Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fenvs.2022.1077658Yükselen E-7 Ülkelerinde Yenilenebilir Enerji, İnsani Gelişme ve Teknolojik İnovasyonun Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezi Bağlamında Yeniden Değerlendirilmesi
Küresel iklim değişikliği ve çevre kirliliğiyle mücadelede, özellikle yüksek büyüme oranlarına ve yoğun enerji tüketimine sahip yükselen ekonomilerin (E-7 ülkeleri: Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Meksika ve Türkiye) karbondioksit emisyonu dinamiklerinin anlaşılması kritik bir öneme sahiptir.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Najia Saqib et al.
- Yayın
- Frontiers in Environmental Science
- Tarih
- 2022-12-15
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Küresel iklim kriziyle mücadelede, hızlı büyüme patikasına sahip gelişmekte olan ülkelerin çevresel performansları hayati önem taşımaktadır. Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Meksika ve Türkiye'den oluşan E-7 ülkeleri, küresel nüfusun, gayri safi yurtiçi hasılanın ve birincil enerji tüketiminin büyük bir bölümünü temsil ederken aynı zamanda küresel emisyonların da önemli bir kaynağı konumundadır. Bu ülkelerin sanayileşme süreçlerinde fosil yakıtlara olan yüksek bağımlılıkları, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmalarının önünde büyük bir engel teşkil etmektedir. Alan yazında ekonomik gelişme ile çevre kirliliği arasındaki etkileşim uzun süredir tartışılsa da büyüme süreçlerine insani gelişme, yenilenebilir enerji ve teknolojik yeniliklerin eş zamanlı etkilerini entegre eden bütüncül analizlerin eksikliği, politika yapıcıların etkin stratejiler geliştirmesini zorlaştırmaktadır.
Bu doğrultuda yürütülen araştırmanın temel amacı, E-7 ülkelerinde 1995-2019 yılları arasındaki dönemde genişletilmiş Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezini yenilenebilir enerji, insani gelişme ve teknolojik inovasyonlar bağlamında ampirik olarak yeniden test etmektir. Çalışmada, World Development Indicators (WDI), UNDP ve OECD veri tabanlarından elde edilen yıllık panel veriler kullanılmıştır. Seriler arasındaki yatay kesit bağımlılığını (CSD) ve eğim heterojenliğini göz önünde bulunduran ikinci nesil panel ekonometrik yöntemler tercih edilmiştir. Bu kapsamda durağanlık analizi için CIPS ve CADF birim kök testleri uygulanmış, uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi Westerlund testi ile incelenmiş ve katsayı tahminleri için Yatay Kesit Genişletilmiş Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (CS-ARDL) ile AMG (Geliştirilmiş Ortalama Grup) yöntemlerinden yararlanılmıştır.
Ekonometrik analiz sonuçları, E-7 ülkelerinde ekonomik büyüme ile karbondioksit emisyonu arasında ters U-şekilli bir Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) ilişkisinin varlığını kesin olarak doğrulamaktadır. Uzun dönem tahminlerine göre, gelir düzeyindeki artış emisyonu başlangıçta artırırken, gelirin karesinin emisyon üzerindeki katsayısının negatif çıkması dönüm noktasından sonra emisyonun azalmaya başladığını göstermektedir. Öte yandan, insani gelişmişlik endeksindeki (HDI) artışın ve yenilenebilir enerji tüketim oranlarındaki yükselişin karbon emisyonunu anlamlı düzeyde düşürdüğü belirlenmiştir. Ayrıca, çevre odaklı patent başvuruları ile temsil edilen teknolojik inovasyonların çevre kirliliğini azalttığı ve yenilenebilir enerji kullanımı ile teknolojik inovasyonların interaktif etkileşiminin (RE*TECH) emisyon düzeylerini azaltmada sinerjik bir azaltıcı rol üstlendiği kanıtlanmıştır.
Araştırmadan elde edilen ampirik kanıtlar, E-7 ülkelerinde sadece ekonomik büyümeye odaklanmak yerine beşeri sermayeye yatırım yapmanın, yeşil teknoloji patentlerini teşvik etmenin ve enerji sepetinde yenilenebilir kaynakların payını artırmanın önemini ortaya koymaktadır. Bulgular, literatürde yeşil teknolojilerin yüksek maliyetleri nedeniyle gelişmekte olan ülkelerde etkisiz kalabileceğini savunan görüşlerin aksine, doğru politika teşvikleriyle bu teknolojilerin emisyon azaltımında kritik bir kaldıraç olabileceğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma E-7 ülkelerinin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine (SDG 3, 4, 7, 8 ve 13) ulaşabilmeleri için enerji sepetlerini fosil yakıtlardan arındırmaları, çevre dostu inovasyon ekosistemlerini desteklemeleri ve insani gelişmişliği artıracak eğitim ve sağlık reformlarına öncelik vermeleri gerektiğini bilimsel olarak ortaya koymaktadır.
Araştırmanın amacı
Bu çalışmanın temel amacı, Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Meksika ve Türkiye'den oluşan hızlı sanayileşen E-7 ülkelerinde 1995-2019 yılları arasında insani gelişmişlik, yenilenebilir enerji kullanımı ve teknolojik inovasyonların rolünü entegre ederek geleneksel Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) hipotezinin geçerliliğini ve bu değişkenlerin karbon emisyonlarını azaltmadaki potansiyelini ikinci nesil panel ekonometrik yöntemlerle analiz etmektir(Saqib et al., 2022).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Çalışmada, E-7 ülkelerinde 1995-2019 yılları arasında Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezi; insani gelişme, yenilenebilir enerji ve çevre teknolojisi patentlerinin moderatör rolü entegre edilerek ikinci nesil panel ekonometrik yöntemlerle analiz edilmiştir(Saqib et al., 2022).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, Solow'un (1957) uzun dönemli ekonomik büyüme modeline ve Amartya Sen'in kapasite yaklaşımına (İnsani Gelişme Endeksi - HDI) dayanmaktadır. Çevresel sürdürülebilirlik analizi ise Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) hipotezi çerçevesinde kurulmuştur. EKC teorisine göre, ekonomik büyümenin ilk aşamalarında çevre kirliliği artarken, belirli bir gelir eşiğinden (dönüm noktası) sonra çevre dostu teknolojilerin benimsenmesi, yasal düzenlemeler ve artan toplumsal farkındalık sayesinde çevre kirliliği azalmaktadır. Bu teorik yapıya insani gelişmişlik, yenilenebilir enerji tüketimi ve patentlerle temsil edilen çevre teknolojileri eklenerek genişletilmiş bir ekonometrik model oluşturulmuştur.
Makalenin ele aldığı literatür
Çalışma, ekonomik büyüme, enerji tüketimi ve çevre kirliliği ilişkisini ele alan geleneksel EKC alan yazınını (Kuznets, 1955; Dinda, 2004) temel almaktadır. Son dönemde yenilenebilir enerji ile çevre kirliliği arasındaki negatif ilişkiye odaklanan çalışmalar (Kirikkaleli ve Sowah, 2020; Saqib, 2022) ile insani gelişmişlik düzeyinin çevre üzerindeki etkilerini tartışan literatür (Ouedraogo, 2013; Tran ve ark., 2019) entegre edilmiştir. Ayrıca, R&D harcamaları ve çevre patentlerinin emisyon azaltıcı etkilerini inceleyen ancak çelişkili bulgular sunan yeşil inovasyon literatüründeki boşluklar (Wurlod ve Noailly, 2018; Du ve ark., 2019) ele alınarak, E-7 ülkeleri bağlamında bu dinamikler çok boyutlu ekonometrik modellerle sörgülanmıştır.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Meksika ve Türkiye'den oluşan E-7 yükselen sanayi ekonomileri (1995-2019 dönemi panel verisi).
- Örneklem veya araştırma materyali
- 1995-2019 yılları arasında E-7 ülkelerine ait yıllık kişi başına düşen karbondioksit emisyonu, kişi başına GSYH, insani gelişme endeksi (HDI), yenilenebilir enerji tüketim oranı ve çevre teknolojileri patent verileri.
- Veri toplama süreci
- Veriler Dünya Bankası Dünya Gelişme Göstergeleri (WDI), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve OECD Çevre Veritabanı kaynaklarından ikincil veri olarak derlenmiştir.
- Veri analiz yöntemi
- Yatay kesit bağımlılığını ve eğim heterojenliğini dikkate alan ikinci nesil panel ekonometri yöntemleri: CIPS ve CADF panel birim kök testleri, Westerlund eşbütünleşme testi, CS-ARDL (Çapraz Kesit Artırılmış ARDL), AMG (Artırılmış Ortalama Grup) sağlamlık testi ve Dumitrescu-Hurlin panel nedensellik testi.
Araştırmanın Bulguları
E-7 ülkelerinde ekonomik büyüme ile karbon emisyonları arasında ters U-şekilli Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) ilişkisi geçerlidir; kişi başı gelirin karesi emisyonları uzun dönemde anlamlı şekilde azaltmaktadır(Saqib et al., 2022).
İnsani gelişmişlik düzeyindeki (HDI) artış, çevre bilincini ve temiz teknoloji kullanımını artırarak uzun dönemde kişi başına düşen karbon emisyonlarını %0,6954 oranında düşürmektedir(Saqib et al., 2022).
Yenilenebilir enerji tüketimi E-7 ekonomilerinde çevresel kirliliği doğrudan azaltmakta ve uzun dönemde karbondioksit salımını anlamlı ölçüde geriletmektedir(Saqib et al., 2022).
Çevre dostu teknolojik inovasyonlar (TECH) ve yenilenebilir enerji ile teknolojinin interaktif etkileşimi (RE*TECH) karbon emisyonlarını azaltmada güçlü bir birleşik etki sunmaktadır(Saqib et al., 2022).
Dumitrescu-Hurlin nedensellik testi sonuçları; insani gelişme, yenilenebilir enerji ve teknolojik inovasyonlar ile karbon emisyonları arasında iki yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir(Saqib et al., 2022).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Ekonometrik analiz bulguları, E-7 ülkelerinde ekonomik büyüme ile karbondioksit emisyonları arasında ters U-şekilli bir ilişki olduğunu doğrulayarak Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) hipotezini desteklemektedir. Gelir seviyesinin ilk aşamalarında artan sanayileşme ve enerji talebi kirliliği tırmandırırken, belirli bir eşik değerin ardından ekonomik gelişmeyle birlikte kirlilik seviyesi düşmeye başlamaktadır. Ayrıca insani gelişme endeksi, yenilenebilir enerji tüketimi ve çevre teknolojileri patentlerinin karbondioksit emisyonlarını uzun dönemde anlamlı ölçüde azalttığı görülmektedir.
Yazarlar elde edilen bu bulguları, E-7 ülkelerinin hızlı gelişme sürecinde başlangıçta çevresel sürdürülebilirlikten ziyade gelir artışına ve ticari genişlemeye öncelik vermesiyle açıklamaktadır. Ancak kişi başına düşen gelir ve eğitim düzeyi yükseldikçe toplumun çevresel farkındalığı artmakta, temiz enerji teknolojilerine ve yeşil üretime olan talep güçlenmektedir. Teknoloji inovasyonları ile yenilenebilir enerjinin birlikte oluşturduğu etkileşim (RE*TECH), üretim süreçlerinde kaynak verimliliğini artırarak çevresel baskıyı hafifletmektedir.
Elde edilen sonuçlar mevcut literatür bağlamında değerlendirildiğinde, Saqib vd. (2022) ve Huang vd. (2022) tarafından gelişmekte olan ve gelişmiş ülke blokları için ulaşılan yenilenebilir enerji ile yeşil inovasyonların emisyon azaltıcı etkisini teyit etmektedir. Buna karşın, enerji tüketiminin insani gelişme üzerinde etkisi olmadığını öne süren Tran vd. (2019) çalışmasından farklı olarak, bu araştırmada yüksek insani gelişmişlik seviyesinin çevre dostu teknolojilerin benimsenmesini kolaylaştırarak emisyon azaltımına doğrudan katkı sağladığı gösterilmektedir.
Sonuç olarak, E-7 ekonomilerinin iklim değişikliğiyle mücadele (SDG 13) ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmesi için fosil yakıt odaklı enerji politikalarından radikal biçimde uzaklaşması gerekmektedir. Hükümetlerin yenilenebilir enerji yatırımlarına vergi muafiyetleri sağlaması, çevre dostu patentlerin geliştirilmesine yönelik Ar-Ge bütçelerini artırması ve eğitim sistemini sürdürülebilirlik bilincini destekleyecek şekilde güçlendirmesi acil politika öncelikleri arasında yer almaktadır.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Gelişmekte olan ve gelişmiş 93 ülkede enerji tüketiminin insani gelişme üzerindeki etkisizliğini savunan Tran vd. (2019) çalışmasının aksine, bu makalede E-7 ülkelerinde insani gelişme endeksinin artmasının çevre bilincini yükselterek karbon emisyonlarını uzun ve kısa dönemde anlamlı şekilde düşürdüğü saptanmıştır(Saqib et al., 2022).
G-7 ekonomilerinde yenilenebilir enerji ve teknolojik inovasyonların çevresel kaliteyi artırdığını gösteren Saqib vd. (2022) çalışması ile uyumlu olarak, bu çalışmada da E-7 ülkelerinde temiz enerji ve çevre patentlerinin karbondioksit emisyonlarını azaltmada kritik bir işlev gördüğü doğrulanmıştır(Saqib et al., 2022).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Yazarlar, 1995-2019 dönemini kapsayan analiz sonuçunda E-7 ülkelerinde Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezinin geçerli olduğunu ve ekonomik büyümenin ilk aşamalarda çevre kirliliğini artırsa da zamanla çevresel kalitenin önceliklendirildiğini sonuçuna varmaktadır. Yenilenebilir enerji kullanımı, insani gelişmişlik artışı ve çevre dostu teknolojik inovasyonların karbondioksit salınımını azaltmada hayati bir panzehir işlevi gördüğü vurgulanmaktadır. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SDG 13) doğrultusunda, E-7 hükümetlerinin fosil yakıt bağımlılığını azaltarak temiz enerji Ar-Ge yatırımlarını ve çevre patentlerinin sanayide kullanımını vergi muafiyetleri ve desteklerle teşvik etmesi önerilmektedir(Saqib et al., 2022).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu araştırma, hızlı sanayileşme sürecinde olan E-7 ülkelerinde ekonomik büyüme, insani gelişmişlik ve yenilenebilir enerji kullanımı arasındaki dinamik ilişkileri analiz ederek çevre politikaları literatüründe kritik bir dengeleyici rol oynamaktadır. Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) modeline insani gelişmişlik endeksi ve çevre dostu teknolojik inovasyonları dahil ederek, sürdürülebilir kalkınmanın sadece ekonomik değil, sosyal ve teknolojik boyutlarının da emisyonlar üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. İkinci nesil ekonometrik yöntemler kullanarak, yatay kesit bağımlılığı ve heterojenlik sorunlarını aşarak ampirik literatürdeki metodolojik tartışmalara güçlü bir yanıt vermektedir.
Çalışma, geleneksel Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezini ampirik olarak test eden klasik çalışmaların ötesine geçerek, çevre kirliliği ile gelir düzeyi arasındaki ilişkiye insani sermaye ve teknolojik modernizasyon perspektiflerini entegre etmektedir. Literatürde daha önce yapılan ve yenilenebilir enerjinin emisyon azaltıcı etkilerini tekil olarak inceleyen modellerden farklı olarak, bu araştırma yeşil patentler ile temiz enerji kullanımının etkileşimini (RE*TECH) de analize dahil etmiştir. Böylece, gelişmekte olan ülkeler için hem insani gelişme hakkını koruyan hem de çevresel bozulmayı sınırlandıran entegre politika modellerine kuramsal ve ampirik bir zemin kazandırmaktadır.
Bu çalışma, gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde çevre ekonomisi ile sürdürülebilir kalkınma arasındaki ilişkileri sentezleyen kapsamlı bir literatür taramasına çok boyutlu bir katkı sunmaktadır. Özellikle insani gelişmişliğin çevre dostu teknolojilerin benimsenmesindeki rolünü vurgulayarak, sosyal adalet ile ekolojik sürdürülebilirlik hedeflerinin nasıl birleştirilebileceğine dair somut ampirik kanıtlar sağlamaktadır. Farklı ülkelerin kalkınma aşamalarındaki dönüm noktalarını analiz eden araştırmacılar için, yatay kesit bağımlılığını dikkate alan gelişmiş ekonometrik modellerin çıktılarını sunarak literatürdeki karşılaştırmalı analizleri derinleştirmektedir.
Kaynakça
- Tran, N. V., Tran, Q. V., Lin, T. T., Dinh, L. H., Do, H. T. T. (2019). Tradeoff between environment, energy consumption and human development: Do levels of economic development matter? Energy, 173, 483-493.
- Saqib, N., Sharif, A., Razzaq, A., Usman, M. (2022). Integration of renewable energy and technological innovation in realizing environmental sustainability: The role of human capital in EKC framework. Environmental Science and Pollution Research, 1-14.
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Hızlı sanayileşen ve yükselen ekonomilerde ekonomik büyüme ile çevre kirliliği arasında ters U-şekilli Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) ilişkisi mevcuttur.
Bu iddia, E-7 ülkelerindeki tarihsel emisyon ve gelir verilerinin ekonometrik analiz sonuçlarıyla desteklenerek, yükselen ekonomilerdeki kalkınma-çevre çelişkisini kuramsal düzlemde doğrulamak için kullanılabilir(Saqib et al., 2022).
Gelişmekte Olan Ülkelerde Yeşil Patentlerin Enerji Yoğunluğuna Etkisi
- Araştırma sorusu
- Yeşil teknoloji patentlerindeki artış, yükselen ekonomilerde sanayi sektörünün enerji yoğunluğunu azaltmada ne derece etkilidir?
- Yöntem taslağı
- Araştırma kapsamında, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) veri tabanından yeşil patent verileri ile Dünya Bankası'ndan sektörel enerji yoğunluğu verileri derlenecektir. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecek ve veriler panel veri analiziyle test edilecektir.
Makaleyle bağlantısı: Yazarın çevre teknolojileri (TECH) ile emisyonların azaltılabileceğine dair ulaştığı bulgu ve bu patentlerin sanayide enerji tasarrufu sağlama potansiyeline yönelik gelecek araştırma önerilerinden türetilmiştir(Saqib et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Fosil yakıtların kontrolsüz tüketimi, ekonomik gelir artışının temel dinamosu olsa da atmosferik karbondioksit birikiminin birincil sebebidir.
Bu kanıt, tezin tartışma bölümünde sürdürülebilir büyüme patikasına geçiş için yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmenin kaçınılmaz bir zorunluluk olduğunu savunurken ampirik bir dayanak olarak kullanılır(Saqib et al., 2022).
İnsani Gelişmişlik ve Yenilenebilir Enerji Tüketimi Arasındaki Nedensellik
- Araştırma sorusu
- Seçilmiş Latin Amerika ülkelerinde insani gelişmişlik düzeyi ile yenilenebilir enerji tüketim oranları arasında nasıl bir nedensellik ilişkisi bulunmaktadır?
- Yöntem taslağı
- Çalışmada Latin Amerika ülkelerinin HDI ve yenilenebilir enerji kullanım oranları yıllık zaman serisi olarak analiz edilecektir. Örneklem yeterliliği veri doygunluğu ve birim kök testleriyle doğrulanacak, Dumitrescu-Hurlin panel nedensellik testi uygulanacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Yazarların insani gelişmişlik ile yenilenebilir enerji tüketiminin emisyonlar üzerindeki etkisine ve iki yönlü nedensellik bulgularına dayanan ampirik sonuçlarından hareketle tasarlanmıştır(Saqib et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · Sonuç
İnsani gelişmişlik düzeyinin yükseltilmesi, toplumların çevre dostu teknolojilere olan talebini ve temiz enerjiye uyum kapasitesini artırarak uzun vadede karbon salımını düşürür.
Tezin sonuç ve politika önerileri kısmında, çevre kirliliğini önlemek için sadece teknolojik tedbirlerin değil, aynı zamanda eğitim ve insani sermaye yatırımlarının da yapılması gerektiği tezini savunmak için kullanılabilir(Saqib et al., 2022).
Çevre Vergilerinin Çevre Teknolojisi Patentleri Üzerindeki Teşvik Edici Etkisi
- Araştırma sorusu
- E-7 ülkelerinde uygulanan çevre ve karbon vergileri, yeşil teknoloji alanındaki patent başvurularını teşvik etmekte midir?
- Yöntem taslağı
- OECD veri tabanındaki çevre vergisi gelirleri ile çevre patentleri başvuruları 2000-2022 dönemi için derlenecektir. Yatay kesit bağımlılığı test edildikten sonra CS-ARDL modeliyle uzun ve kısa dönem katsayılar tahmin edilecektir.
Makaleyle bağlantısı: Yazarların makalenin sonuç ve politika önerileri bölümünde çevre mevzuatı, vergisel düzenlemeler ve teknoloji patentlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik sunduğu gelecek araştırma çağrısından esinlenmiştir(Saqib et al., 2022).