Nitel araştırma makalesi incelemesi

Büyük Bir Kent Girişiminde Toplumun Güçlendirilmesi ve Katılımına İlişkin Liderlik Yansımaları: Güven İnşası

Halk sağlığı ve kamu hizmeti alanında kurumlar ile toplum arasındaki güven, hizmetlere erişimin artırılması, sağlık eşitsizliklerinin azaltılması ve toplumsal dayanıklılığın güçlendirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Amy E. Lansing et al.
Yayın: BMC Public Health
Tarih: 2023-06-28
DOI: 10.1186/s12889-023-15860-z

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Halk sağlığı uygulamalarında toplumsal katılımı sağlamak ve kamu hizmetlerine erişimi artırmak için kurumlar ile toplum arasında güvene dayalı ilişkilerin kurulması elzemdir. Özellikle marjinalleştirilmiş ve tarihsel olarak sistemik adaletsizliklere maruz kalmış kentsel topluluklarda kurumsal güvensizlik, sağlık hizmetlerinden yararlanma önünde ciddi bir engel oluşturmaktadır. Küresel salgınlar ve ekonomik krizler gibi toplumsal zorluklar bu güvensizliği daha da derinleştirmiştir. Alan yazında güvenin stratejik önemi sıklıkla kabul edilmekle birlikte, toplumsal kapasite geliştirme projelerinde güvenin sahada adım adım nasıl inşa edileceğine ilişkin somut pratik rehberlerin eksikliği dikkat çekmektedir. Bu araştırma, Los Angeles Bölgesi'nde yürütülen geniş ölçekli bir travma odaklı kapasite geliştirme girişimi bağlamında kurum liderlerinin güven inşasına dair algılarını ve deneyimlerini inceleyerek literatürdeki bu boşluğu kapatmayı amaçlamaktadır.

Araştırma, nitel araştırma desenine dayanmakta olup Los Angeles Bölgesi Mental Sağlık Departmanı tarafından fonlanan Innovations 2 projesi bünyesindeki dokuz sivil toplum ortaklığının yöneticileriyle yürütülmüştür. Veriler, projenin başlangıç, orta ve bitiş aşamalarına denk gelen üç yıllık bir süreçte gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlar aracılığıyla boylamsal olarak toplanmıştır. Toplamda her dalgada yaklaşık 10-11 kurum lideriyle görüşülmüş ve görüşme kayıtları Gömülü Kuram (Grounded Theory) metodolojisine uygun olarak çok katmanlı kodlama süreçlerinden (ilk döngü açık kodlama, odaklanmış kodlama ve süreç kodlaması) geçirilmiştir. Veri güvenilirliğini sağlamak amacıyla MAXQDA yazılımı üzerinden kodlama tutarlılığı analiz edilmiş ve araştırmacılar arasında uzlaşı sağlanarak temalar kavramsallaştırılmıştır.

Analiz sonuçları, güven inşasının üç temel tema altında toplanan on dört spesifik pratik ve davranıştan oluştuğunu göstermektedir. İlk tema olan 'İlişki Kurma ve Katılım', insanlarla oldukları yerde buluşma, güvenli alanlar yaratma, etkin dinleme ve empati kurma gibi ilişkisel pratikleri içermektedir. İkinci tema olan 'Güvenilirliğin Temel Değerlerini Yansıtma', şeffaflık, dürüstlük, tutarlılık, verilen sözleri tutma ve uzmanlık sergileme gibi değer odaklı nitelikleri kapsamaktadır. Üçüncü tema ise 'Karar Almayı Paylaşma, Özerkliği Destekleme ve Güven Engellerini Aşma' başlığı altında ortak vizyon oluşturma, toplumsal özerkliği şampiyonlaştırma ve tarihsel/sistemik eşitsizlikleri kültürel mütevazılıkla ele alma pratiklerini ortaya koymaktadır. Bu bulgular çerçevesinde hazırlanan 'Toplumsal Güven İnşası Çemberi', kurumlar içi ve kurumlar arası kapasite geliştirme süreçleri için görsel bir model sunmaktadır.

Elde edilen bulgular, halk sağlığı literatüründe güvenin yalnızca soyut bir tutum değil, eylemsel ve süreklilik gerektiren bir süreç olduğunu kanıtlamaktadır. Araştırma, kamu kurumlarının ve fonlayıcı kuruluşların güven sorumluluğunu yalnızca saha çalışanlarına yüklemeyip, kendi kurumsal pratiklerinde de dürüstlük, şeffaflık ve esneklik sergilemeleri gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, doğrudan toplumsal deneyime sahip akran navigatörleri ve sağlık elçilerinin sürece dahil edilmesinin kurumsal güvensizliği kırmada anahtar rol oynadığı anlaşılmaktadır. Bu çalışma, Türk akademisyenler ve kamu sağlığı araştırmacıları için dezavantajlı gruplarla yürütülecek tez ve saha araştırmalarında güven temelli toplumsal katılım modellerinin nasıl kurgulanabileceğine dair somut ve uygulanabilir bir metodolojik çerçeve sunmaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Los Angeles Bölgesi'nde yürütülen üç yıllık kentsel kapasite geliştirme projesi kapsamında kurum yöneticilerinin toplumla güven kurma süreçlerine ilişkin nitel deneyimlerini incelemek ve güven inşasının temel boyutlarını ortaya koymaktır(Lansing et al., 2023, s. 3).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Çalışma, Los Angeles Bölgesi'nde travma odaklı toplumsal kapasite geliştirmeyi hedefleyen büyük ölçekli bir kentsel girişim bünyesinde kurum liderleriyle gerçekleştirilen boylamsal nitel mülakatlara dayanan nitel bir araştırma tasarımı benimsemiştir(Lansing et al., 2023).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışma, güveni hem evrensel hem de kültüre özgü sosyal ilişkiler çerçevesinde ele alan bütüncül bir yaklaşıma dayanmaktadır. Travma odaklı ilkeler (güvenilirlik, şeffaflık, akran desteği, güçlendirme ve güvenlik) ile Toplum Tabanlı Katılımcı Araştırma ve Sağlıkta Hakkaniyet modelleri araştırmanın kuramsal zeminini oluşturmaktadır.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, kamu kurumlarına yönelik kurumsal güvensizlik, tarihsel travmalar ve sistemik eşitsizlikler üzerine odaklanan literatürü ele almaktadır. Kamu sağlığı müdahalelerinde güvenin yalnızca teorik bir kavram olarak kalmayıp, şeffaflık, özerkliği destekleme ve ortak karar alma gibi somut davranışsal pratiklerle nasıl inşa edilebileceğine dair literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: ABD'nin Los Angeles Bölgesi'nde travma odaklı toplumsal kapasite geliştirme ve dayanıklılık artırma stratejilerini uygulayan dokuz toplumsal ortaklığın kurum liderleri ve yöneticileri.
Örneklem veya araştırma materyali: Dokuz toplumsal ortaklığı temsil eden kurum liderleriyle üç yıllık süreçte gerçekleştirilen boylamsal yarı yapılandırılmış nitel mülakatlar (10 başlangıç, 11 ara dönem ve 10 final mülakatı).
Veri toplama süreci: Mülakatlar üç yıllık süreçte üç dalga halinde yürütülmüştür: 2019 yılı Ağustos-Eylül aylarında yüz yüze başlangıç mülakatları, 2020 yılı Kasım-Aralık aylarında Zoom üzerinden ara dönem mülakatları ve 2021 yılı Kasım ayında Zoom üzerinden final mülakatları gerçekleştirilmiştir.
Veri analiz yöntemi: Mülakat verileri, Temellendirilmiş Kuram (Grounded Theory) metodolojisi çerçevesinde MAXQDA Plus yazılımı kullanılarak İlk Dönem Kodlama (Açık, In Vivo, Betimsel, Odaklanmış ve Not Kodlama), İkinci Dönem Kodlama (Eksenel Kodlama), Süreç Kodlaması ve Değer Kodlaması yöntemleriyle çok katmanlı ve yinelemeli biçimde analiz edilmiştir.

Güven İnşası (Trust-Building)Güvenilirlik (Trustworthiness)Toplumsal Kapasite Geliştirme (Community Capacity Building)Travma Odaklı Yaklaşımlar (Trauma-Informed Practices)Sağlıkta Hakkaniyet (Health Equity)Toplumsal Katılım (Community Engagement)

Araştırmanın Bulguları

Toplumla güven inşası süreci üç ana tema altında toplanan toplam 14 temel davranışsal ve değer odaklı unsurdan oluşmaktadır. Bu unsurlar kentsel alanda çalışan kurumların toplumla ilişkilerini şekillendirmektedir(Lansing et al., 2023).

İlişki Kurma ve Katılım teması; insanları bulundukları yerde karşılama, güvenli alanlar yaratma, destek sağlama ve empati kurma gibi 6 örtük ilişki kurma pratiğini bünyesinde barındırmaktadır(Lansing et al., 2023, s. 7).

Güvenilirliğin Temel Değerlerini Yansıtma teması; şeffaflık, dürüstlük, tutarlılık, uzmanlık ve iyilikseverlik gibi 5 açık güvenilirlik özelliğinin kurum çalışanlarınca sergilenmesini içermektedir(Lansing et al., 2023, s. 7).

Karar Almayı Paylaşma, Otonomiyi Destekleme ve Güvene Yönelik Engelleri Ele Alma teması; ortak vizyon oluşturma, dayanıklılığı artırma ve sistemik eşitsizlikleri çözme gibi 3 üst düzey iş birliği pratiğini temsil etmektedir(Lansing et al., 2023, s. 7).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Çalışmanın bulguları, kentsel toplumsal kapasite geliştirme süreçlerinde güvenin tek bir işlem veya müdahaleden ziyade üç ana tema etrafında şekillenen 14 farklı davranışsal ve değer odaklı unsurun sürekli uygulanmasıyla inşa edildiğini göstermektedir. İlişki kurma, güvenilirlik değerlerini bünyesinde barındırma ve karar alma yetkisini paylaşma eylemleri, toplum üyeleriyle sürdürülebilir bağlar kurmanın temelini oluşturmaktadır.

Yazarlar bu bulguları, travma odaklı hizmet sunumunda kurumların geleneksel üstten inme yaklaşımlar yerine toplum üyelerinin ihtiyaçlarını doğrudan dinleyen ve ortaklık kuran bir anlayış benimsemesi gerektiği şeklinde açıklamaktadır. Kurum liderlerinin ve saha çalışanlarının şeffaflık, dürüstlük ve tutarlılık sergilemesi, sistemik güvensizliği kırmanın en kritik aracı olarak değerlendirilmektedir.

Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar, Poorkavoos ve arkadaşlarının örgüt içi güven modeliyle ve Liu ve arkadaşlarının evrensel ve kültüre özgü güven kavramsallaştırmalarıyla ilişkilendirilmiştir. Toplumsal ölçekte güven inşasının yalnızca bireysel ilişkilerle sınırlı kalmayıp tarihsel adaletsizliklerin ve kurumsal engellerin aşılmasını gerektirdiği vurgulanarak literatüre özgün bir katkı sağlanmıştır.

Sonuç olarak, kamu sağlığı girişimlerinde ve yerel hizmet sunumunda güven inşası süreçlerinin kurum içi yönetimden saha uygulamalarına kadar her düzeyde metodolojik bir kararlılıkla yürütülmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yöneticilerin, çalışanların ve fon sağlayan kuruluşların güvenilirliği aktif biçimde temsil etmesi, toplumsal dayanıklılığın ve kaynaklara adil erişimin anahtarıdır.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Çalışmada geliştirilen 'Toplum Güven İnşası Çemberi', Poorkavoos ve arkadaşlarının (2016) iş gücü piyasası ve örgüt içi güven üzerine odaklanan 'Güven Çarkı' modeliyle karşılaştırılmış; örgüt içi güven unsurlarının toplumsal kapasite geliştirme bağlamında da geçerli olduğu, ancak toplumsal çalışmalarda sistemik eşitsizlikler ve tarihsel güvensizliğin ele alınmasının ek bir boyut olarak ortaya çıktığı vurgulanmıştır(Lansing et al., 2023, s. 7).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Toplumsal katılım ve güven; genel sağlık ve refahın artırılması, kaynaklara hakkaniyetli erişimin sağlanması ve etkili bir yurttaşlık bağının kurulması için vazgeçilmez unsurlardır. Bu çalışma, büyük kentsel alanlarda doğrudan toplum üyeleriyle çalışan kurumlar için güven inşası ve özenli toplumsal katılım fırsatlarına önemli derecede ışık tutmaktadır(Lansing et al., 2023).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu çalışma, halk sağlığı ve kentsel toplumsal kapasite geliştirme literatüründe kuramsal bir gereklilik olarak kabul edilen güven kavramını somut, uygulanabilir ve çok boyutlu bir uygulama modeline dönüştürmesi bakımından kritik bir işlev görmektedir. Mevcut literatürde güvenin önemi genellikle teorik düzeyde veya dar kapsamlı klinik ilişkiler özelinde tartışılırken, bu araştırma kentsel ölçekteki geniş ortaklıklarda güvenin nasıl inşa edileceğini, sürdürüleceğini ve test edileceğini sistematik bir taksonomiyle açıklamaktadır. Üç yıllık boylamsal nitel veriye dayanarak geliştirilen Toplumsal Güven İnşası Çemberi, kamu kurumları ile dezavantajlı kentsel topluluklar arasındaki tarihsel ve sistemik güvensizliği aşmak için kurumlara rehberlik edecek bütüncül bir yol haritası sunmakta ve böylece literatürdeki operasyonel boşluğu doldurmaktadır.

Bu çalışma, literatürde daha önce geliştirilen örgüt içi güven modelleri ile toplumsal sermaye kuramlarını birleştirmekte ve genişletmektedir. Yazarlar, önceki çalışmaların aksine, güveni hem evrensel hem de kültüre özgü bir sosyal ilişkiler çerçevesine oturtarak bireysel, örgütsel ve kurumsal düzeylerde ele almaktadır. Araştırma, travma odaklı ilkeleri ve sağlıkta hakkaniyet modellerini kentsel bir kapasite geliştirme projesinin pratik çıktılarıyla ilişkilendirerek, güven inşasının sadece bir ilişki süreci değil, aynı zamanda sistemik adaletsizlikleri ve kurumsal ihanetleri çözmeye yönelik politik bir eylem olduğunu savunarak öncül çalışmaları derinleştirmektedir.

Kentsel sağlık ve toplumsal dayanıklılık üzerine yapılacak sistematik derlemeler ve literatür taramaları için bu çalışma, metodolojik ve kavramsal bir referans noktası sunmaktadır. Özellikle dezavantajlı topluluklarla yürütülen kamu sağlığı müdahalelerinin başarısızlık nedenlerini analiz eden derlemelerde, şeffaflık eksikliği ve kurumsal güvensizlik gibi soyut engellerin operasyonel olarak nasıl çözülebileceğine dair 14 pratik unsurdan oluşan bir sınıflandırma sağlamaktadır. Boylamsal nitel verilerin kriz süreçlerini kapsaması, literatür taramalarında kriz dönemlerinde toplumsal güvenin nasıl korunacağına ve esnetileceğine dair ampirik kanıtlar sunarak, derleme yazarlarının kentsel dayanıklılık modellerini daha güçlü bir temelde sentezlemesine katkı sağlamaktadır.

Kaynakça

Poorkavoos, M., Hatcher, C., & Smith, A. (2016). The lived experience of trust: People's stories of trust in the workplace. Roffey Park Management Institute.

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Kamu kurumlarına karşı tarihsel süreçte gelişen güvensizlik, toplumsal destek hizmetlerine erişimde önemli bir engel teşkil etmektedir.

Bu iddia desteklenirken makalenin ulusal ve yerel düzeydeki güvensizliğin hizmet engelleri yaratması ve yardım arama davranışını azaltması konusundaki argümanları kullanılacaktır(Lansing et al., 2023, s. 2).

Sosyo-Ekonomik Düzeyi Düşük Kentsel Alanlarda Toplumsal Güven ve Hizmet Erişimi İlişkisi

Araştırma sorusu: Büyük kentsel alanlarda yaşayan göçmen toplulukların yerel sağlık kurumlarına olan güven düzeyleri ile koruyucu sağlık hizmetlerinden yararlanma oranları arasında nasıl bir ilişki vardır?
Yöntem taslağı: Karma yöntem tasarımı kullanılacaktır. Nicel boyutta, güven düzeyleri geçerliği kanıtlanmış ölçeklerle ölçülecek; nitel boyutta ise veri doygunluğuna ulaşana kadar belirlenecek odak gruplarla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılacaktır. Nicel veriler regresyon analiziyle, nitel veriler ise tematik analizle çözümlenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede kentsel alanlardaki sistemsel güvensizliğin ve tarihsel travmaların hizmet engelleri yaratmasına dair yapılan tespitlerden ve bu durumun aşılması için geliştirilen ilişki kurma önerilerinden hareketle tasarlanmıştır(Lansing et al., 2023, s. 2).

Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve

Güven inşası süreçlerinde hem evrensel hem de kültüre özgü faktörlerin bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir.

Makalenin güveni evrensel ve kültüre özgü bir sosyal ilişkiler çerçevesine oturtan yaklaşımı, kavramsal modelin teorik zeminini oluşturmak için referans gösterilecektir(Lansing et al., 2023, s. 2).

Kamu Sağlığı Çalışanlarında Reflektif Süpervizyonun Örgütsel Güven ve Çalışan Bağlılığı Üzerindeki Etkisi

Araştırma sorusu: Halk sağlığı merkezlerinde çalışan ebe ve hemşirelere yönelik uygulanan reflektif süpervizyon desteği, onların kurum içi güven algılarını ve mesleki tükenmişlik düzeylerini nasıl etkilemektedir?
Yöntem taslağı: Ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel bir desen tasarlanacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenecektir. Deney grubuna reflektif süpervizyon eğitimi ve seansları verilecek, kontrol grubu ise standart süreci takip edecektir. Veriler SPSS programında kovaryans analizi (ANCOVA) ile çözümlenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin son dalga görüşmelerinde yöneticilerin, çalışanların duygusal güvenliğini ve kurumsal şeffaflığı artırmak amacıyla reflektif süpervizyon modelini başarıyla uygulamalarına yönelik yaptıkları pratik vurgulardan türetilmiştir(Lansing et al., 2023, s. 3).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Halk sağlığı müdahalelerinde sürdürülebilir başarı ve katılım için güven merkezde yer almalıdır.

Federal düzeydeki girişimlerin güveni ortaklıkların merkezine yerleştirmesi ve bu çalışmanın sunduğu 14 boyutlu pratik model, tez çalışmasının tartışma kısmında bulguları anlamlandırmak için kullanılacaktır(Lansing et al., 2023, s. 3).

Kurumsal Güven Onarımında Şeffaf Kriz İletişimi Stratejilerinin Rolü

Araştırma sorusu: Acil sağlık durumlarında yerel belediyelerin yürüttüğü şeffaf ve dürüst kriz iletişimi, vatandaşların kurumsal güven algısını onarmada ne derece etkilidir?
Yöntem taslağı: Nitel araştırma deseni kapsamında durum çalışması (case study) benimsenecektir. Kriz dönemlerinde aktif rol oynamış yerel yönetim yöneticileri ve topluluk liderleriyle kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak veri doygunluğuna ulaşılıncaya kadar derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilecek, veriler içerik analiziyle çözümlenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede belirtilen şeffaf olmanın güvenli alanlar yaratmadaki ve kurumsal kararların arkasındaki gerekçeleri açıklamadaki önemine, ayrıca dürüst ve açık iletişimin güven onarımı üzerindeki kritik rolüne dayanmaktadır(Lansing et al., 2023, s. 3).