zor bulunması ve yalnız demirciler çarşısındaki ustalara özel siparişle yaptırılabilmesi, üreticilerin karşılaştığı en temel ekipman ve sürdürülebilirlik engelidir.
3. Coğrafi işaret kavramını doğru tanımlayan ve yüksek farkındalığa sahip üreticiler tescil sonrasında satış hacimlerinde ve pazar erişimlerinde artış bildirirken, kavramı yetersiz anlayan üreticiler satışlarında belirgin bir değişim hissetmemiştir.
4. Üretim becerilerini büyükanne ve aile büyüklerinden öğrenen üreticilerin mesleki üretim süreleri (ortalama 6,5 yıl), bu bilgiyi annelerinden öğrenen üreticilere (ortalama 4 yıl) kıyasla daha uzun ömürlü ve kalıcı bir pratik aktarımına işaret etmektedir.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, Erzurum demir tatlısı üretiminin hem kadın hem erkek üreticiler tarafından yürütülen kapsayıcı bir zanaat olduğunu ve üreticilerin yüksek mesleki tecrübeye sahip bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca Türk Patent ve Marka Kurumu tescil belgesindeki reçete ile saha uygulaması arasında belirgin malzeme farkları ortaya konmuştur.

Yazar, resmi tescil metnindeki süt ve kabartma tozu yerine üreticilerin yoğurt ve karbonat kullanmasını, tescil başvurusu sırasındaki olası yazım/insan hatalarına veya bireysel pratik uyarlamalarına bağlamaktadır. Özel demir kalıpların teminindeki zorluklar ise zanaatkar üretimin sürdürülebilirliği önündeki temel teknik darboğaz olarak açıklanmıştır.

Elde edilen sonuçlar, büyükanne ve aile büyüklerinden alınan geleneksel bilgi aktarımının üretimi daha uzun ömürlü kıldığını belirten Oğan ve Çelik (2023) çalışmalarıyla paraleldir. Coğrafi işaret farkındalığının artmasının ticari başarıyı desteklediği yönündeki literatür tespiti de üretici anlatılarıyla doğrulanmıştır.

Çalışma, coğrafi işaret tescilli yerel gastronomik ürünlerin korunması için yalnızca hukuki korumanın yeterli olmadığını, tedarik zinciri kısıtlarının çözülmesi ve tescil kayıtlarının sahadaki gerçek pratiklerle güncellenmesi gerektiğini vurgulayarak literatüre somut bir katkı sunmaktadır.

# Yazarın sonucu

Erzurum demir tatlısının kültürel mirasını korumak ve gastronomi turizminde sürdürülebilir bir değer haline getirmek için özel demir kalıp tedarikinde yaşanan zincir sorunları çözülmeli, üreticilerin coğrafi işaret avantajları konusundaki bilgi düzeyi eğitimlerle artırılmalı ve Türk Patent ve Marka Kurumu tescil belgesindeki reçete hataları tescil sahibi kurum tarafından acilen güncellenmelidir.

# Literatürdeki işlevi

Erzurum demir tatlısı (Erzurum Rosette) üzerine odaklanan bu makale, yerel ve geleneksel gıda ürünlerinin coğrafi işaret tescili sonrası sürdürülebilirlik, üretim standartları ve ticari yansımalar bağlamında karşılaştığı sorun ve fırsatları bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Çalışma, kış turizmiyle öne çıkan Erzurum destinasyonunun gastronomi turizmi potansiyelini canlandırmak adına az bilinen otantik bir tatlıyı ampirik olarak incelemektedir. Literatürde genellikle geniş çaplı bölgesel mutfak kültürleri veya festivaller ele alınırken, bu araştırma niş bir ürünün üreticileri üzerinden mikro düzeyde analiz gerçekleştirerek mikro-kültürel gıda çalışmalarında özgün bir zemin teşkil etmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, geleneksel gıda ürünlerinin coğrafi işaret aracılığıyla korunmasının bölgesel kalkınma ve kültürel sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini inceleyen önceki araştırmalara dayanmaktadır. Yazar, gıda ürünlerinin otantik karakterinin korunmasında kuşaklararası bilgi aktarımının rolünü vurgulayan teorik çerçeveyi benimseyerek, geleneksel peynir üretimi gibi diğer gastronomik ürünlerde görülen teknik ve kültürel aktarım süreçleriyle paralellikler kurmaktadır. Özellikle literatürde savunulan, aile büyüklerinden öğrenilen geleneksel bilgilerin daha uzun ömürlü üretim pratikleri sağladığı teziyle bulgularını ilişkilendirerek kuramsal temelleri genişletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu araştırma, resmi teknik şartnameler ile sahadaki fiili üretici pratikleri arasında ortaya çıkabilecek uyumsuzlukları saptayarak literatüre çok kritik bir katkı sunmaktadır. Coğrafi işaret tescilinin sadece yasal bir koruma belgesinden ibaret kalmaması, tescil süreçlerinde insan kaynaklı yazım hatalarının veya yerel adaptasyonların tescil sahibi kurumlar tarafından denetlenmesi gerektiğini ampirik verilerle kanıtlamaktadır. Ayrıca zanaatkar üretimin devamlılığı için kritik ekipman tedariki gibi pratik tedarik zinciri darboğazlarının çözülmesinin sürdürülebilirlik politikalarındaki önemini tartışmaya açmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Coğrafi işaret tescili alan gıda ürünlerinde resmi tescil şartnamesi ile gerçek saha uygulamaları arasında malzeme bazlı uyumsuzluklar yaşanabilmektedir.** — Tescil belgelerindeki tarif ile sahadaki fiili üretici malzemeleri arasındaki farkları kuramsal olarak açıklamak amacıyla kaynak gösterilir.
- **Geleneksel zanaatkar gıda üretiminde, standart hammaddelerin aksine ürüne şekil veren özel üretim ekipmanlarının temini tedarik zincirindeki en büyük engeli oluşturmaktadır.** — Demir tatlısı üretiminde özel demir döküm kalıpların bulunabilirliği sorununun, geleneksel el sanatları ve zanaatkar üretim sürdürülebilirliği üzerindeki kısıtlayıcı etkilerini tartışmak için kullanılır.
- **Üreticilerin coğrafi işaret tesciline yönelik kavramsal farkındalık düzeyleri, tescilin ticari faydalarından yararlanma derecelerini doğrudan etkilemektedir.** — Coğrafi işaret farkındalığı ile pazar başarısı arasındaki pozitif ilişkiyi gösteren kuramsal modeli desteklemek amacıyla çalışmanın üretici algısı analizi referans alınır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Geleneksel demir tatlısı kalıbı üreten zanaatkarların karşılaştığı hammadde ve çıraklık sorunları, gastronomi sürdürülebilirliğini nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Erzurum Demirciler ve Bakırcılar Çarşısı'nda aktif olarak demir döküm kalıp üreten zanaatkarlar arasından veri doygunluğuna ulaşılana kadar belirlenecek en az 10 usta ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilecek, veriler betimsel analizle çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede üreticilerin tamamının en temel üretim sorunu olarak özel demir döküm kalıpların temin edilmesindeki zorlukları ve bu kalıpların özel siparişle yapıldığını belirtmesinden türetilmiştir.
- **Demir tatlısı üretiminde tescilli reçete ile üretici pratiği arasındaki farklar, tüketicilerin otantisite algısını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Erzurum'da demir tatlısı tüketen yerli ve yabancı turistlerden kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan katılımcılara deneysel olarak iki farklı reçete tattırılarak otantisite algısı ölçeği uygulanacak, veriler t-testi ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede resmi tescil belgesindeki süt ve kabartma tozu kullanımı ile sahadaki üreticilerin yoğurt ve karbonat kullanımı arasındaki net uyumsuzluğun saptanmasından türetilmiştir.
- **Demir tatlısı üretim bilgisini aile büyüklerinden öğrenen üreticiler ile annelerinden öğrenen üreticilerin yenilikçi pazarlama stratejileri uygulama eğilimleri arasında nasıl bir fark vardır?**
  - Desen: Erzurum'daki tescilli ve tescilsiz geleneksel tatlı üreticilerinden amaçlı örnekleme ile seçilen ve farklı öğrenme kanallarına sahip üreticilerle derinlemesine mülakatlar yapılarak girişimcilik yönelimleri tematik analiz ile karşılaştırılacaktır.
  - Gerekçe: Makalede büyükanne ve aile büyüklerinden öğrenilen geleneksel bilgilerin daha uzun üretim ömrü sağladığı, anneden öğrenenlerin ise daha kısa mesleki tecrübeye sahip olduğu bulgusundan türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Erzurum Rosette holds significant cultural value as a traditional dessert widely produced and consumed in Erzurum. Limited knowledge exists regarding the difficulties encountered b |
| ev-s-1 | 3 Materials and methods | 3 | — | In this study, a 1 https://ci.turkpatent.gov.tr/ qualitative research method ( Ishtiaq, 2019 ) was preferred in order to elucidate the views of the participants in depth and to det |
| ev-s-2 | 4.4 Analysis of Rosette's traditional production process and materials | 7 | — | While the recipe in the TPTO records included milk and baking powder in the list of ingredients, the producers should have mentioned these two products. |
| ev-s-3 | 4.6 Rosette production challenges and sustainability issues | 10 | — | The most common challenge identified by all producers relates to the procurement of materials and the availability of necessary equipment, especially the procurement of special iro |
| ev-s-4 | 5 Discussion | 11 | — | The transmission of knowledge from grandmothers and elders is associated with longer production times than that from mothers, indicating that the transfer of knowledge from these s |
| ev-s-5 | 5.1 Producers' understanding of GI and the impact of GI registration on sales | 12 | — | The majority of producers exhibited a comprehensive and positive understanding of CI, associating it with recognized regional products and recognizing its role in protecting and pr |
| ev-s-6 | 6 Conclusion and recommendations | 13 | — | To promote the sustainability of the Erzurum Rosette and realize its potential as a tourism product, these supply chain issues need to be addressed, |
| ev-l-2 | 4.4 Analysis of Rosette's traditional production process and materials | 7 | — | While the recipe in the TPTO records included milk and baking powder in the list of ingredients, the producers should have mentioned these two products. |
| ev-l-3 | 4.6 Rosette production challenges and sustainability issues | 10 | — | The most common challenge identified by all producers relates to the procurement of materials and the availability of necessary equipment, especially the procurement of special iro |
| ev-l-4 | 5.1 Producers' understanding of GI and the impact of GI registration on sales | 12 | — | The majority of producers exhibited a comprehensive and positive understanding of CI, associating it with recognized regional products and recognizing its role in protecting and pr |
| ev-l-5 | 4.2 The relationship between production experience and the source of learning | 5 | — | producers who learned from their grandmothers, such as P1 and P4, had an average production time of 6.5 years. This finding suggests that grandmothers are essential |

# İlgili kavramlar

- [Cin’in Horqin Kumul Bölgesindeki Karakavak ve Sibirya Karaagaci Agaclandirma Alanlarinda Bitki-Dokuntu-Toprak Sisteminin C:N:P Stokiyometrisinin Karşılaştırilmasi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/cinin-horqin-kumul-bolgesindeki-karakavak-ve-sibirya-karaagaci-agaclandirma-alanlarinda-bitki-dokuntu-toprak-sisteminin-cnp-stokiyometrisinin-karsilastirilmasi.md)
- [Akut Arbovirüs Enfeksiyonu Modeli Olarak Mavi Dil Hastalığında Şiddet Belirleyicilerinin Makine Öğrenmesi ile Çözümlenmesi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/akut-arbovirus-enfeksiyonu-modeli-olarak-mavi-dil-hastaliginda-siddet-belirleyicilerinin-makine-ogrenmesi-ile-cozumlenmesi.md)
- [Akdeniz Ormanlarında Yangın Sonrası Orman Yönetim Uygulamalarının Toprak Metal Dinamikleri Üzerindeki Etkileri](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/akdeniz-ormanlarinda-yangin-sonrasi-orman-yonetim-uygulamalarinin-toprak-metal-dinamikleri-uzerindeki-etkileri.md)
- [Zhejiang Eyaleti, Çin'de 2010–2021 Yılları Arasında Salmonella Kaynaklı Gıda Kökenli Hastalıkların Epidemiyolojisi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/zhejiang-eyaleti-cinde-20102021-yillari-arasinda-salmonella-kaynakli-gida-kokenli-hastaliklarin-epidemiyolojisi.md)
- [Akdeniz Dağlık Silvopastoral Sisteminde Sarda Sığırlarının Kaynak Seçimi ve Mekansal Dağılım Örüntüleri](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/akdeniz-daglik-silvopastoral-sisteminde-sarda-sigirlarinin-kaynak-secimi-ve-mekansal-dagilim-oruntuleri.md)
- [Adana İlinin Bazı Doğal ve Kültürel Sit Alanları Üzerine Floristik Bir Çalışma](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/adana-ilinin-bazi-dogal-ve-kulturel-sit-alanlari-uzerine-floristik-bir-calisma.md)
- [Okul Dışı Öğrenme Ortamlarında STEM Eğitiminin Öğretmenlerin STEM Farkındalıklarına ve 21. Yüzyıl Becerilerine Etkisi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/okul-disi-ogrenme-ortamlarinda-stem-egitiminin-ogretmenlerin-stem-farkindaliklarina-ve-21-yuzyil-becerilerine-etkisi.md)
- [Venus Sinek Kapanı (Dionaea muscipula) Bitkisinde Şekil Değiştirme: Morfolojik ve Biyomekanik Adaptasyonlar ile Başarısız Bir Avlanma Döngüsünün Olası Maliyetleri](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/venus-sinek-kapani-dionaea-muscipula-bitkisinde-sekil-degistirme-morfolojik-ve-biyomekanik-adaptasyonlar-ile-basarisiz-bir-avlanma-dongusunun-olasi-maliyetleri.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-16T07:00:01.499Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/cografi-isaretli-gastronomik-urunlerde-karsilasilan-zorluklar-ve-firsatlar-erzurum-demir-tatlisi-ornegi