Sistematik derleme incelemesi

DOI: 10.55927/ijabm.v4i2.170

Dijital Endüstride Z Kuşağının İş Yaşam Dengesi ve Ruhsal Sağlığı

Dijital teknolojilerin hızla gelişmesi, iş dünyasına yeni katılan ve teknolojiyle iç içe büyüyen Z kuşağının beklentilerini kökten değiştirmektedir. Geleneksel insan kaynakları yönetimi yaklaşımları, sürekli bağlantıda kalmayı gerektiren dijital sektör dinamikleri karşısında yetersiz kalabilmektedir.

Yazar
Dewi Listiorini, Feriandy, Widya Ningsih
Yayın
International Journal of Asian Business and Management
Tarih
2025-04-30
01

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Dijital teknolojilerin iş dünyasında merkezi bir konuma gelmesi, iş gücüne yeni katılan Z kuşağının profesyonel hayata bakış açısını kökten dönüştürmüştür. Önceki kuşaklardan farklı olarak teknolojik çevreye doğan bu kuşak, kariyer beklentilerinde iş ve özel yaşam dengesine büyük bir önem atfetmektedir. Ancak dijital sektörün sunduğu esnek çalışma olanakları ile sürekli ulaşılabilir olma zorunluluğu, profesyonel sorumluluklar ile kişisel alan arasındaki sınırları belirsizleştirmektedir. Bu durum, genç çalışanların iş stresi ve tükenmişlik riskiyle karşılaşmasına neden olarak insan kaynakları yönetiminin önünde yeni ve karmaşık meseleler yaratmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, dijital sektörde görev yapan Z kuşağı çalışanlarının iş-yaşam dengesini sağlama sürecindeki deneyimlerini, karşılaştıkları engelleri ve ruh sağlığı durumlarını kapsamlı bir literatür incelemesiyle ortaya koymaktır. Araştırma, nitel bir yaklaşım benimseyerek son on yılda yayımlanan akademik dergileri, kitapları ve araştırma raporlarını veri kaynağı olarak kullanmıştır. Tematik analiz yöntemiyle gerçekleştirilen bu taramada, Z kuşağının iş yeri tercihleri, ruh sağlığı yaklaşımları ve insan kaynakları stratejilerine dair veriler sistematik bir biçimde kategorize edilerek sentezlenmiştir.

Elde edilen bulgular, esnek çalışma ortamlarının avantajlar sunmasına karşın çalışanların özel hayatlarına yeterince zaman ayıramamasına ve dolayısıyla tükenmişlik yaşamasına zemin hazırladığını göstermektedir. Z kuşağı bireylerin teknolojik yetkinlikleri oldukça yüksek düzeyde seyretmekle birlikte, yüz yüze iletişim, müzakere ve ekip çalışması gibi sosyal becerilerde çeşitli zorluklar yaşadıkları tespit edilmiştir. Ayrıca bu kuşağın finansal olmayan ödüllendirme biçimlerine, mentorluk programlarına ve şeffaf bir iletişim kültürüne daha duyarlı olduğu, işletmelerin ise bu beklentileri karşılamakta zorlandığı bulgular arasında yer almaktadır.

Araştırmanın sonuçları, geleneksel insan kaynakları yönetim stratejilerinin Z kuşağının beklentilerini karşılamakta yetersiz kaldığını ve yenilikçi politikaların zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır. Şirketlerin yapay zeka destekli planlama araçları, e-öğrenme platformları ve esnek çalışma düzenlemeleri gibi stratejileri benimsemesi, çalışanların ruhsal esenliğini desteklemek açısından kritik bir önem taşımaktadır. Yapılan bu çalışma, literatürde Z kuşağının sektörel dinamiklerini ele alan sınırlı sayıdaki araştırmaya derinlemesine katkı sunmakta ve gelecekte yapılacak ampirik çalışmalar için güçlü bir kuramsal zemin oluşturmaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu araştırmanın amacı, dijital sektörde çalışan Z kuşağı bireylerin iş-yaşam dengesini ve ruh sağlığı esenliğini korurken karşılaştıkları zorlukları, bunların etkilerini ve bu süreçte uygulanabilecek stratejik insan kaynakları yönetim politikalarını incelemektir(Listiorini et al., 2025).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Bu çalışma, dijital sektördeki Z kuşağı çalışanların iş-yaşam dengesini ve ruh sağlığı esenliğini incelemek amacıyla nitel yaklaşım ve literatür derlemesi yöntemini benimsemiştir(Listiorini et al., 2025).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Araştırma, Ryff'in psikolojik iyi oluş teorisi ile boundary teorisini temel almaktadır. Bu kuramsal çerçeve, bireylerin iş ve kişisel yaşam sınırlarını nasıl yönettiğini, ruhsal esenlik ile işlevsellik arasındaki ilişkiyi ve insan kaynakları uygulamalarının bu denge üzerindeki düzenleyici etkisini anlamak için kullanılmıştır.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, önceki literatürde genellikle milenyum kuşağına veya genel olarak iş gücüne odaklanıldığına dikkat çekmektedir. Bu doğrultuda Z kuşağının teknoloji odaklı değerlerini, dijital sektördeki esnek çalışma modellerini, tükenmişlik olgusunu ve modern insan kaynakları yönetimi kuramlarını ele alan çok sayıda akademik makale, kitap ve araştırma raporu taranmıştır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı
Z kuşağı, iş-yaşam dengesi, ruh sağlığı ve insan kaynakları yönetimi stratejilerini ele alan akademik dergiler, kitaplar ve araştırma raporları
Örneklem veya araştırma materyali
Son on yıl içinde yayınlanmış, Z kuşağının iş yaşamını, ruh sağlığını ve insan kaynakları uygulamalarını konu alan makaleler ve araştırma raporları
Veri toplama süreci
İlgili akademik veritabanları ve yayın taramaları yoluyla taranan ulusal ve uluslararası literatür kaynakları
Veri analiz yöntemi
Tematik analiz yaklaşımı kullanılarak farklı kaynaklardaki bilgilerin kategorize edilmesi ve ana temaların sentezlenmesi
Work-life balanceMental healthGeneration ZHuman resource management

Araştırmanın Bulguları

01

Z kuşağı çalışanlar, iş ile kişisel yaşam arasındaki sınırların belirsizleşmesi nedeniyle tükenmişlik riskiyle karşı karşıya kalmaktadır ve bu durum ruh sağlığı esenliğini olumsuz etkilemektedir(Listiorini et al., 2025).

02

Dijital sektörün sunduğu esnek çalışma düzenleri ve yüksek teknoloji bağımlılığı, çalışanların sürekli bağlantıda kalmasına yol açarak stres düzeylerini artırmaktadır(Listiorini et al., 2025).

03

Geleneksel insan kaynakları yaklaşımları, dijital çağda büyüyen ve teknolojiye dayalı değerleri benimseyen Z kuşağının beklentilerini karşılamakta yetersiz kalmaktadır(Listiorini et al., 2025).

04

Z kuşağı bireyler teknoloji kullanımında son derece yetkin olmalarına rağmen iletişim, ekip çalışması ve empati gibi sosyal becerilerde gelişim alanlarına ihtiyaç duymaktadır(Listiorini et al., 2025).

02

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Çalışmanın bulguları, dijital sektörde çalışan Z kuşağı bireylerin teknoloji odaklı çalışma ortamlarında esneklik avantajından yararlanırken aynı zamanda yoğun baskı ve tükenmişlik riskiyle karşı karşıya kaldıklarını göstermektedir.

Yazarlar bu durumu, sürekli bağlantıda kalma zorunluluğunun iş ile kişisel yaşam arasındaki sınırları silikleştirmesi ve geleneksel insan kaynakları politikalarının genç kuşağın beklentilerini karşılayamaması ile açıklamaktadır.

Mevcut literatür taraması kapsamında ele alınan araştırmalar, Z kuşağının önceki kuşaklardan farklı değerlere sahip olduğunu ve bu durumun örgütsel bağlılık üzerinde doğrudan belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır.

Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, işletmelerin modern insan kaynakları stratejilerini benimsemesi ve çalışanların ruh sağlığı esenliğini destekleyen bütüncül programlar geliştirmesi gerektiği sonuçuna varılmıştır.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Yazarlar, çalısmada elde edilen bulguları Zirzis (2024), Kurniawan (2024) ve Hidayat (2025) gibi güncel çalışmalarla ilişkilendirerek dijital sektördeki genç çalışanların yaşadığı stres ve tükenmişlik olgusunun önceki nesillere kıyasla farklı dinamikler barındırdığını vurgulamıştır(Listiorini et al., 2025).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Sonuç olarak, dijital sektörde görev yapan Z kuşağının iş-yaşam dengesini sağlamak ve ruh sağlığını desteklemek için geleneksel insan kaynakları uygulamalarının ötesine geçilerek esnek çalışma politikaları ile sosyal beceri eğitimlerinin entegre edilmesi gerekmektedir(Listiorini et al., 2025).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu makale, dijital endüstride çalışan Z kuşağı bireylerin iş-yaşam dengesi ve ruh sağlığı esenliği bağlamındaki yapısal konumunu inceleyerek literatüre kavramsal bir çerçeve kazandırmaktadır. Özellikle geleneksel insan kaynakları uygulamalarının dijital yerlilerin beklentilerini karşılamadaki yetersizliğini ele alması, alandaki teorik tartışmaların işlevsel bir zemine oturtulmasını sağlamaktadır. Yazar, esnek çalışma düzenleri ile sürekli bağlantıda kalma zorunluluğunun yarattığı ikilemi ortaya koyarak literatürde sıklıkla göz ardı edilen dijital tükenmişlik olgusuna odaklanmaktadır. Bu yönüyle metin, modern iş gücü dinamiklerinin anlaşılmasında kritik bir basamak işlevi görmektedir.

Çalışma, önceki araştırmaların genellikle milenyum kuşağına odaklandığını ya da genel bir ruh sağlığı perspektifi sunduğunu belirterek mevcut literatürdeki eksikliği doğrudan hedef almaktadır. Zirzis ve Aprilita gibi son dönem yazarların bulgularıyla paralellik kuran bu çalışma, teknoloji bağımlılığının ve yeni iş yeri değerlerinin yeni nesil üzerindeki dönüştürücü etkisini önceki teorik yaklaşımlarla harmanlamaktadır. Ayrıca Ryff ve Huppert gibi kuramsal temelleri temel alarak ruh sağlığı esenliği kavramını modern çalışma biçimleriyle ilişkilendirmekte ve geçmiş çalışmaların sunduğu genel teorik çerçeveleri güncel dijital ekosistem verileriyle genişletmektedir.

Literatür taramasına sağlanan en temel katkı, Z kuşağının kendine özgü psikolojik ve mesleki dinamiklerini kuramsal bir bütünlük içinde sentezleyen güncel bir referans noktası sunmasıdır. Makale, esnek çalışma biçimlerinin hem avantajlarını hem de gizli risklerini aynı anda ele alarak araştırmacılara tek yönlü olmayan dengeli bir bakış açısı kazandırmaktadır. Ayrıca gelecekte yapılacak ampirik araştırmalar için somut kalkış noktaları sunmakta ve insan kaynakları profesyonellerine yönelik stratejik politika önerileri geliştirerek akademik teoriyi pratik uygulamayla buluşturmaktadır.

Kaynakça

  1. Listiorini, D., Feriandy,, Ningsih, W. (2025). Work Life Balance and Mental Health Being of Generation Z in the Digital Industry. International Journal of Asian Business and Management, 4(2), 285-294. https://doi.org/10.55927/ijabm.v4i2.170
03

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

01

Tez veya makalede kullanım · introduction

Z kuşağı çalışanlar, esnek çalışma düzenlerine rağmen sınırların belirsizleşmesi nedeniyle tükenmişlik riski taşımaktadır.

Giris bolumunde dijital sektörun yeni çalışan kusak üzerindeki psikolojik baskisini ve celiskili çalışma kosullarini temellendirmek amaciyla kullanılabilir(Listiorini et al., 2025).

Dijital Sektör Çalışanlarinda Esnek Çalışma Kosullari ve Tukenmislik İlişkisi

Araştırma sorusu
Dijital endustride uygulanan esnek çalışma düzenleri Z kusagi çalışanlarin tupenmislik duzeylerini hangi yöntemlerle etkilemektedir?
Yöntem taslağı
Nicel araştırma deseniyle tasarlanacak bu çalışmada örneklem buyuklugu istatistiksel guc analiziyle belirlenecektir. Veriler anket yöntemiyle toplanacak ve coklu doğrusal regresyon analiziyle sinanacaktir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede esnek çalışma ortaminin sınırlari siliklestirerek tukenmislige yol actigina dair yer alan bulgudan doğrudan türetilmistir(Listiorini et al., 2025).

02

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Geleneksel insan kaynakları yaklaşımları, dijital çağda büyüyen Z kuşağının beklentilerini karşılamakta yetersiz kalmaktadır.

Literatür taramasinda geleneksel ve modern insan kaynaklari politikalarinin karşılaştırıldığı alt baslikta kuramsal bir dayanak olarak sunulabilir(Listiorini et al., 2025).

Z Kusagi Çalışanlarin Sosyal Beceri Eksikliklerinin Iletisim Performansina Etkisi

Araştırma sorusu
Teknoloji odakli yetisen Z kusagi çalışanlarin yuzyuze iletisim ve takim çalışmasi becerilerindeki gelişim alanlari iş yerindeki uyumlarini nasıl etkilemektedir?
Yöntem taslağı
Nitel çalışma deseni kullanılacak olup örneklem veri doygunlugu sağlanana kadar yari yapilandirilmis gorusmelerle secilecektir. Veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Yazarin tartisma bolumunde Z kusaginin teknoloji yetkinliğine ragmen soft skill alaninda eksiklikleri oldugunu belirten bulgusundan yola cikilmistir(Listiorini et al., 2025).

03

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Z kuşağı bireyler teknoloji kullanımında yetkin olmalarına rağmen iletişim ve ekip çalışması gibi sosyal becerilerde gelişime ihtiyaç duymaktadır.

Tartisma bolumunde yeni nesil iş gücunun güçlü yonleri ile gelişim alanlari arasindaki catismayi açıklamak için kanıt olarak gösterilebilir(Listiorini et al., 2025).

Modern Insan Kaynaklari Politikalarinin Z Kusagi Örgütsel Bağlıligina Katkısi

Araştırma sorusu
Geleneksel olmayan insan kaynaklari stratejileri ve dijital destek programlari Z kusagi çalışanlarin örgütsel bağlılık duzeylerini nasıl sekillendirmektedir?
Yöntem taslağı
Karma yöntem deseniyle yurutulecek araştırmanın nicel kismi guc analiziyle belirlenen örneklem üzerinde, nitel kismi ise veri doygunluguna ulasilan yönetici gorusmeleriyle gerceklestirilecektir.

Makaleyle bağlantısı: Çalışmanın sonuç bolumunde geleneksel IK uygulamalarınin otesine gecilerek yeni stratejilerin entegre edilmesi gerektigi önerisinden türetilmistir(Listiorini et al., 2025).