---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "İklim Değişikliğinin Tarımsal Üretime Etkisi: Asya'da Sorunlar, Zorluklar ve Fırsatlar"
description: "Küresel iklim değişikliği ve iklim değişkenliği, özellikle kırılgan ve gıda güvencesizliği yüksek olan Asya bölgesinde tarımsal sürdürülebilirliği tehdit eden temel dinamikler arasında yer almaktadır. Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde altmışını barındıran Asya kıtasında, kuraklık, sıcaklık dalgaları, d"
resource: "https://makaleanalizi.com/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/iklim-degisikliginin-tarimsal-uretime-etkisi-asyada-sorunlar-zorluklar-ve-firsatlar"
doi: "10.3389/fpls.2022.925548"
authors: ["Muhammad Habib ur Rahman", "Ashfaq Ahmad", "Ahsan Raza", "Muhammad Hasnain", "Hesham F. Alharby", "Yahya Alzahrani", "Atif A. Bamagoos", "Khalid Rehman Hakeem", "Saeed Ahmad", "Wajid Nasim", "Shafaqat Ali", "Fatma Mansour"]
citation: "Rahman, M. H. U., Ahmad, A., Raza, A., Hasnain, M., Alharby, H. F., Alzahrani, Y., Bamagoos, A. A., Hakeem, K. R., Ahmad, S., Nasim, W., Ali, S., Mansour, F., Sabagh, A. E. (2022). Impact of climate change on agricultural production; Issues, challenges, and opportunities in Asia. Frontiers in Plant Science, 13, 925548-925548. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.925548"
publicationType: "narrative-review"
discipline: "Tarım Bilimleri"
subDiscipline: "Tarım ve Gıda Bilimleri"
evidenceCount: 11
tags: ["iklim değişkenliği", "verim düşüşü", "hayvancılık", "yüksek sıcaklık", "uyum", "iklim ve ürün modellemesi", "karar destek sistemi", "sürdürülebilir üretim"]
timestamp: "2026-08-05T19:36:25.279Z"
---

# İklim Değişikliğinin Tarımsal Üretime Etkisi: Asya'da Sorunlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Özgün başlık: Impact of climate change on agricultural production; Issues, challenges, and opportunities in Asia
DOI: https://doi.org/10.3389/fpls.2022.925548
Künye (APA 7): Rahman, M. H. U., Ahmad, A., Raza, A., Hasnain, M., Alharby, H. F., Alzahrani, Y., Bamagoos, A. A., Hakeem, K. R., Ahmad, S., Nasim, W., Ali, S., Mansour, F., Sabagh, A. E. (2022). Impact of climate change on agricultural production; Issues, challenges, and opportunities in Asia. Frontiers in Plant Science, 13, 925548-925548. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.925548

Bilim alanı: [Tarım Bilimleri](/okf/tarim-bilimleri/index.md) › Tarım ve Gıda Bilimleri

# Alan bağlamı

Küresel iklim değişikliği ve iklim değişkenliği, özellikle kırılgan ve gıda güvencesizliği yüksek olan Asya bölgesinde tarımsal sürdürülebilirliği tehdit eden temel dinamikler arasında yer almaktadır. Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde altmışını barındıran Asya kıtasında, kuraklık, sıcaklık dalgaları, düzensiz ve şiddetli yağışlar, seller ve yeni gelişen zararlılar çiftçilerin geçim kaynaklarını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Alan literatüründe iklim iklimsel aşırılıkların ürün verimi, hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri üzerindeki tahribatı tartışılmakta; bölgesel gıda güvenliğini korumak adına iklim-akıllı ve dirençli tarım tekniklerinin geliştirilmesi ile disiplinlerarası modelleme yaklaşımlarının rolü sörgülanmaktadır.

# Akademik özet

Küresel iklim değişikliği ve değişkenliği, özellikle nüfus yoğunluğu yüksek ve gıda güvencesizliğine açık Asya ülkelerinde tarımsal üretim sistemlerini ciddi biçimde tehdit etmektedir. Asya kıtası, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde altmışını barındırmakta ve kırsal nüfusun büyük bölümü geçimini doğrudan tarımdan sağlamaktadır. İklim modelleri, küresel ortalama sıcaklıkların artmaya devam etmesi durumunda arid ve yarı-arid bölgelerde sıcaklık dalgaları, kuraklık, taşkınlar ve düzensiz şiddetli yağışların artacağını göstermektedir. Bu iklimsel baskılar, bölgedeki ana gıda kaynağını oluşturan pirinç ve buğday ekim sistemlerinde rekolte ve ürün kalitesi kayıplarına yol açarak kırsal yoksulluk ile gıda güvenliği sorunlarını derinleştirmektedir.

Derleme niteliği taşıyan ve Pakistan'ın ana pirinç-buğday üretim kuşağını kapsayan bir örnek olay incelemesini içeren bu çalışmada, çok disiplinli bir modelleme yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırma kapsamında Asya genelindeki literatür taranarak tarım, hayvancılık, ormancılık ve aquakültür sektörlerindeki iklimsel riskler derlenmiş; Pakistan örneğinde ise beş farklı Küresel Dolaşım Modeli (GCM), iki gelişmiş ürün simülasyon modeli (DSSAT ve APSIM) ile bir iktisadi model (TOA-MD) bütünleştirilmiştir. Saha verileri, 155 çiftçi işletmesinden toplanan yönetimsel ve sosyo-ekonomik bilgiler ile meteorolojik gözlem verileri kullanılarak ürün modelleri kalibre ve valide edilmiştir.

Model simülasyon bulguları, yüzyıl ortasında (2040–2069) Pakistan'da maksimum sıcaklıkta 2.8°C ve minimum sıcaklıkta 2.2°C artış yaşanacağını ve bu durumun belirgin verim kayıplarına yol açacağını ortaya koymaktadır. DSSAT modeli pirinçte %15.2, buğdayda %14.1 oranında verim düşüşü öngörürken; APSIM modeli pirinçte %17.2, buğdayda %12 oranında verim kaybı tahmin etmiştir. Yüksek gece sıcaklıklarının özellikle anthesis ve dane dolum aşamalarında biyolojik gelişimi olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Sosyo-ekonomik analizler ise mevcut üretim teknolojileriyle iklim değişikliğinin çiftlik gelirlerinde ciddi düşüşlere ve yoksulluk oranlarında belirgin artışlara neden olacağını göstermektedir.

Tartışma ve sonuç bölümünde yazar, iklim iklim-akıllı tarımsal uygulamaların ve yönetimsel uyum stratejilerinin olumsuzlukları azaltmadaki hayati rolünü vurgulamaktadır. Ekim tarihlerinin ve dikim sıklıklarının ayarlanması, azot ve sulama yönetiminin optimize edilmesi durumunda, çiftçilerin adapte olma oranının %90'ın üzerine çıkacağı ve net çiftlik gelirleri ile hane halkı refahının artabileceği gösterilmiştir. Araştırma, bölgesel gıda güvenliğini korumak adına erken uyarı sistemleri, karar destek araçları, agroforestri ve biyolojik çeşitliliğin teşviki gibi fırsatların Asya genelinde yaygınlaştırılması gerektiğini literatüre kazandırmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Asya genelinde iklim değişkenliğinin tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği üzerindeki zararlı etkilerini derlemeyi, mevcut fırsat ve uyum stratejilerini özetlemeyi ve Pakistan örneğinde pirinç-buğday ekim sistemleri üzerinden yüzyıl ortasına (2040–2069) dönük iklim değişikliği etkilerini iklim, ürün ve ekonomik simülasyon modelleriyle nicelleştirmeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, Asya genelinde iklim değişikliğinin tarım ve ilgili sektörler üzerindeki etkilerini inceleyen kapsamlı bir derleme sunmanın yanı sıra, Pakistan'ın pirinç-buğday ekim sisteminde yüzyıl ortasına (2040–2069) dönük iklimsel ve ekonomik etkileri nicelleştirmek amacıyla beş küresel iklim modeli (GCM), iki ürün modeli (DSSAT ve APSIM) ve bir ekonomik modeli (TOA-MD) bütünleştiren çok disiplinli bir simülasyon yaklaşımı benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Yüzyıl ortasında (2040–2069) Pakistan'ın pirinç-buğday ekim bölgesinde DSSAT modeline göre pirinç veriminde %15,2 ve buğday veriminde %14,1; APSIM modeline göre ise pirinçte %17,2 ve buğdayda %12 oranında ortalama verim kaybı öngörülmektedir.
2. Pirinç-buğday ekim sistemindeki 155 çiftlik verisinin analizinde, beş küresel iklim modelinin (GCM) tahminleri doğrultusunda ortalama pirinç verimindeki düşüşün DSSAT ile %8-%30, APSIM ile %14,5-%19,3 arasında değiştiği tespit edilmiştir.
3. Gelecek iklim senaryolarında uyum önlemleri alınmadığı takdirde çiftçi işletmelerinin net gelirlerinde belirgin kayıplar yaşanacağı ve yoksulluk oranının mevcut %29 seviyesinden %33-%38 aralığına yükseleceği TOA-MD ekonomik modeliyle saptanmıştır.
4. Ekim zamanının öne çekilmesi, dikim sıklığının artırılması ve azot ile sulama yönetiminin optimize edilmesini içeren uyum paketi sayesinde çiftçilerin %92-%94'ünün bu teknolojileri benimseyeceği ve yoksulluk oranının %12-%13 seviyesine gerileyeceği modellenmiştir.

# Yazarın tartışması

İklim modelleri ve ürün simülasyonları, Pakistan'ın pirinç-buğday ekim sisteminde yüzyıl ortasına kadar ciddi verim kayıpları yaşanacağını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Gece sıcaklıklarındaki artış ve vejetasyon süresinin kısalması, özellikle yazlık pirinç ürününün anthesis ve dane dolum evrelerinde kuraklık ve ısı stresine maruz kalmasına yol açmaktadır.

Yazarlar, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin yalnız biyolojik verim düşüşüyle sınırlı kalmayıp, çiftlik gelirlerini azaltarak yoksulluk oranlarını artıracağını açıklamaktadır. Ürün simülasyonlarından elde edilen çıktıların TOA-MD ekonomik modeliyle bütünleştirilmesi, çevresel streslerin sosyo-ekonomik kırılganlığı nasıl tetiklediğini mekanizmasıyla açıklamaktadır.

Tartışma bölümünde bu bulgular, literatürdeki Shi ve ark. (2017) gibi çalışmalarla ilişkilendirilmiş ve yüksek sıcaklıklar ile su yetersizliğinin tahıl kalitesi ve verimi üzerindeki bozucu etkileri doğrulanmıştır. Ayrıca Asya genelindeki hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri sektörlerinin de benzer iklimsel tehditler altında olduğu gösterilmiştir.

Sonuç olarak, geleneksel tarım yöntemlerinin sürdürülmesi durumunda gıda güvensizliğinin derinleşeceği, buna karşılık ekim takviminin ayarlanması, dikim yoğunluğunun düzenlenmesi ve hassas girdi yönetimi gibi uyum paketlerinin uygulanmasıyla olumsuz etkilerin büyük oranda telafi edilebileceği vurgulanmaktadır.

# Yazarın sonucu

İklim değişikliği Asya'da ve özellikle Pakistan'ın semi-arid bölgelerinde pirinç ve buğday verimini önemli ölçüde tehdit etmektedir. Ancak ekim tarihi, dikim yoğunluğu, azot ve sulama uygulamalarının optimize edilmesi gibi sahaya özgü yönetimsel uyum teknolojileri, ürün verimliliğini ve çiftçi refahını artırarak gıda güvenliğini sağlama potansiyeline sahiptir.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, Asya genelinde iklim değişikliğinin tarımsal üretim, hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri yetiştiriciliği üzerindeki küresel ve bölgesel etkilerini kapsayıcı bir literatür derlemesiyle bir araya getirmektedir. Çalışma yalnız teorik bir derlemeyle sınırlı kalmayıp, Pakistan'ın yarı kurak pirinç-buğday ekim kuşağında yürütülen ampirik bir vaka analiziyle teoriyi somut simülasyon verileriyle desteklemektedir. Beş iklim modeli (GCM), iki ürün modeli (DSSAT ve APSIM) ve bir ekonomik modelin (TOA-MD) entegre edildiği çok disiplinli AgMIP yaklaşımıyla, iklimsel stresi sosyo-ekonomik kırılganlığa bağlayan metodolojik bir işlev görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, iklim değişikliğinin tahıl verimi üzerindeki olumsuz etkilerini inceleyen önceki tarımsal iklim çalışmalarını genişletmekte ve bu etkilerin sosyo-ekonomik sonuçlarını nicelleştirmektedir. Literatürde daha önce tekil ürün modelleri veya bölgesel iklim projeksiyonları ile yürütülen araştırmalardan farklı olarak, çoklu GCM ve çift model simülasyonlarını TOA-MD ekonomik modeliyle birleştirmektedir. Shi ve ark. (2017) ile Asseng ve ark. (2019) tarafından ortaya koyulan sıcaklık artışının tane kalitesi ve vejetasyon süresi üzerindeki olumsuz mekanizmalarını doğrulamakta; tarımsal yönetimsel uyum paketlerinin yoksulluk riskini nasıl azaltabileceğini göstererek literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Makale, iklim değişikliği literatürüne hem geniş kapsamlı bir Asya sektörel derlemesi hem de saha düzeyinde modellenmiş somut uyum stratejileri sunarak katkı sağlamaktadır. Tarım, hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri sektörlerinin iklimsel aşırılıklara karşı kırılganlıklarını sistematik biçimde kategorize etmekte; ekim takviminin kaydırılması, dikim yoğunluğunun artırılması, dengeli gübreleme ve sulama yönetimi gibi idari önlemlerin biyolojik verim ve net çiftçi gelirleri üzerindeki telafi edici etkisini nicel kanıtlarla kanıtlamaktadır. Bu yönüyle, literatürdeki uyum açığını kapatan ve politika yapıcılar için sentez niteliği taşıyan bir rehber oluşturmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **İklim değişikliği ve sıcaklık artışı Asya'da pirinç ve buğday ekim sistemlerinde belirgin verim kayıplarına ve yoksulluk riskine yol açmaktadır.** — Tezin literatür taraması bölümünde, küresel iklim stresi ile bölgesel gıda güvenliği arasındaki ilişki vurgulanırken makalenin simülasyon bulguları destekleyici kanıt olarak kullanılabilir.
- **İklim değişikliğinin tarımsal ve sosyo-ekonomik etkilerini bütünsel değerlendirmek için çoklu iklim modelleri, ürün simülasyonları ve TOA-MD ekonomik modelleri bir arada kullanılmalıdır.** — Tezin yöntem bölümünde, iklim-tarım-ekonomi entegrasyonuna dayalı çok disiplinli AgMIP metodolojisinin kurgulanması ve uygulanması için referans gösterilebilir.
- **Ekim zamanı, dikim yoğunluğu ve gübre/sulama optimizasyonu gibi yönetimsel uyum teknolojileri iklim değişikliğinin verim kayıplarını telafi edebilmektedir.** — Tezin tartışma bölümünde, saha düzeyinde uygulanacak idari uyum paketlerinin net çiftçi gelirlerini artırma ve yoksulluğu düşürme potansiyeli tartışılırken kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Gelecek iklim senaryoları altında İç Anadolu Bölgesi buğday üreticilerinin verim ve net gelir kayıpları ne düzeyde gerçekleşecektir?**
  - Desen: İç Anadolu Bölgesi'ndeki 200 buğday üreticisinden anket ve tarla veri seti toplanarak, CMIP5 iklim projeksiyonları altında DSSAT ürün simülasyonu ve TOA-MD ekonomik modeliyle yürütülecektir. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede kullanılan AgMIP çoklu modelleme yöntemi ve TOA-MD ekonomik değerlendirme yaklaşımı doğrudan Türkiye'nin yarı kurak buğday üretim alanlarına uyarlanmaktadır.
- **Farklı ekim tarihleri ve dikim yoğunlukları, sıcaklık stresi altındaki pirinç ürününün vejetasyon süresi ve dane verimi üzerindeki kayıpları ne oranda telafi etmektedir?**
  - Desen: İki farklı ekolojik lokasyonda 3 farklı ekim tarihi ve 3 farklı dikim sıklığı içeren bölünmüş parseller deneme deseni kurulacak; fenolojik evreler ve tane verimi analiz edilecektir. Örneklem sayısı güç analiziyle saptanacaktır.
  - Gerekçe: Makalede sunulan idari uyum paketinin (sowing time, planting density modification) biyolojik telafi kapasitesini deneysel sahada doğrulamak amacıyla tasarlanmıştır.
- **İklimsel artış gösteren gece sıcaklıkları yerli buğday çeşitlerinin protein, nişasta ve dane ağırlığı parametrelerini nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: İklim odalarında kontrol edilebilir gece sıcaklığı stres seansları (normal vs +3°C) altında 4 farklı buğday çeşidi yetiştirilecek; dane dolum evresinde kromatografik ve spektrofotometrik kalite analizleri yapılacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin giriş kısmında Asseng ve ark. (2019) ve Shi ve ark. (2017)'ye atıfla tartışılan gece sıcaklığı artışının kalite ve verim parametrelerini düşürdüğü tespiti esas alınmıştır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-2 | Introduction | 6 | — | The objectives of the study are to: (i) Review the climate variability impacts on agriculture, livestock, forestry, fishery, and aquaculture in Asia; |
| ev-o-3 | Introduction | 2 | — | Asia is the most populous subcontinent in the world ( UNO, 2015 ), comprising 4.5 billion people—about 60% of the total world population. |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | DSSAT predicted that there would be a yield redu ction of 15.2% in rice and 14.1% in wheat and APSIM showed that there would be a yield reduction of 17.2% in rice and 12% in wheat. |
| ev-s-2 | Methodology of the case study | 8 | — | Methodology of the case study Field data collection Field data included the experimental trials and socio- economic data of 155 successive farmers’ farms collected during an extens |
| ev-s-3 | Results | 11 | — | It is predicted that mean rice yield reduction would be up to 15 and 17% for DSSAT and APSIM respectively during mid-century while yield reduction variation among GCMs are presente |
| ev-s-4 | Results | 13 | — | The percentage of adopters due to adaptation technologies for DSSAT and APSIM in rice-wheat cropping systems would be between 92 and 93% and 93 and 94%, respectively. |
| ev-s-5 | Conclusion | 17 | — | Adaptation technology, by modifications in crop management like sowing time and density, and nitrogen and irrigation application has the potential to enhance the overall productivi |
| ev-s-6 | Introduction | 5 | — | Drought stress also adversely affects the reproductive stages and reduces the yield components especially spikelets per panicle, grain size, and grain weight of rice |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | DSSAT predicted that there would be a yield redu ction of 15.2% in rice and 14.1% in wheat and APSIM showed that there would be a yield reduction of 17.2% in rice and 12% in wheat. |
| ev-l-2 | Abstract | 1 | — | For the quantification of adve rse impacts of climate change in farmer fields, a multidisciplinary approach consi sted of five climate models (GCMs), two crop models (DSSAT and APS |
| ev-l-3 | Abstract | 17 | — | Adaptation technology, by modifications in crop management like sowing time and density, and nitrogen and irrigation application has the potential to enhance the overall productivi |

# İlgili kavramlar

- [Akut Arbovirüs Enfeksiyonu Modeli Olarak Mavi Dil Hastalığında Şiddet Belirleyicilerinin Makine Öğrenmesi ile Çözümlenmesi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/akut-arbovirus-enfeksiyonu-modeli-olarak-mavi-dil-hastaliginda-siddet-belirleyicilerinin-makine-ogrenmesi-ile-cozumlenmesi.md)
- [Akdeniz Ormanlarında Yangın Sonrası Orman Yönetim Uygulamalarının Toprak Metal Dinamikleri Üzerindeki Etkileri](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/akdeniz-ormanlarinda-yangin-sonrasi-orman-yonetim-uygulamalarinin-toprak-metal-dinamikleri-uzerindeki-etkileri.md)
- [Zhejiang Eyaleti, Çin'de 2010–2021 Yılları Arasında Salmonella Kaynaklı Gıda Kökenli Hastalıkların Epidemiyolojisi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/zhejiang-eyaleti-cinde-20102021-yillari-arasinda-salmonella-kaynakli-gida-kokenli-hastaliklarin-epidemiyolojisi.md)
- [Akdeniz Dağlık Silvopastoral Sisteminde Sarda Sığırlarının Kaynak Seçimi ve Mekansal Dağılım Örüntüleri](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/akdeniz-daglik-silvopastoral-sisteminde-sarda-sigirlarinin-kaynak-secimi-ve-mekansal-dagilim-oruntuleri.md)
- [Adana İlinin Bazı Doğal ve Kültürel Sit Alanları Üzerine Floristik Bir Çalışma](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/adana-ilinin-bazi-dogal-ve-kulturel-sit-alanlari-uzerine-floristik-bir-calisma.md)
- [Okul Dışı Öğrenme Ortamlarında STEM Eğitiminin Öğretmenlerin STEM Farkındalıklarına ve 21. Yüzyıl Becerilerine Etkisi](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/okul-disi-ogrenme-ortamlarinda-stem-egitiminin-ogretmenlerin-stem-farkindaliklarina-ve-21-yuzyil-becerilerine-etkisi.md)
- [Venus Sinek Kapanı (Dionaea muscipula) Bitkisinde Şekil Değiştirme: Morfolojik ve Biyomekanik Adaptasyonlar ile Başarısız Bir Avlanma Döngüsünün Olası Maliyetleri](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/venus-sinek-kapani-dionaea-muscipula-bitkisinde-sekil-degistirme-morfolojik-ve-biyomekanik-adaptasyonlar-ile-basarisiz-bir-avlanma-dongusunun-olasi-maliyetleri.md)
- [Bitki Büyümesi, Gelişimi ve Şeker Metabolizmasının Düzenlenmesinde Işığın Rolü: Bir Derleme](/okf/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/bitki-buyumesi-gelisimi-ve-seker-metabolizmasinin-duzenlenmesinde-isigin-rolu-bir-derleme.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-05T19:36:25.279Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/tarim-bilimleri/tarim-ve-gida-bilimleri/iklim-degisikliginin-tarimsal-uretime-etkisi-asyada-sorunlar-zorluklar-ve-firsatlar