Çin'in Eyalet Düzeyindeki Yükseköğretim Sistemlerinin Verimliliği, Verimlilik Değişimi ve Teknoloji Açıklarının Değerlendirilmesi: Kapsamlı Bir Analitik Çerçeve

Yükseköğretim sistemleri, beşeri sermayenin niteliğini artırarak ulusal ölçekte ekonomik büyüme, teknolojik yenilik ve toplumsal refahın sürdürülebilirliğini sağlayan temel kurumsal yapılardır. Gelişmekte olan ekonomilerde kıt kamu kaynaklarının yükseköğretim kurumlarına verimli şekilde tahsis edilmesi, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve eğitim kalitesinin yükseltilmesi açısından stratejik bir önem taşımaktadır. Çin gibi devasa coğrafi boyuta ve eyaletler arası belirgin sosyo-ekonomik dinamiklere sahip bir ülkede, yükseköğretim sistemlerinin performansının yalnızca tekil çıktılar üzerinden değil, girdi-çıktı ilişkilerini zaman serisi boyutunda değerlendiren doğrulanmış yönsel olmayan sınır modelleriyle incelenmesi akademik literatürde temel bir ihtiyaç olarak öne çıkmaktadır.

Çalışmanın temel amacı, Çin'in 31 eyalet ve idari bölgesindeki yükseköğretim sistemlerinin 2010-2021 yılları arasındaki verimlilik düzeylerini, verimlilik değişim dinamiklerini ve bölgeler arası teknoloji açıklarını bütüncül bir analitik çerçevede ölçmektir. Bu doğrultuda araştırmada parametrik olmayan Data Envelopment Analysis (DEA) Super-SBM modeli, bölgesel heterojenlikleri çözümleyen Meta-Frontier Analizi ve zaman içindeki toplam faktör verimliliği değişimini ayrıştıran Malmquist Verimlilik İndeksi (MI) yöntemleri eş zamanlı uygulanmıştır. Eyaletler okuryazarlık ve cehalet oranlarına göre yüksek, orta ve düşük okuryazarlık düzeyine sahip üç gruba ayrılmış; okullar, öğretim elemanı, Ar-Ge personeli, finansman ve altyapı yatırımları girdi; kayıtlı öğrenci, mezun oranı ve bilimsel yayın sayıları çıktı değişkenleri olarak analiz edilmiştir.

Ampirik analiz sonuçları, Çin genelinde yükseköğretim verimliliğinin 2010-2021 döneminde ortalama 1,0015 skoru ile artış eğiliminde olduğunu ve özellikle 2014-2020 yılları arasında hızlı bir yükseliş sergilediğini göstermektedir. Meta-sınır ve grup-sınırı analizlerinde düşük okuryazarlık düzeyine sahip eyaletlerin verimlilik skorları orta ve yüksek okuryazarlık grubundaki eyaletlerden daha yüksek bulunurken, teknoloji açığı oranı (TGR) açısından yüksek ve orta okuryazarlıktaki eyaletlerin üstün bir teknoloji seviyesine sahip olduğu saptanmıştır. Dönem boyunca ortalama Malmquist İndeksi 1,0034 olarak hesaplanmış ve verimlilik artışının ana belirleyicisinin teknolojik gelişmeden ziyade teknik verimlilik değişimi (EC = 1,0157) olduğu belirlenmiştir. Kruskal-Wallis testi sonuçları, üç okuryazarlık grubu arasında MI, EC, TC ve TGR istatistiksel parametreleri bakımından anlamlı farklılıklar bulunduğunu doğrulamıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde elde edilen bulgular, yükseköğretimde verimlilik artışının sürdürülmesi için yalnızca finansal kaynak aktarımının yeterli olmadığını, bölgesel teknoloji açıklarının kapatılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Yazar, Doğu eyaletleri ile Batı/iç eyaletler arasındaki teknolojik transfer mekanizmalarının güçlendirilmesini ve kaynak kullanım verimliliğine odaklanan kurumsal reformların önceliklendirilmesini önermektedir. Bu araştırma, Türk araştırmacıların kamu yönetimi, eğitim ekonomisi ve ekonometri alanlarındaki tez veya makale çalışmalarında çoklu sınır yöntemlerinin (DEA, Meta-frontier, Malmquist) panel veri setlerine uygulanması konusunda somut bir metodolojik model ve doğrulanmış ampirik referans sunmaktadır.

Çin'deki 31 eyaletin 2010-2021 dönemi yükseköğretim verileri üzerinde yapılan analizler, ortalama teknik verimlilik skorunun 1.0015 ve Malmquist Verimlilik İndeksi skoru ortalamasının 1.0034 olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, incelenen dönemde Çin yükseköğretim sektörünün genel olarak kaynak kullanımında etkin bir grafik çizdiğini ve toplam faktör verimliliğinde sınırlı fakat pozitif bir artış sağladığını doğrulamaktadır.

Yazarlar elde edilen sonuçları, yükseköğretim sisteminde yaşanan verimlilik artışının teknolojik yeniliklerden (TC) çok idari ve operasyonel verimlilik değişiminden (EC) kaynaklandığı şeklinde açıklamaktadır. Teknolojik gelişim skorlarındaki gerileme, üniversitelerin mevcut teknolojileri üretime ve araştırmaya dönüştürmede yaşadığı aksaklıklara ve bölgesel teknoloji transferi mekanizmalarındaki yetersizliklere bağlanmaktadır.

Söz konusu bulgular, uluslararası literatürde yükseköğretim verimliliğini Malmquist indeksi ile inceleyen Ayrancı (2019) ve Yaisawarng ile Ng (2014) tarafından elde edilen sonuçlarla örtüşmektedir. Tartışma kısmında, bölgesel teknoloji açıklarının (TGR) kapatılmasının ve kaynak tahsisinde ölçek ekonomilerinin gözetilmesinin, ulusal düzeyde eğitim kalitesini ve araştırma performansını yükseltmedeki kritik rolü vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, yükseköğretim kurumlarının performansını sürdürülebilir kılmak için teknik verimlilik odaklı reformların hayata geçirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yazar, merkezi ve eyalet yönetimlerine kaynak israfını azaltacak süreç optimizasyonları yapmalarını, gelişmekte olan eyaletlere teknoloji ve altyapı transferini teşvik etmelerini ve performansa dayalı dinamik tahsis modelsi uygulamalarını önermektedir.

Çalışma bulguları, OECD ülkelerinde yükseköğretim verimliliğini Malmquist indeksi ile inceleyen Ayrancı (2019) çalışmasıyla uyumluluk göstermekte olup, her iki çalışmada da teknolojik gerilemenin toplam faktör verimliliğindeki düşüşün temel nedeni olduğu vurgulanmaktadır (Liu et al., 2024).

Eyaletler arasındaki üretim teknolojisi açıklarının minimize edilmesi gerekliliği yönündeki bulgular, Çin yükseköğretim reformlarının araştırma performansına etkisini inceleyen Yaisawarng ve Ng (2014) sonuçlarıyla paralellik taşımaktadır (Liu et al., 2024).

Bu çalışma, kamu kaynaklarının yükseköğretim kurumları arasında tahsisini ve zaman içerisindeki verimlilik değişimlerini bölgesel gelişmişlik heterojenliğini dikkate alarak inceleyen metodolojik bir köprü işlevi görmektedir. Yükseköğretimde verimlilik ölçümünü tekil geleneksel Modeller yerine Super-SBM, Meta-Sınır ve Malmquist Verimlilik İndeksi gibi gelişmiş parametrik olmayan teknikleri entegre ederek ele alması, literatürdeki yöntemsel sınırlılıkları aşmaktadır. Kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve bölgesel eşitsizliklerin azaltılması konusundaki kamu politikası tartışmalarına ampirik verilerle katkı sunmaktadır.

Çalışma, Tone tarafından geliştirilen Super-SBM modelini ve Hayami ile Ruttan kökenli Meta-Sınır yaklaşımını kamu yükseköğretim sistemine uygulayarak önceki tek boyutlu verimlilik çalışmalarını genişletmektedir. Geleneksel VZA yöntemlerinin bölgesel teknoloji ve altyapı farklılıklarını göz ardı eden varsayımlarını aşarak, okuryazarlık düzeylerine göre gruplandırılmış heterojen yapılar arasındaki teknolojik mesafe oranlarını (TGR) hesaplamaktadır. Yaisawarng ve Ng gibi araştırmacıların Çin yükseköğretimindeki reform etkilerini inceleyen çalışmalarını zamansal boyutta güncelleyip 2010-2021 panel verisiyle derinleştirmektedir.

Literatür taraması sunacak araştırmacılar için bu eser, gelişmekte olan ülkelerde yükseköğretim sistemlerinin performansını değerlendirirken tekil verimlilik skorları yerine teknoloji açıklarını ve zaman içindeki toplam faktör verimliliği bileşenlerini ayrıştırmanın gerekliliğini ortaya koymaktadır. Sektörel verimlilik artışlarının teknolojik yenilikten mi yoksa yakalama etkisinden mi kaynaklandığını metodolojik olarak ayrıştırma imkânı tanımaktadır. Eğitim ekonomisi ve bölgesel kalkınma literatüründe kaynak tahsisi politikalarının ampirik kanıtlara dayandırılması gerektiğini gösteren temelde bir referans oluşturmaktadır.