Nicel araştırma · 2022
Hygienic practice during complementary food preparation and associated factors among mothers of children aged 6–24 months in Debark town, northwest Ethiopia, 2021: An overlooked opportunity in the nutrition and health sectors
Okur sorusu
Debark kasabasındaki annelerin ek gıda hazırlama süreçindeki hijyenik uygulamalarının büyük oranda zayıf olduğu sonuçuna varılmıştır. Annelerin yaşı, eşlerin eğitim durumu, modern ocak kullanımı, ayrı bir mutfak ve üçlü kap yıkama sistemi gibi faktörlerin hijyenik pratikleri anlamlı şekilde etkilediği belirlenmiştir.
Öne çıkanlar
Gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle Etiyopya genelinde, bebeklerin anne sütünden aile gıdalarına geçiş yaptığı altı ile yirmi dört aylık kritik dönemde hijyenik uygulamaların yetersiz olması, çocuk sağlığını tehdit eden en önemli küresel halk sağlığı sorunları arasında yer almaktadır. Bu dönemde gıdaların hijyenik olmayan koşullarda hazırlanması, saklanması ve sunulması, önlenebilir gıda kaynaklı bakteri ve patojenlerin yayılmasına zemin hazırlayarak ishal vakalarının, sıvı kayıplarının ve buna bağlı olarak bodurluk ile zayıflık gibi ciddi çocukluk çağı malnütrisyon problemlerinin görülme sıklığını artırmaktadır.
Söz konusu halk sağlığı sorununu ele almak amacıyla yürütülen bu araştırma, Etiyopya'nın kuzeybatısındaki Debark kasabasında yaşayan altı ile yirmi dört aylık çocuk sahibi anneleri kapsayan toplum temelli kesitsel bir desenle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada örneklem büyüklüğü basit rastgele örnekleme yöntemiyle seçilen 423 anneden oluşmuş olup, veriler Aralık 2020 ile Ocak 2021 tarihleri arasında yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanan yapılandırılmış bir anket formu ve gözlem yoluyla toplanmıştır.
Elde edilen bulgular, annelerin yalnızca yüzde kırk dördünün ek gıda hazırlama sürecinde iyi düzeyde hijyenik uygulamaya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Çok değişkenli lojistik regresyon analizleri sonuçunda, yirmi beş ile yirmi dokuz yaş aralığında olmanın, eşin ortaokul ve üzeri eğitim düzeyine sahip olmasının, modern pişirme sobası kullanılmasının, ayrı bir mutfak odasına sahip olunmasının ve üç kaplı bulaşık yıkama sisteminin kullanılmasının, ek gıda hazırlama hijyeninde iyi uygulama düzeyini istatistiksel olarak anlamlı biçimde artıran temel faktörler olduğu belirlenmiştir.
Araştırma sonuçları, annelerin çoğunluğunun ek gıda hazırlama hijyeninde zayıf uygulamalara sahip olduğunu göstererek, bu alandaki eksikliğin çocuk sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini gözler önüne sermektedir. Elde edilen bulgular, önceki dönemlerde farklı bölgelerde yapılan benzer çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılarak tartışılmış; kentsel topluluklarda anne ve bakım verenlere yönelik ek gıda hijyeni eğitimlerinin verilmesi, güvenli su temini ve mutfak altyapısının geliştirilmesine yönelik çok sektörlü müdahalelerin hayata geçirilmesi önerilmiştir.
Çalışmanın kuramsal altyapısı, Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen bebek ve küçük çocuk beslenme göstergeleri ile gıda güvenliği rehberlerine dayanmaktadır. Bu çerçeve, anne sütünün yetersiz kalmaya başladığı dönemde ek gıdaların hijyenik koşullarda hazırlanması, saklanması ve beslenmesi ilkelerini temel alarak çevresel hijyen koşullarının çocuk sağlığı üzerindeki belirleyiciliğini incelemektedir.
Literatürde, çocukluk çağı ishal hastalıklarının ve bodurluk gibi malnütrisyon problemlerinin önemli bir kısmının kontamine ek gıdalardan kaynaklandığı vurgulanmaktadır. Çalışma, özellikle gelişmekte olan ülkelerde ek gıda hazırlama hijyenine odaklanan önceki araştırmaların bulgularını genişleterek, hane halkı düzeyindeki çevresel imkânlar, mutfak altyapısı ve anne-baba demografik özelliklerinin hijyenik uygulamalar üzerindeki rolünü inceleyen ulusal ve uluslararası literatürle doğrudan ilişki kurmaktadır.
Bu çalışma, Etiyopya'nın kuzeybatısındaki Debark kasabasında yaşayan, altı ile yirmi dört aylık çocuk sahibi annelerin ek gıda hazırlama sırasındaki hijyenik uygulamalarını ve bu uygulamaları etkileyen ilişkili faktörleri değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür (Zeleke et al., 2022).
Çalışma Etiyopya nın kuzeybatisinda yer alan Debark kasabasında yürütülen toplum tabanlı kesitsel ve nicel bir araştırmadır. Veri toplama süreçinde yapılandırılmış anket formları kullanılmış olup lojistik regresyon analizleri aracılığıyla bağımsız değişkenler ile hijyen pratikleri arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak modellenmiştir (Zeleke et al., 2022).
Debark kasabasındaki annelerin ek gıda hazırlama süreçindeki iyi hijyenik uygulama prevelansi yüzde 44,9 olarak bulunmuştur Bu bulgu annelerin yarısından fazlasının yetersiz hijyen koşulları altında çocuk beslediğini göstermesi bakımından önemlidir. (Zeleke et al., 2022).
Maternal yaş grupları içinde 25 ile 29 yaş arasındaki annelerin ek gıda hijyeninde diğer yaş gruplarına göre yaklaşık 3,2 kat daha başarılı olduğu saptanmıştır Bu durum genç yetişkin annelerin sağlık bilgilerini uygulamaya dökme potansiyelini vurgular. (Zeleke et al., 2022).
Eşleri lise ve üzeri eğitim seviyesine sahip olan annelerin iyi hijyen uygulamaları sergileme olasılığı eğitimi olmayan eşlerin eslerine göre 2,65 kat daha yüksektir Aile içi eğitim düzeyi çocuk sağlığı pratiklerini doğrudan etkilemektedir. (Zeleke et al., 2022).
Hanehalkı mutfak imkânlarından ayrı bir mutfaga sahip olmak hijyenik uygulamaları 8,59 kat artırırken modern ocak kullanımı bu pratikleri 3,33 kat olumlu yönde etkilemektedir Altyapı eksikliği hijyenin önünde fiziksel bir engeldir. (Zeleke et al., 2022).
Araştırma bulguları Debark kasabasındaki annelerin yalnızca yüzde 44,9 unun ek gıda hazırlama süreçinde iyi hijyen pratiklerine sahip olduğunu göstermektedir. Bu oran katılımcıların yarısından fazlasının çocuklarını gıda kaynaklı enfeksiyon riskine açık bir şekilde beslediğini ortaya koymaktadır. Yazarlar bu düşük oranın bölgedeki çocukluk çağı ishal vakalarının yaygınlığını açıklayan temel bir etmen olduğunu ve küresel sağlık hedefleriyle uyumsuzluk gösterdiğini belirtmektedir.
Sosyodemografik değişkenler incelendiğinde özellikle 25 ile 29 yaş arasındaki annelerin daha yüksek hijyen performansı sergilemesi dikkat çekicidir. Yazara göre bu durum genç annelerin sağlık eğitimi mesajlarina daha açık olmasıyla ilişkilendirilebilir. Ayrıca eşlerin eğitim düzeyinin yükselmesi hane içindeki hijyen bilincini artırmakta ve annenin doğru uygulamaları benimsemesi için destekleyici bir aile ortamı oluşturmaktadır.
Konut ve mutfak altyapısının hijyenik uygulamalar üzerindeki etkisi istatistiksel olarak çarpıcı düzeydedir. Ayrı bir mutfaga sahip olan hanelerde hijyen pratiklerinin yaklaşık sekiz kat daha iyi olması fiziksel alanın besin güvenliği için on koşul olduğunu kanıtlamaktadır. Modern ocak kullanımı ve üçlü kap yıkama sisteminin mevcudiyeti mikroorganizma kontaminasyonunu azaltan teknik imkânlar sağlayarak hijyen standartlarını yükseltmektedir.
Tartışma bölümünde elde edilen sonuçların Etiyopya nın diğer bölgeleri ve komşularıyla karşılaştırılması yerel sorunların benzerliklerini göstermektedir. Yazarlar özellikle sağlık eğitimi ve hanehalkı imkânlarının iyileştirilmesinin sadece sağlık sektöruyle sınırlı kalmaması gerektiğini savunmaktadır. Beslenme ve sağlık sektörleri arasındaki iş birliğinin ek gıda hijyeni üzerinden yeniden kurgulanması gerektiği şeklindeki sonuç çalışmanın temel çıkarımını oluşturmaktadır.
Bu çalışmada saptanan yüzde 44,9 luk iyi hijyen uygulama oranı Harar bölgesinde saptanan yüzde 39,6 lık oranla karşılaştırılmış ve Debark taki oranın kısmi olarak daha yüksek olduğu ancak hala yetersiz olduğu vurgulanmıştır (Zeleke et al., 2022).
Araştırmacılar Bahir Dar da yürütülen ve yüzde 38,9 luk hijyen oranı bildiren çalışma ile kendi bulgularını karşılaştırarak yerleşim yeri farklılıklarının ve bilgiye erişim imkânlarının bu değişimde rol oynayabileceğini tartışmıştır (Zeleke et al., 2022).
Makale, halk sağlığı literatüründe ek gıda hijyenini sadece bir ev işi olarak değil, beslenme ve sağlık sektörlerinin kesişim noktasında yer alan ve sıklıkla göz ardı edilen bir fırsat penceresi olarak konumlandırmaktadır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki çocukluk çağı ishallerinin yüzde yetmişinin kontamine ek gıdalardan kaynaklandığı gerçeği üzerinden hareket ederek, hijyenik pratiklerin çocuk mortalitesi ve morbiditesi üzerindeki belirleyici rolünü bilimsel bir çerçeveye oturtmaktadır. Çalışma, teorik olarak hijyen davranışlarını sadece bilgi düzeyiyle değil, aynı zamanda hanehalkı altyapısı ve eş desteği gibi yapısal ve sosyal faktörlerle ilişkilendirerek literatürdeki bütüncül yaklaşım ihtiyacına yanıt vermektedir.
Bu çalışma, Etiyopya nın Harar ve Bahir Dar gibi farklı bölgelerinde yürütülen benzer araştırmalarla doğrudan diyalog halindedir. Yazarlar, bulgularını Harar bölgesindeki yüzde otuz dokuz virgül altı ve Bahir Dar bölgesindeki yüzde otuz sekiz virgül dokuzluk iyi hijyen uygulama oranlarıyla karşılaştırarak kendi çalışmalarındaki yüzde kırk dört virgül dokuzluk oranı anlamlandırmaktadır. Literatürdeki mevcut boşluğu, özellikle modern ocak kullanımı ve üçlü kap yıkama sistemi gibi teknik detayların hijyenik pratikler üzerindeki etkisini ampirik olarak test ederek doldurmaktadır. Önceki çalışmaların aksine, kentsel bir toplulukta eğitim ve fiziksel altyapının birleşik etkisini multivaryant analizlerle ortaya koyarak literatüre derinlik kazandırmaktadır.
Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu çalışma, çocuk sağlığı müdahalelerinde davranış değişikliği ile çevresel altyapı iyileştirmelerinin bir arada düşünülmesi gerektiğini kanıtlayan güçlü bir kaynak sunmaktadır. Özellikle annenin yaş grubuna göre değişen hijyen performansı ve babanın eğitim düzeyinin sürece etkisi, sosyal belirleyiciler açısından zengin bir veri seti sağlamaktadır. Çalışma, gelişmekte olan ülkelerde çocuk beslenmesi programlarının sadece gıda içeriğine odaklanmasının yetersiz kalacağını, gıda güvenliği ve hazırlama hijyeninin en az besin değeri kadar kritik olduğunu sistematik bir şekilde göstermektedir. Ayrıca, üçlü kap sistemi ve ayrı mutfak gibi somut müdahale alanlarını belirleyerek politika yapıcılara veri temelli öneriler sunmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Makalenin giriş kısmındaki çocuk mortalite verileri ve kontaminasyon oranları problem durumunu tanımlamak için kullanılacaktır (Zeleke et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede üçlü kap yıkama sisteminin hijyeni sekiz kat artırdığı ancak uygulanabilirliğinin hane imkânlarına bağlı olduğu belirtilmiştir. Bu sistemin neden her hanede yaygınlaşamadığını anlamak için makalenin tartıştığı fiziksel engellerin derinlemesine incelenmesi gerekmektedir (Zeleke et al., 2022).
Sosyal belirleyiciler modelinde demografik faktörlerin sağlık davranışlarına etkisini kanıtlamak için referans verilecektir (Zeleke et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Yazarlar, eşin eğitim düzeyinin lise ve üzeri olmasının hijyen performansını iki virgül altmış beş kat artırdığını bulgulamıştır. Bu korelasyonel bulgu, babanın eğitim sürecine dahil edilmesinin doğrudan bir müdahale alanı olup olamayacağının test edilmesini zorunlu kılmaktadır (Zeleke et al., 2022).
Modern ocak ve ayrı mutfak gibi yapısal unsurların hijyene katkısı üzerine yapılan çıkarımları desteklemek için kullanılacaktır (Zeleke et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede modern ocak kullanımının hijyeni üç virgül otuz üç kat artırdığı ve mikroorganizmaları öldürmede daha etkili olduğu varsayılmaktadır. Bu varsayımın laboratuvar verileriyle ve davranışsal gözlemlerle doğrulanması çalışmanın teknik çıkarımlarını güçlendirecektir (Zeleke et al., 2022).
Nijerya'da ergen hamileliği prevalansı %7,5 ile %49,5 arasında değişmekte olup kuzey eyaletlerinde yüksek erken evlilik oranları ve düşük eğitim seviyesi nedeniyle güney eyaletlerine kıyasla belirgin şekilde daha yüksek seyretmektedir.
Majesty Enaworoke Alukagberie ve 3 yazar · Reproductive Health · Sağlık Bilimleri
Müdahale Haritalama protokolünün ilk iki adımı kapsamında yapılan nitel içerik analizi, DEHB etiketi etrafındaki toplumsal damgalanmanın azaltılması ile duruma ve biyolojik kökenlere dair bilginin artırılmasının temel müdahale hedefleri olduğunu ortaya koymuştur.
Jennifer Budman ve Adina Maeir · BMC Public Health · Sağlık Bilimleri
Bireysel düzeyde yaş, gelir yeterliliği, iş deneyimi, rol belirsizliği ve psikolojik dayanıklılık hemşirelerin iş yaşam dengesini doğrudan etkileyen temel unsurlar arasında yer almaktadır.
I Gede Widayana ve 2 yazar · Journal of Multidisciplinary Healthcare · Sağlık Bilimleri