Kapsam belirleme derlemesi incelemesi

Spora Özgü Antrenmanın Postüral Kontrolde Uyardığı Adaptasyonlar ve Bunların Atletik Performans İle İlişkisi

Spor bilimleri ve nöromotor kontrol alanında, spora özgü antrenmanlar ile genel gövde kondisyon egzersizlerinin postüral stabilite üzerindeki nörofizyolojik etkileri geniş bir biçimde incelenmektedir.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Erika Zemková & Zuzana Kovačíková
Yayın: Frontiers in Human Neuroscience
Tarih: 2023-01-12
DOI: 10.3389/fnhum.2022.1007804

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Spor bilimlerinde ve nöromotor kontrolde, genel fiziksel hazırlık egzersizleri ile spora özgü denge antrenmanlarının postüral stabilite üzerindeki nörofizyolojik etkileri uzun süredir araştırılmaktadır. Ancak spora özgü zorlayıcı koşulların beden dengesinin gelişimine ne derecede katkı sağladığı ve bu değişimlerin duyusal-motor ya da nöromüsküler uyumlarla ne kadar açıklanabileceği literatürde belirsizliğini korumaktadır. Postüral kontrolün göreve özgü plastikliği, merkez sınır sistemindeki supraspinal ve spinal mekanizmaların spora özgü hareket kalıplarına uyum sağlamasını gerektirmektedir. Spora özgü hareketlerin nöromüsküler avantajlar yaratıp yaratmadığı veya bu kazanımların genel kondisyon egzersizlerinden mi kaynaklandığı sorusu, ampirik çalışmaların sistematik bir biçimde sentezlenmesini ve mevcut literatürdeki yöntemsel boşlukların tespit edilmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu derleme çalışması, spora özgü antrenmanların uyandırdığı postüral kontrol adaptasyonlarını ve bunların atletik performans ölçütleriyle olan ilişkisini inceleyen literatürü haritalandırmak amacıyla kapsama derlemesi (scoping review) tasarımında yürütülmüştür. Araştırmacılar Scopus, Web of Science, MEDLINE ve Cochrane Library veri tabanlarının yanı sıra Elsevier, SpringerLink ve Google Scholar üzerinden tarih kısıtlaması olmaksızın geniş kapsamlı bir tarama gerçekleştirmiştir. Toplamda 126 makale dahil edilme kriterlerini karşılamış, ancak postüral denge kontrolü değişkenleri ile spora özgü performans ölçütleri arasındaki doğrudan ilişkiyi inceleyen yalnızca 14 makale tespit edilmiştir. İnceleme sürecinde atıcılık, okçuluk, golf, beysbol, buz hokeyi, tenis ve snowboard gibi branşlar başta olmak üzere 16'dan fazla spor disiplininde yürütülen ampirik bulgular kategorize edilerek çözümlenmiştir.

Elde edilen bulgular, statik ve dinamik denge değişkenleri ile atletik performans kriterleri arasında atıcılık, okçuluk, golf, beysbol, buz hokeyi, tenis ve snowboard branşlarında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Özellikle atıcılık ve okçulukta atış öncesi postüral sallantının azaltılması ve tutuş kararlılığının artırılması performans puanını doğrudan etkilemektedir. Golfte tek ayak üstünde statik dengenin isabetli vuruş mesafesiyle, buz hokeyinde ise dinamik dengenin maksimum kayma hızıyla ilişkili olduğu saptanmıştır. Ancak spora özgü antrenmanların üstün postüral stabiliteye tam olarak ne oranda katkıda bulunduğu ve bu etkinin genel gövde kondisyon egzersizlerinden ne derece ayrıştığı henüz deneysel olarak tam olarak kanıtlanamamıştır. Çalışmaların çoğunda deney gruplarında spora özgü denge egzersizlerinin detayları eksik bırakılmış veya kontrol grupları yetersiz tutulmuştur.

Tartışma ve sonuç bölümünde yazarlar, genel vücut kondisyon egzersizlerinin uyardığı nörofizyolojik adaptasyonlara dair güçlü kanıtlar bulunmasına rağmen, spora özgü denge egzersizlerinin atletik performans üzerindeki göreli katkısını açıklayan deneysel çalışmaların eksikliğine dikkat çekmektedir. Performanstaki artış sıklıkla spora özgü denge antrenmanlarına bağlansa da, bu gelişimin genel egzersiz programlarıyla da aynı düzeyde sağlanabileceği vurgulanmaktadır. Bu çalışma, spor hekimliği ve antrenman bilimleri literatüründe postüral denge ile spor performansı arasındaki nedensel bağların kurulabilmesi için gelecekte yürütülecek izole müdahale araştırmalarına yöntemsel bir alt yapı sunmakta ve literatür taraması yapan araştırmacılara somut bir kavramsal harita sağlamaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu kapsam derlemesinin amacı, spora özgü antrenmanların uyardığı postüral kontrol adaptasyonlarını ve bunların atletik performans ölçütleriyle ilişkisini inceleyen literatürü analiz etmek, mevcut araştırmalardaki boşlukları belirlemek ve gelecekteki çalışmalar için öneriler sunmaktır(Zemková & Kovačíková, 2023).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Çalışma, Arksey ve O'Malley ile Armstrong ve arkadaşlarının metodolojik çerçevesini izleyen bir kapsam derlemesi (scoping review) olarak tasarlanmıştır; Scopus, Web of Science, MEDLINE, Cochrane Library, Elsevier, SpringerLink ve Google Scholar veri tabanları üzerinden sistematik literatür taraması yürütülmüştür(Zemková & Kovačíková, 2023).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışmanın kuramsal çerçevesi duyusal-motor sistemin nöroplastisitesine ve göreve özgü nöromüsküler adaptasyon ilkelerine dayanmaktadır. Merkezi sınır sisteminin spinal ve supraspinal yapılarının plastikliği, ağırlık merkezinin (CoM) ve basınç merkezinin (CoP) proprioseptif, görsel ve vestibüler duyusal girdilerle düzenlenmesini içermektedir. Beden dengesinin çevreyle entegre bir biçimde etkileşen karmaşık bir adaptif sistem olduğu kabul edilmektedir.

Makalenin ele aldığı literatür

Derleme, Scopus, Web of Science, MEDLINE, Cochrane Library, Elsevier, SpringerLink ve Google Scholar veri tabanlarından elde edilen ve dahil edilme kriterlerine uyan 126 makaleyi değerlendirmektedir. Atıcılık, okçuluk, jimnastik, golf, futbol, basketbol, buz hokeyi, tenis ve snowboard dâhil 16'dan fazla spor disiplinindeki postüral kontrol araştırmaları ele alınmış; postüral denge ile spora özgü performans ilişkisini doğrudan inceleyen 14 makaleye odaklanılmıştır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: Scopus, Web of Science, MEDLINE, Cochrane Library, Elsevier, SpringerLink ve Google Scholar veri tabanlarında indekslenen, spora özgü postüral kontrol adaptasyonları ile atletik performans ilişkisini inceleyen yayınlar.
Örneklem veya araştırma materyali: Kapsam derlemesine dahil edilme kriterlerini karşılayan toplam 126 makale; bunlardan postüral denge kontrol değişkenleri ile spora özgü performans ölçütleri arasındaki ilişkiyi inceleyen 14 özgün araştırma makalesi.
Veri toplama süreci: Belirlenen veri tabanlarında tarih sınırlaması olmaksızın ingilizce dilindeki hakemli dergi makaleleri taranmış; ilave olarak dahil edilen derlemelerin kaynakçaları elle taranarak tanımlayıcı ve ilişksel veriler çekilmiştir.
Veri analiz yöntemi: Dahil edilen makalelerdeki veriler spora özgü branş gruplarına göre kategorize edilmiş, postüral sallantı parametreleri ile performans kriterleri arasındaki doğrusal ve doğrusal olmayan ilişkiler nitel sentez ve tematik gruplama yöntemiyle analiz edilmiştir.

postüral kontrol adaptasyonlarıspora özgü antrenmanstatik ve dinamik dengeatletik performans ölçütlerinöromüsküler ve duyusal-motor adaptasyonlarpropriyosepsiyon

Araştırmanın Bulguları

Kapsam derlemesine dahil edilen 126 makaleden yalnızca 14 tanesi postüral denge kontrol değişkenleri ile spora özgü performans ölçütleri arasındaki doğrudan ilişkiyi ampirik olarak incelemiştir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Statik ve dinamik denge parametreleri ile atletik performansın temel kriterleri arasındaki anlamlı ilişkiler atıcılık, okçuluk, golf, beysbol, buz hokeyi, tenis ve kar tahtası branşlarında tespit edilmiştir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Merkezi sınır sistemindeki supraspinal adaptasyonlar; denge becerileri, patlayıcı kuvvet ve koordinatif hareket kontrolü gibi fonksiyonel parametrelerin gelişmesinden birincil derecede sorumludur(Zemková & Kovačíková, 2023).

Tüfek atıcılarında statik çift ayak dengesi ile atış isabetliliği arasındaki ilişki bireyler arası düzeyde belirginken, doğrudan postüral dengenin performans varyansına katkısı son derece sınırlıdır(Zemková & Kovačíková, 2023).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Spora özgü antrenmanların postüral kontrol üzerindeki etkilerini inceleyen alan literatürü, sporcuların genel popülasyona kıyasla daha gelişmiş bir postüral stabiliteye sahip olduğunu ve branşa özgü denge taleplerinin belirgin duyusal-motor adaptasyonlar uyardığını göstermektedir. Ancak 126 makalelik geniş külliyata rağmen, postüral kontrol değişkenleri ile atletik performans ölçütleri arasındaki doğrudan ilişkiyi araştıran yalnızca 14 çalışma bulunmaktadır.

Yazarlar bu durumu, spor bilimlerindeki araştırmaların ağırlıklı olarak genel kondisyonlama ve denge egzersizlerinin nörofizyolojik mekanizmalarına odaklanmasıyla açıklamaktadır. Sporcunun postüral performansındaki artış, merkezi sınır sistemindeki supraspinal uyarlanmalar ve propriyoseptif girdilerin daha etkin kullanımı ile ilişkilendirilmekte, fakat spora özgü hareket kalıplarının bu süreçteki tekil payı metodolojik olarak ayrıştırılamamaktadır.

Tartışma bölümünde atıcılık, okçuluk, golf ve buz hokeyi gibi branşlarda elde edilen ampirik bulgular literatürle karşılaştırılmaktadır. Atıcılıkta tutuş stabilitesi ve tetik çekme netliğinin performansı belirlediği, postüral kontrolün ise doğrudan etkisinden ziyade tüfek tutuşunu stabilize ederek dolaylı katkı sağladığı vurgulanmaktadır. Benzer şekilde okçulukta yayın tutulması ve vücut sallantısının senkronizasyonu öne çıkmaktadır.

Sonuç olarak, spora özgü denge egzersizlerinin performans üzerindeki bağımsız etkisini doğrulamak adına genel vücut kondisyonlama egzersizlerini kontrol eden deneysel tasarımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Gelecek araştırmaların, spor branşlarına özgü hareket koşullarında denge adaptasyonlarının performans aktarımını ölçen metodolojiler geliştirmesi ve bireysel sporcu gereksinimlerine uygun antrenman protokolleri sunması önerilmektedir.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Mononen ve arkadaşları (2007) acemi tüfek atıcılarında postüral denge ile atış isabeti arasındaki ilişkinin yalnızca bireyler arası düzeyde anlamlı olduğunu, mediolateral basınç merkezi hızı ile yatay hedef sapmasının atış puanındaki varyansın %26'sını açıkladığını ortaya koymuştur(Zemková & Kovačíková, 2023).

Ball ve arkadaşları (2003) üst düzey tüfek atıcılarında vücut sallantısı ile hedef noktası dalgalanması arasında belirgin bir ilişki bulunduğunu, vücut sallantısı arttıkça hedef dalgalanmasının yükselerek atış performansının düştüğünü göstermiştir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Behm ve arkadaşları (2005) genç buz hokeyi oyuncularında dinamik denge performansı ile maksimum kayma hızı arasında anlamlı bir negatif korelasyon tespit etmiş, ancak 19 yaş üstü sporcularda bu ilişkinin zayıfladığını raporlamıştır(Zemková & Kovačíková, 2023).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

İncelenen literatür, spora özgü antrenmanların postüral kontrol adaptasyonları sağladığını gösterse de, atletik performanstaki artışın spora özgü denge egzersizlerinden mi yoksa genel vücut kondisyonlama egzersizlerinden mi kaynaklandığı net değildir. Genel kondisyonlama ile spora özgü denge çalışmalarının nispi katkılarını ayrıştıran deneysel araştırmalara ihtiyaç vardır(Zemková & Kovačíková, 2023).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu kapsam derlemesi, spor bilimlerinde uzun yillardir tartisilan postural denge kontrolunun atletik performansla olan ilişkisini sistematik bir suzcten gecirmektedir. Çalışmanın temel islevi, sporcularin ulastigi ustun postural dengenin ne ölçude spora ozgu antrenmanlardan ne ölçude genel kondisyon egzersizlerinden kaynaklandigini sörgülamaktir. Kapsamli bir literatür taramasi sunarak, aticilik, okculuk, golf, jimnastik, basketbol, futbol ve kis sporlari gibi farklı branslardaki denge stratejilerini tasnif etmektedir. Derleme, ampirik çalışmalarin buyuk kisminin yalnizca gruplar arasi karşılaştırmalara odaklandigini, postural sallanti parametreleri ile doğrudan atletik basari kriterleri arasindaki fonksiyonel ilişkileri inceleyen çalışmalarin ise oldukca yetersiz kaldigini ortaya koyarak literatürde kritik bir haritalandirma vazifesi gormektedir.

Çalışma, önceki literatürde yer alan supraspinal adaptasyonlar, duyusal butunlestirme süreçleri ve postural plastisitenin bransa ozguluğu (Taube ve ark., 2008; Paillard, 2017) gibi temel kuramsal modellere dayanmaktadir. Önceki çalışmalarin genel egzersiz programlarinin norofizyolojik etkilerini açıklamadaki basarisini teslim eden yazarlar, bu bulgulari spora ozgu ve ekolojik ortamlara tasiyarak literatüru genisletmistir. Özellikle sporcularin elit ve alt seviye performans duzeylerindeki denge stratejilerini karşılaştıran gecmis çalışmalardan hareketle, propriyoseptif girdilerin ve vestibuler ipuclarinin duyusal butunlemedeki rolunun branstan bransa nasıl değiştigini sentezlemistir. Boylece gecmis çalışmalarin teorik kabullerini pratik spor performans ölçutleriyle test eden kopru bir metin niteliği tasimaktadir.

Bu derleme, spor bilimleri yazinina iki temel alanda özgün ve yonlendirici bir katkı sunmaktadir. Ilk olarak, 126 makaleden olusan genis bir kulliyati taramasina rağmen, postural kontrol değiskenleri ile bransa ozgu performans ciktilari arasindaki doğrudan ampirik ilişkiyi inceleyen yalnizca 14 çalışmanın bulunduğunu saptayarak literatürdeki buyuk bir yöntemsel bosluğu desifre etmistir. Ikinci olarak, performans artisinin doğrudan spora ozgu denge egzersizlerine bağlanmasinin bilimsel acidan aceleci bir yaklaşim olduğunu savunmus, genel govde kondisyonlamasinin da bu süreçte benzer ağirlikta bir payi olabileceğini kuramsal olarak ileri surmustur. Bu elestirel durusuyla çalışma, gelecekte tasarlanacak deneysel araştırmalar için karşılaştırmali yeni metodolojilerin kapisini aralamaktadir.

Kaynakça

Mononen, K., Konttinen, N., Viitasalo, J., & Era, P. (2007). Relationship between postural balance, rifle stability and shooting accuracy among novice rifle shooters. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 17(2), 180-185. https://doi.org/10.1111/j.1600-0838.2006.00549.x
Ball, K. A., Best, R. J., & Wrigley, T. V. (2003). Body sway, aim point fluctuation and performance in rifle shooters: Inter- and intra-individual analysis. Journal of Sports Sciences, 21(7), 559-566. https://doi.org/10.1080/0264041031000101881
Behm, D. G., Wahl, M. J., Button, D. C., Power, K. E., Kenneth, G., & Anderson, K. G. (2005). Relationship between hockey skating speed and selected performance measures. Journal of Strength and Conditioning Research, 19(2), 326-331. https://doi.org/10.1519/R-14043.1

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Farklı spor branslarinda denge yetisi ile atletik performans kriterleri arasindaki doğrudan ilişkiyi inceleyen ampirik çalışmalarin sayisi literatürde oldukca sınırlidir.

Bu derlemeden elde edilen bulgular, 126 makalelik genis bir havuzda sadece 14 çalışmanın denge parametreleri ile performans ciktilarini doğrudan ilişkilendirdiğini vurgulamak amaciyla kullanılabilir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Spora Ozgu ve Genel Denge Antrenmanlarinin Rekreasyonel Okcularda Atletik Performans ve Postural Stabilite Üzerine Nispi Katkılarinin Karşılaştırilmasi

Araştırma sorusu: Okculuk bransina ozgu denge egzersizleri ile genel govde kondisyonlama egzersizleri, sporcularin atis isabetliliği ve CoP salinim parametreleri üzerinde ne ölçude farklılik yaratmaktadir?
Yöntem taslağı: Kontrollu deneysel desen. Katılımci sayisi guc analiziyle belirlenen rekreasyonel okcular rastgele spora ozgu denge grubu, genel kondisyonlama grubu ve kontrol grubu olarak ayrilacaktir. 8 haftalik müdahale oncesi ve sonrasi kuvvet platformunda statik bipedal CoP salinimi ile hedef tahtasindaki atis isabetlilik skorlari ölçulecektir. Veriler ANOVA ve ANCOVA yöntemleriyle analiz edilecektir.

Makaleyle bağlantısı: Yazarlarin makalede belirttiği gibi, performanstaki artisin spora ozgu egzersizlerden mi yoksa genel govde egzersizlerinden mi kaynaklandiği net değildir; bu nedenle her iki antrenman turunun nispi katkılarini ayristiran deneysel çalışmalara ihtiyac duyulmaktadir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve

Antrenmana bağlı postural denge gelişiminde merkezi sınır sistemindeki supraspinal adaptasyonlar kritik bir rol ustlenmektedir.

Egzersiz programlarinin uyardiği sınırsel plastikliği ve hareket kontrol süreçlerini supraspinal uyum mekanizmalari üzerinden teorik olarak temellendirmek için bu kaynaktan yararlanilabilir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Elit Aticilarda Postural Denge, Silah Tutus Stabilitesi ve Tetik Zamanlamasinin Atis İsabetliliği Üzerindeki Doğrudan ve Dolayli Etkilerinin Yol Analizi ile Incelenmesi

Araştırma sorusu: Aticilarda postural denge, tutus stabilitesi ve tetik cekme netliği değiskenleri atis isabetliliği varyansini doğrudan mi yoksa dolayli yollarla mi açıklamaktadir?
Yöntem taslağı: İlişkisel tarama modeli ve yol analizi (path analysis). Guc analiziyle belirlenen elit havali tufek aticilarinin yarisma simulasyonu esnasinda ayak tabanlarindaki CoP salinimi ve SCATT optoelektronik sistem yardimiyla silah tutus stabilitesi ile tetik zamanlamasi verileri es zamanli kaydedilecektir. Elde edilen sürekli veriler yapısal esitlik modellemesi (YEM) ile analiz edilecektir.

Makaleyle bağlantısı: Ihalainen ve ark. (2016a) bulgularina dayanan yazar tartismasinda, postural dengenin performans varyansina doğrudan etkisinin cok kucuk olduğu, ancak daha stabil bir tutus kabiliyeti üzerinden dolayli bir etki sağladiği hipotezini ampirik olarak test etme gereksiniminden türetilmistir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Aticilik bransinda atis isabetliliğini belirleyen temel unsurlar tutus stabilitesi ve tetik cekme netliğiyken, postural dengenin doğrudan katkısi oldukca düşüktur.

Aticilarda postural salinimin atis performansina doğrudan değil, tufek stabilitesini artirarak dolayli yoldan katkı sunduğunu tartismak için bu bulgu temel alinabilir(Zemková & Kovačíková, 2023).

Farklı Norobilissel Performans Duzeylerine Sahip Basketbölçularda Perturbasyon Karşısinda Dinamik Postural Stabilite Stratejilerinin Karşılaştırilmasi

Araştırma sorusu: Yüksek ve düşük norobilissel performansa sahip basketbölçular, ani dissal perturbasyonlar karşısinda anteroposterior ve mediolateral CoP ivmelenme stratejileri bakimindan nasıl ayrismaktadir?
Yöntem taslağı: Nedensel karşılaştırma deseni. Katılımci sayisi guc analiziyle belirlenen basketbölçular norobilissel test bataryasi ile yüksek/düşük performansli olarak iki gruba ayrilacaktir. Dinamik denge sisteminde beklenmedik perturbasyonlar uygulanirken, govde kinematik verileri ve CoP ivme profilleri kaydedilecektir. Gruplar arasi farklar bağımsiz örneklem t-testi ve cok değiskenli varyans analizi (MANOVA) ile incelenecektir.

Makaleyle bağlantısı: Yazarlarin literatür analizinde sunduğu, dinamik denge stratejilerinin sporcularin norobilissel performanslarindan etkilenebileceği ve yüksek norobilissel performansa sahip sporcularin farklı ivmelenme stratejileri sergilediği bulgusundan hareketle tasarlanmistir(Zemková & Kovačíková, 2023).