Nicel araştırma makalesi incelemesi

İngiltere Premier Lig Futbölçularında Ekstremiteler Arası Asimetriler ve Şut Ayağı Tercihi

Futbolda yüksek şiddetli unilateral hareketlerin yarattığı mekanik yüklenmeler, sporcularda bacaklar arası performans ve kuvvet asimetrilerinin oluşumuna zemin hazırlamaktadır.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Gareth Nicholson et al.
Yayın: Frontiers in Sports and Active Living
Tarih: 2022-08-17
DOI: 10.3389/fspor.2022.982796

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Futbol branşının doğası gereği içerdiği şut çekme, tek bacakla sıçrama ve ani yön değiştirme gibi yüksek şiddetli eylemler, alt ekstremite kas grupları üzerinde asimetrik yüklenmelere yol açmaktadır. Spor bilimleri literatüründe bacaklar arası performans farklarının yaralanma riski ve atletik performans üzerindeki etkileri yoğun biçimde tartışılmasına karşın, dünyanın en üst düzey liglerinden biri olan İngiltere Premier Ligi sporcularının güncel asimetri profilleri yetersiz düzeyde araştırılmıştır. Şut ayağı tercihinin kas kuvveti ve biyomekanik parametreler üzerindeki özgül rolünü belirlemek, elit düzeydeki sporcular için kanıta dayalı izleme ve antrenman programlarının tasarlanmasında kritik bir gerekliliktir.

Bu doğrultuda araştırma, profesyonel bir İngiltere Premier Ligi kulübünün birinci takım kadrosunda yer alan yaralanmasız 22 erkek futbölçu (yaş: 21.8 ± 4.4 yıl) üzerinde sezona hazırlık döneminde gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar rastgele sırayla 20 km/saat hızda koşu bantlı yürüyüş analizi, kuvvet platformunda tek bacak karşıt hareket sıçraması, modifiye 505 yön değiştirme testi ve izokinetik dinamometrede 60 derece/saniye ile 240 derece/saniye hızlarda diz ekstansör/fleksör kuvvet protokolüne tabi tutulmuştur. Elde edilen verilerden bacaklar arası asimetri oranları yüzde farkı yöntemiyle hesaplanmış, değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson ve Spearman korelasyon katsayılarıyla incelenmiştir.

Araştırma bulguları, en yüksek asimetri değerlerinin yüzde 5.9 ile 12.7 arasında değişen oranlarla izokinetik kuvvet ölçümlerinde ortaya çıktığını göstermiştir. Buna karşın yürüyüş (yüzde 1.6-7.7), sıçrama (yüzde 0.9-7.0) ve yön değiştirme (yüzde 1.9-3.5) testlerindeki asimetri düzeyleri daha düşük seyretmiştir. Şut ayağı tercihinin etkisi en belirgin şekilde izokinetik testlerde gözlenmiştir; futbölçuların yüzde 75'i tercih edilen bacakta diz fleksör kuvveti dominansı sergilerken, yüzde 70'ten fazlası tercih edilmeyen bacakta diz ekstansör kuvveti üstünlüğü göstermiştir. Bu durum konvansiyonel ve fonksiyonel H:Q oranlarında tercih edilen bacak lehine belirgin bir asimetriyle sonuçlanmıştır.

Sonuç olarak çalışma, elit futbölçularda şut ayağı kullanımının diz çevresi agonist-antagonist kas kuvvet dengesi üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Yön değiştirme süresi ile ham kuvvet değerleri arasında güçlü ilişkiler tespit edilirken, asimetri oranlarının genel performansla sınırlı ilişki gösterdiği anlaşılmıştır. Bu bulgular, elit spor ortamlarında antrenör ve sağlık ekiplerinin performans geliştirme stratejilerinde ham kuvvet artışına öncelik vermesi gerektiğini, yaralanma riskini azaltma protokollerinde ise şut ayağı tercihinin getirdiği H:Q oranı farklılıklarını mutlaka dikkate alması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, İngiltere Premier Ligi'nde oynayan profesyonel futbölçuların bacaklar arası asimetri düzeylerini şut ayağı tercihi bağlamında nicelleştirmek ve bu asimetrilerin fiziksel performans ölçümleriyle ilişkisini belirlemektir(Nicholson et al., 2022).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Bu araştırmada, İngiltere Premier Liginde mücadele eden seçkin düzeydeki futbölçularda ekstremiteler arası asimetriyi çok boyutlu olarak analiz etmek amacıyla koşu yürüyüşü, tek bacak sıçrama, yön değiştirme ve izokinetik kuvvet testlerinden oluşan geniş kapsamlı bir test bataryası uygulanmıştır(Nicholson et al., 2022).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışma, unilateral spor branşlarında tekrarlı yüklenmelerin neden olduğu anatomik ve fonksiyonel asimetri kuramsal çerçevesine dayanmaktadır. Bacaklar arası performans farkı yüzde değişim yöntemiyle (percentage difference method) hesaplanarak yön ve büyüklük açısından değerlendirilmiştir.

Makalenin ele aldığı literatür

Makale, futbölçularda asimetri ölçümlerinde sol-sağ kıyaslaması yerine şut ayağı tercihinin dikkate alınması gerektiğini savunan Rahnama ve arkadaşları (2005) ile Ruas ve arkadaşlarının (2015) çalışmaları üzerine inşa edilmiştir. Ayrıca asimetrilerin performans üzerindeki karmaşık etkilerine dair Bishop ve arkadaşlarının (2018, 2021) sunduğu metodolojik yaklaşımlar temel alınmıştır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: İngiltere Premier Ligi (EPL) birinci takım kadrosunda aktif olarak yer alan profesyonel erkek futbölçular.
Örneklem veya araştırma materyali: Bir EPL kulübünde oynayan, yaş ortalaması 21.8 ± 4.4, vücut kütlesi 75.4 ± 7.2 kg ve boyu 1.81 ± 0.07 m olan 22 sakatlıksız erkek profesyonel futbölçu.
Veri toplama süreci: Katılımcılar, gaitway-3D enstrümantalli koşu bandında 20 km/s hızda koşu yürüyüşü testi; kuvvet platformunda tek taraflı aktif karşı hareket sıçramaları (CMJ); kapalı alanda kuvvet platformu entegreli modifiye 505 yön değiştirme testi ve Biodex System 4 Pro dinamometresinde 60 derece/s ile 240 derece/s hızlarda izokinetik diz ekstansiyon/fleksiyon protokollerine tabi tutulmuştur.
Veri analiz yöntemi: Verilerin dağılımı Shapiro-Wilk testiyle belirlenmiş, asimetri yüzdeleri yüzde farkı formülüyle hesaplanmıştır. Asimetrinin yönü şut ayağı tercihine göre negatifleştirilmiş; asimetri ile yön değiştirme süreleri arasındaki ilişkileri belirlemek için Pearson ve Spearman korelasyon analizleri uygulanmıştır.

Ekstremiteler arası asimetriŞut ayağı tercihiİzokinetik hamstring:kuadriseps (H:Q) oranıYön değiştirme performansıTek bacak sıçrama yüksekliğiKoşu yürüyüş mekaniği

Araştırmanın Bulguları

Futbölçular en yüksek asimetri düzeylerini yüzde 5.9 ile yüzde 12.7 arasında değişen izokinetik diz kuvveti ölçümlerinde gösterirken, daha dinamik olan yürüyüş, sıçrama ve yön değiştirme testlerinde asimetri çok daha düşük seviyelerde seyretmektedir(Nicholson et al., 2022).

Şut ayağı tercihinin asimetri üzerindeki etkisi en net izokinetik testte görülmüş; futbölçuların şut çektikleri bacaklarında diz fleksör kuvveti dominant çıkarken, destek bacaklarında diz ekstansör kuvveti daha üstün bulunmuştur(Nicholson et al., 2022).

Diz kuvvetindeki bu asimetriler, hem 60 derece/s hem de 240 derece/s hızlardaki konvansiyonel hamstring:kuadriseps (H:Q) oranlarında ve yüzde 12.67 ± 8.25 değerine ulaşan fonksiyonel H:Q asimetri oranlarında belirginleşmektedir(Nicholson et al., 2022).

240 derece/s hızdaki zirve ekstansör momenti asimetri değerleri, yön değiştirme testi modifiye 505 protokolünün ilk 10 metrelik dönüş süresiyle anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki (rho = -0.55, p = 0.034) sergilemektedir(Nicholson et al., 2022).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Elde edilen veriler, elit düzeydeki İngiltere Premier Lig futbölçularının koşu, sıçrama ve yön değiştirme gibi bütünsel hareketlerde oldukça simetrik bir yapı sergilemelerine karşın, izokinetik diz kuvveti testlerinde belirgin şekilde yüksek bacaklar arası asimetri düzeylerine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Araştırma ekibi, izokinetik kuvvet ölçümlerinde ortaya çıkan bu farkın, futbol branşında şut çekme ve destek bacağı olma gibi tek taraflı tekrarlayan görevlerin yarattığı dengesiz yüklenmelerden kaynaklandığını, zira şut ayağında yavaşlatma görevi üstlenen hamstring kas grubunun doğal olarak daha fazla geliştiğini savunmaktadır.

Tartışma bölümünde bu asimetrik bulgular literatürle karşılaştırıldığında, şut ayağındaki diz fleksör kuvveti üstünlüğünün Brezilyalı profesyonel futbölçularla yürütülen önceki çalışmalarla benzerlik taşıdığı, buna karşılık Premier Lig düzeyinde bu tür bir çok boyutlu asimetri analizinin ilk kez sunulduğu vurgulanmaktadır.

Sonuç olarak, asimetrinin göreve ve bireye özgü doğası göz önüne alındığında, spor bilimcilerin sakatlık önleme stratejilerini geliştirirken diz kuvveti asimetrilerini mutlak birer risk faktörü olarak görmek yerine, şut ayağı tercihinin yarattığı bu doğal mekanik adaptasyonları hesaba katmaları gerekmektedir.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Yazarlar, tercih edilen şut bacağındaki diz fleksör kuvveti baskınlığının, Brezilyalı futbölçular üzerinde çalışan Ruas ve arkadaşlarının (2015) bulgularıyla tam bir uyum gösterdiğini ve bu durumun şut çekme esnasında tekrarlayan hareketleri yavaşlatmak için antagonistik hamstring kaslarının kasılmasına duyulan ihtiyaçtan kaynaklandığını belirtmektedir(Nicholson et al., 2022).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Araştırmacılar, İngiltere Premier Liginde mücadele eden üst düzey profesyonel futbölçuların, özellikle şut ayağı tercihine bağlı olarak diz ekleminin agonist-antagonist kas kuvvet dengesinde (hamstring:kuadriseps oranlarında) belirgin bir asimetri sergilediği sonuçuna varmışlardır. Bu durum, elit düzeydeki performans analistlerinin ve antrenörlerin test bataryası tasarımlarında ve sakatlık önleyici antrenman programlarında bacak asimetrilerini salt sol-sağ karşılaştırması yerine şut ayağı tercihi bağlamında değerlendirmelerinin önemini ortaya koymaktadır(Nicholson et al., 2022).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu çalışma, dünyanın en fiziksel ve yoğun liglerinden biri kabul edilen İngiltere Premier Ligi (EPL) futbölçuları için kapsamlı bir asimetri referans veri seti sunarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Mevcut literatür genellikle akademi düzeyindeki sporculara veya alt liglere odaklanırken, bu araştırma üst düzey profesyonel düzeyde asimetrinin doğasını sörgülamaktadır. Çalışmanın temel işlevi, asimetrinin sadece sol-sağ farklılığı değil, şut ayağı tercihi gibi branşa özgü mekanik yüklenmelerin bir sonuçu olarak gelişen fonksiyonel bir adaptasyon olabileceğini ampirik verilerle kanıtlamaktır. Bu bağlamda, asimetri analizlerine çok boyutlu bir bakış açısı getirerek klinik ve saha uygulamaları için yeni bir değerlendirme çerçevesi çizmektedir.

Araştırma, Bishop ve arkadaşlarının (2018, 2021) asimetriyi hesaplama ve performansla ilişkilendirme metodolojisini temel alarak, bu yaklaşımı ilk kez kıdemli EPL oyuncuları üzerinde test etmektedir. Ruas ve arkadaşlarının (2015) Brezilyalı futbölçularda gözlemlediği şut ayağına bağlı kuvvet farklılıklarını teyit ederken, bu bulguları koşu gait analizi ve yön değiştirme (CoD) dinamikleriyle birleştirerek daha geniş bir zemine taşımaktadır. Önceki çalışmaların aksine, asimetrinin her zaman performansa engel teşkil etmediği savını destekleyerek literatürdeki tartışmalı sonuçlara (asimetri-performans ilişkisi) elit düzeyde bir katkı sunmakta ve metodolojik olarak 'yüzde fark' yönteminin standartlaştırılmasına yardımcı olmaktadır.

Literatür taramaları için bu çalışma, elit sporcularda 'normatif asimetri' sınırlarının belirlenmesinde kilit bir kaynak teşkil etmektedir. Özellikle diz ekstansör ve fleksör kuvveti arasındaki dengesizliklerin (H:Q oranı) branşa özgü hareketlerle (şut çekme) nasıl şekillendiğine dair sunduğu kanıtlar, sakatlık önleme literatürüne derinlik katmaktadır. Araştırma, asimetrinin dinamik görevlerde (sıçrama, koşu) azalırken statik/izokinetik görevlerde neden arttığını açıklayarak, test bataryası seçiminde pratisyenlere rehberlik etmektedir. Ayrıca, Premier Lig sporcularının yüksek seviyedeki simetrik hareket kapasitesini belgeleyerek, profesyonelleşme arttıkça dinamik görevlerdeki asimetrinin azaldığına dair teorik önermeleri desteklemektedir.

Kaynakça

Ruas, C. V., Minozzo, F., Pinto, M. D., Brown, L. E., & Pinto, R. S. (2015). Lower-extremity strength ratios of professional soccer players according to field position. Journal of Strength and Conditioning Research, 29(5), 1220-1226. https://doi.org/10.1519/JSC.0000000000000766

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

İzokinetik kuvvet testlerinde gözlenen asimetri düzeyleri, dinamik performans testlerine göre daha yüksektir.

Yazarın sunduğu yüzde 5.9-12.7'lik izokinetik asimetri ile yüzde 0.9-7.0'lık sıçrama asimetrisi verileri karşılaştırmalı olarak kullanılabilir(Nicholson et al., 2022).

Elit Futbölçularda Sezon Boyu H:Q Oranı Asimetrisinin Sakatlık İnsidansı ile İlişkisi

Araştırma sorusu: Premier Lig düzeyi sporcularda şut ayağına bağlı H:Q asimetrisi sezon içindeki fikstür yoğunluğundan nasıl etkilenir ve bu durum hamstring sakatlıklarını öngörebilir mi?
Yöntem taslağı: Prospektif kohort çalışması; bir sezon boyunca aylık izokinetik kuvvet ölçümleri (60/240 derece/s) alınmalı ve sakatlık kayıtları ile asimetri dalgalanmaları arasındaki ilişki GEE (Generalized Estimating Equations) analiziyle incelenmelidir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede belirtilen şut ayağına bağlı fonksiyonel H:Q asimetrisinin (yüzde 12.67) zaman içindeki değişimi ve klinik önemi yazar tarafından gelecek araştırma alanı olarak işaret edilmiştir(Nicholson et al., 2022).

Tez veya makalede kullanım · Literatür Taraması

Şut ayağı tercihi, diz eklemi etrafındaki agonist-antagonist kas dengesini (H:Q oranı) doğrudan etkiler.

Oyuncuların yüzde 70'inden fazlasında şut ayağında diz fleksör, destek bacağında ise ekstansör dominansı olduğu bulgusuyla desteklenebilir(Nicholson et al., 2022).

Mevki Bazlı Koşu Gait Asimetrisinin Elit Futbolda Yüksek Şiddetli Koşu Performansına Etkisi

Araştırma sorusu: Farklı mevkilerdeki (kanat vs. stoper) Premier Lig oyuncularının 20 km/h hızdaki gait parametreleri, maç içindeki yüksek şiddetli koşu mesafeleriyle korelasyon gösterir mi?
Yöntem taslağı: Kesitsel ve ilişkisel tasarım; 22+ oyuncu enstrümante edilmiş koşu bandında test edilmeli, gait asimetri değerleri (adım uzunluğu, uçuş süresi) ile maç performans dataları (GPS) arasındaki ilişki Pearson korelasyonu ile analiz edilmelidir.

Makaleyle bağlantısı: Yazarın EPL oyuncularında koşu stili ve asimetrisi üzerine kısıtlı bilgi olduğu yönündeki tespiti ve mevki etkisinin incelenmesi önerisinden türetilmiştir(Nicholson et al., 2022).

Tez veya makalede kullanım · Yöntem

Elit futbölçularda asimetri analizi yapılırken sadece sol-sağ ayrımı değil, uzuv tercihi (dominans) dikkate alınmalıdır.

Çalışmanın 'kicking limb preference' yaklaşımı, benzer bir metodoloji kurgulayan tezlerde gerekçe olarak sunulabilir(Nicholson et al., 2022).

Yön Değiştirme Defisiti ve Eksantrik Diz Kuvveti Asimetrisi Arasındaki Mekanik İlişki

Araştırma sorusu: EPL oyuncularında eksantrik diz fleksör kuvveti asimetrisi, yön değiştirme testindeki yavaşlama (braking) fazı mekaniğini nasıl etkiler?
Yöntem taslağı: Deneysel tasarım; force plate entegreli modifiye 505 testi kullanılarak yavaşlama impulsu ölçülmeli, 30 derece/s eksantrik izokinetik test verileriyle çoklu regresyon analizi yapılarak asimetrinin açıklayıcılığı test edilmelidir.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartışma kısmında yavaşlama ve hızlanma için diz kuvvetinin önemine yapılan vurgu ve asimetri-CoD ilişkisindeki eksik halkalar bu çalışmanın temelini oluşturur(Nicholson et al., 2022).