Alkolik Olmayan Yagli Karacıger Hastaligi ve Alkolik Olmayan Steatohepatitin Kuresel Epidemiyolojisi: Sistematik Bir Derleme ve Meta-Analiz

Alkolik olmayan yagli karacıger hastaligi (NAFLD), gunumuzde kronik karacıger hastaliginin ve karacıger nakli ihtiyacinin en hizli buyuyen nedenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Dunya genelinde obezite ve tip-2 diyabet vakalarinda gozlenen dramatik artis, bu metabolik karacıger bozuklugunun epidemiyolojik yukunu derinlestirmekte ve halk sağlığı sistemleri üzerinde ciddi bir baski oluşturmaktadir. Literatürde mevcut olan önceki meta-analiz çalışmalari ve kuresel hastalik yuku raporlari, NAFLD sikligina dair onemli veriler sunmakla birlikte, bölgesel veri eksiklikleri, örneklem yanliliklari ve tanisal yöntem farklarindan kaynaklanan metodolojik cesitlilikler sebebiyle net bir tablo ortaya koymakta yetersiz kalmistir. Bu bağlamda, kuresel ve bölgesel duzeyde guncellenmis, tarafliliklardan arindirilmis ve zaman içerisindeki değişim egilimlerini gösteren kapsamli bir epidemiyolojik değerlendirmeye ihtiyac duyulmaktadir.

Çalışmanın temel amaci, 1990-2019 yillari kapsama donemi icinde genel yetiskin nufusu temsil eden toplum tabanlı araştırmalari kapsayarak NAFLD ve buna bağlı alkolik olmayan steatohepatit (NASH) olgularinin kuresel ve bölgesel prevalansini, insidansini ve mortalite oranlarini meta-analitik yaklaşimla hesaplamaktir. PRISMA standartlarina uygun olarak yurutulen araştırmada PubMed ve Ovid MEDLINE veritabanlari taranmis; Joanna Briggs Enstitusu kritigiyle kalite değerlendirmesi yapilan 92 prevalans (toplam 9.361.716 katılımci) ve 12 insidans çalışmasi analize dahil edilmiştir. Diğer karacıger hastaligi nedenlerinin ve aşırı alkol kullaniminin dislandigi örneklemlerde ortaya cikan yönelimleri duzeltmek amaciyla GBD 2019 verileri kullanılarak post-hoc alan ayarlamalari yapilmis; rastgele etkiler modelleri ve meta-regresyon analizleri uygulanmistir.

Elde edilen meta-analitik birlestirme sonuçlarına gore, 1990-2019 yillari arasinda kuresel NAFLD prevalansi %30,05 (%95 GA: %27,88-%32,32) olarak belirlenmistir. Zaman icindeki egilimler incelendiginde, 1990-2006 doneminde %25,26 olan kuresel prevalansin 2016-2019 doneminde %38,20 seviyesine ulasarak %50,4 oraninda istatistiksel olarak anlamli bir artis gösterdiği saptanmistir. Bölgesel duzeyde en yüksek prevalans %44,37 ile Latin Amerika'da ve %36,53 ile Orta Dogu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesinde gozlenmistir. Biyopsi yapilmaksizin tani konulan NAFLD kohortunda 1000 kisi-yili basina genel mortalite hizi 12,60; kardiyak kaynakli mortalite 4,20; karacıger disi kanser mortalitesi 2,83 ve karacıgere ozgu mortalite 0,92 olarak hesaplanmistir. Kuresel NASH prevalansi ise genel populasyonda %5,27 olarak tahmin edilmiştir.

Çalışmanın tartisma ve sonuç bolumlerinde, NAFLD'nin yalnizca Bati toplumlarina ozgu bir sorun olmadigi, aksine gelismekte olan ulkeleri kapsayan kuresel bir halk sağlığı krizine dönüştugu vurgulanmaktadir. Inceleme, daha önceki meta-analizlerde yer alan veri kisitlilliklarini ve örneklem kumelenmelerini duzelterek literatüre metodolojik acidan ustun ve guvenilir bir epidemiyolojik temel kazandirmaktadir. Yazar, elde edilen verilerin Dunya Sağlık Örgütu ve uluslararasi hepatoloji dernekleri tarafindan kuresel obezite ve metabolik hastalik politikalarina entegre edilmesi gerektigini belirtmektedir. Bu araştırma, gelecek tez ve makale çalışmalarında metabolik karacıger hastaliklarinin kuresel yukunu gerekcelendirmek, bölgesel sağlık stratejileri geliştirmek ve tanisal standartlasma gereksinimini vurgulamak için birinci basamak kaynak niteligi tasimaktadir.