Nicel araştırma makalesi incelemesi

Yerel Tatil Bağlamında Tutumun Öncülleri ve Davranışsal Niyet Üzerindeki Etkileri

Q: Araştırmanın amacı nedir?

Bu araştırma, küresel salgın kısıtlamaları altında turistlerin yerel tatile yönelik tutumlarını etkileyen öncülleri (azaltılmış risk algısı, iyi niyetli haset ve algılanan faydalar) belirlemeyi ve bu değişkenlerin tutum ile davranışsal niyet üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini yapısal eşitlik modellemesiyle açıklamayı amaçlamaktadır.

Q: Araştırmada hangi yöntem veya yaklaşım kullanılmıştır?

Çalışmada, salgın kısıtlamaları altındaki Hong Kong'da yerel turistlerin yerel tatile yönelik tutumlarını ve davranışsal niyetlerini açıklamak üzere Nicel Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) deseni benimsenmiştir.

Q: Araştırmanın temel sonucu nedir?

Araştırma, kısıtlama şartlarında yerel tatil tercihini şekillendiren psikolojik süreçleri bütüncül bir modelle açıklamaktadır. Azaltılmış risk algısı, sosyal medyada tetiklenen iyi niyetli haset ve algılanan faydalar tutumu güçlendirerek doğrudan seyahat niyetine dönüşmektedir. Konaklama ve destinasyon yöneticilerinin yerel turizmi canlı tutabilmek adına güvenlik algısını pekiştiren ve aile odaklı sosyal deneyimler sunan pazarlama stratejilerine odaklanmaları gerekmektedir.

COVID-19 salgını ve küresel kriz dönemlerinde uluslararası seyahat kısıtlamaları ve bulaş riski, turizm sektörünü ağır bir durgunluğa sürüklemiştir.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Yating Zhang et al.
Yayın: Frontiers in Psychology
Tarih: 2022-09-06
DOI: 10.3389/fpsyg.2022.996788

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Küresel salgın ve kriz dönemleri, uluslararası seyahat hareketliliğini kısıtlayarak turizm ve konaklama sektöründe ciddi ekonomik kayıplara yol açmıştır. Bireylerin uzun süreli tecrit ve kapanma tedbirleri nedeniyle hissettikleri zihinsel baskıyı hafifletme arzusu, kendi yaşam alanlarına yakın yerlerde gerçekleştirdikleri yerel tatil (staycation) konseptini öne çıkarmıştır. Literatürde yerel tatillerin ekonomik ve psikolojik işlevleri tartışılmakla birlikte, salgın riski altında turistlerin tutumlarını ve seyahat kararlarını şekillendiren çok boyutlu algısal faktörlerin ampirik olarak nasıl etkileşime girdiği yeterince incelenmemiştir. Bu doğrultuda çalışma, salgın döneminde turistlerin yerel tatile yönelik tutum ve davranışsal niyetlerini etkileyen temel öncülleri ortaya koymayı hedeflemektedir.

Araştırmanın temel amacı, azaltılmış risk algısı, iyi niyetli haset ve algılanan faydaların yerel tatile yönelik tutum ve davranışsal niyet üzerindeki etkilerini bütüncül bir model çerçevesinde incelemektir. Bu doğrultuda çalışma, bireysel bilgi işleme ve karar verme süreçlerini açıklayan zihin süngeri (mindsponge) mekanizmasını kuramsal zemin olarak benimsemiştir. Araştırma verileri, kapanma tedbirlerinin devam ettiği Hong Kong bölgesinde yaşayan katılımcılardan 19-26 Aralık 2021 tarihleri arasında çevrim içi anket yöntemiyle toplanmıştır. Toplam 263 katılımcıdan elde edilen verilerin temizlenmesi sonuçunda geçerli 213 örneklem analiz kapsamına alınmış; ölçeklerin güvenilirlik ve geçerliliği doğrulayıcı faktör analiziyle (DFA), hipotez testleri ise AMOS yazılımı üzerinden yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile gerçekleştirilmiştir.

Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, araştırmada öne sürülen yedi hipotezin tamamını doğrulamıştır. Azaltılmış risk algısı, turistlerin yerel tatile yönelik tutumlarını (standartlaştırılmış yol katsayısı = 0,392; p < 0,001) ve davranışsal niyetlerini (0,252; p < 0,01) en güçlü şekilde pozitif yönde etkileyen değişken olarak öne çıkmıştır. Sosyal medya paylaşımlarından tetiklenen iyi niyetli hasetin de tutum (0,317; p < 0,001) ve davranışsal niyet (0,213; p < 0,05) üzerinde anlamlı pozitif etkileri tespit edilmiştir. Sosyalleşme, yenilenme ve aile birlikteliğini kapsayan algılanan faydaların tutum (0,180; p < 0,05) ve davranışsal niyet (0,232; p < 0,01) üzerindeki etkisi doğrulanırken; olumlu tutumun da davranışsal niyeti pozitif yönde etkilediği (0,246; p < 0,05) saptanmıştır.

Elde edilen bulgular, kriz ve kısıtlama dönemlerinde yerel tatil seçeneğinin yalnızca zorunlu bir alternatif olmadığını, risk azaltımı, sosyal imrenme ve psikolojik fayda süzgeçlerinden geçerek olumlu tutum ve güçlü seyahat niyetine dönüştüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar, zihin süngeri mekanizmasının turizm pazarlaması ve tüketici davranışı alanındaki uygulanabilirliğini kanıtlamakta ve yerel turizm stratejilerinin geliştirilmesine teorik katkı sunmaktadır. Uygulayıcılar açısından ise destinasyon yöneticilerinin ve otel işletmelerinin hijyen/güvenlik vurgusunu ön plana çıkarmaları, sosyal medya etkileşimlerini artıracak görsel pazarlama stratejilerine ağırlık vermeleri ve aile odaklı deneyim paketleri sunmaları gerektiği anlaşılmaktadır. Gelecek araştırmalarda farklı coğrafi örneklemler ve nitel yöntemler kullanılarak modelin genellenebilirliği geliştirilebilir.

Araştırmanın amacı

Bu araştırma, küresel salgın kısıtlamaları altında turistlerin yerel tatile yönelik tutumlarını etkileyen öncülleri (azaltılmış risk algısı, iyi niyetli haset ve algılanan faydalar) belirlemeyi ve bu değişkenlerin tutum ile davranışsal niyet üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini yapısal eşitlik modellemesiyle açıklamayı amaçlamaktadır(Zhang et al., 2022).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Çalışmada, salgın kısıtlamaları altındaki Hong Kong'da yerel turistlerin yerel tatile yönelik tutumlarını ve davranışsal niyetlerini açıklamak üzere Nicel Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) deseni benimsenmiştir(Zhang et al., 2022).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışma, bireylerin bilgi, düşünce ve duyguları kendi zihinsel çekirdek değerlerine nasıl kabul ettiğini veya çıkardığını açıklayan zihin süngeri (mindsponge) mekanizmasını temel kuramsal çerçeve olarak benimsemektedir. Bireylerin güvenlik ve esenlik arayışı doğrultusunda bilgi süzgeçlerini çalıştırarak yerel tatile ilişkin risk azaltımı, sosyal karşılaştırmadan doğan iyi niyetli haset ve algılanan fayda bilgilerini değerlendirdikleri varsayılmaktadır. Ayrıca sosyalleşme, kaçış ve aile birlikteliği gibi algılanan faydalar ile sosyal karşılaştırma kuramı ve genel tutum-davranışsal niyet modelleri araştırmanın kuramsal tabanını desteklemektedir.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, turizm literatüründe kriz dönemlerinde yakın çevre turizminin (proximity tourism) rolüne odaklanan araştırmalar ile tüketici davranışlarında risk algısı (Bauer, 1960; Bae & Chang, 2020), sosyal medyada sosyal karşılaştırma ve iyi niyetli haset (Festinger, 1954; Khan et al., 2017) ve tatil deneyimlerinin iş stresi ile tükenmişlik üzerindeki yenilenme etkilerini inceleyen literatürü (Westman et al., 2008; De Bloom et al., 2017) bir araya getirmektedir. Salgın döneminde yerel tatil seçiminin arkasındaki psikolojik süreci bütüncül bir modelle açıklamayı hedefleyerek mevcut literatürdeki görgül boşluğu doldurmaktadır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: Salgın dönemi kısıtlamaları ve karantina tedbirleri altında yaşayan Hong Kong kentindeki potansiyel yerel turist evreni
Örneklem veya araştırma materyali: Wenjuanxing çevrim içi anket platformu aracılığıyla ulaşılan 263 katılımcı arasından veri temizleme sonrası geçerli kabul edilen 213 yetişkin ve çalışan birey
Veri toplama süreci: 19-26 Aralık 2021 tarihleri arasında 7'li Likert ölçeği içeren 22 maddelik yapılandırılmış çevrim içi anket formu kullanılarak toplanan veriler
Veri analiz yöntemi: SPSS Amos 21.0 yazılımı vasıtasıyla gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (EFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) ve Yol Analizine dayalı Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM)

Azaltılmış Risk Algısı (RRP)İyi Niyetli Haset (BE)Algılanan Faydalar (PB)Yerel Tatile Yönelik Tutum (ATSC)Davranışsal Niyet (BI)Mindsponge Mekanizması

Araştırmanın Bulguları

Azaltılmış risk algısı, turistlerin yerel tatile yönelik tutumlarını (standart yol katsayısı = 0.392, p < 0.01) ve davranışsal niyetlerini (standart yol katsayısı = 0.252, p < 0.01) pozitif ve anlamlı yönde etkilemektedir(Zhang et al., 2022).

Sosyal karşılaştırma kuramı temelinde incelenen iyi niyetli haset, yerel tatile yönelik tutum (standart yol katsayısı = 0.317, p < 0.01) ve seyahat niyeti (standart yol katsayısı = 0.213, p < 0.05) üzerinde doğrudan olumlu bir etki yapmaktadır(Zhang et al., 2022).

Sosyalleşme, rutinden kaçış ve aile birlikteliği boyutlarını içeren algılanan faydalar, tutumu (standart yol katsayısı = 0.180, p < 0.05) ve davranışsal niyeti (standart yol katsayısı = 0.232, p < 0.01) pozitif yönde desteklemektedir(Zhang et al., 2022).

Yerel tatile yönelik olumlu tutum, turistlerin gelecekte yerel tatil yapma yönündeki davranışsal niyetlerinin doğrudan ve belirleyici bir öncülüdür (standart yol katsayısı = 0.246, p < 0.05)(Zhang et al., 2022).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Çalışmanın ampirik bulguları, salgın döneminde turistlerin yerel tatil kararlarında risk algısındaki düşüşün, sosyal medya paylaşımlarıyla tetiklenen iyi niyetli hasedin ve algılanan faydaların belirleyici olduğunu göstermektedir. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, her üç öncülün de hem tatile yönelik tutum hem de gelecekteki davranışsal niyet üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve olumlu etkiler ürettiğini ortaya koymaktadır.

Yazarlar bu bulguları mindsponge mekanizması ve sosyal karşılaştırma kuramı çerçevesinde açıklamaktadır. Katılımcıların güvenlik ihtiyaçları ile eğlence ve yenilenme arayışları zihinsel süzgeçten geçerek yerel tatil seçeneğini faydalı bir bilgi olarak çekirdek inançlara dahil etmelerini sağlamaktadır. Ayrıca sosyal medyadaki gruptan geri kalmama ve özenme hissi, bireylerin yerel tatil niyetini doğrudan harekete geçirmektedir.

Elde edilen sonuçlar önceki turizm ve psikoloji literatürüyle karşılaştırıldığında, Lepp ve arkadaşlarının (2011) risk algısının azalmasıyla seyahat niyetinin yükseldiği yönündeki saptamalarını desteklemektedir. Aynı şekilde tatil deneyiminin tükenmişliği azaltma ve psikolojik yenilenme sağlama boyutu, Westman ve arkadaşlarının (2008) işe verilen araların çalışan sağlığı üzerindeki olumlu etkilerine ilişkin kuramsal açıklamalarıyla örtüşmektedir.

Tartışmanın nihai kısmında çalışmanın metodolojik ve coğrafi kapsamı değerlendirilmektedir. Verilerin kısıtlamalar altındaki tek bir kentte ve çevrim içi anketle toplanmış olması evren genellemesini sınırlamakla birlikte, geliştirilen modeller yerel turizm pazarlaması için stratejik çıkarımlar sunmaktadır. Yazar grupları gelecekteki araştırmaların farklı demografik segmentlere ve nitel görüşmelere genişletilmesini önermektedir.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Elde edilen risk azaltımı bulgusu, algılanan risk seviyesi düştüğünde bireylerin seyahat niyetinin ve olumlu duygularının arttığını savunan Lepp ve arkadaşlarının (2011) ampirik literatürdeki saptamalarıyla tam bir uyum sergilemektedir(Zhang et al., 2022).

Yerel tatil deneyiminin iş stresini azaltma ve yenilenme sağlama boyutu, Westman ve arkadaşlarının (2008) tatil molalarının iş tükenmişliğini hafiflettiğine ilişkin kuramsal açıklamalarını destekler niteliktedir(Zhang et al., 2022).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Araştırma, kısıtlama şartlarında yerel tatil tercihini şekillendiren psikolojik süreçleri bütüncül bir modelle açıklamaktadır. Azaltılmış risk algısı, sosyal medyada tetiklenen iyi niyetli haset ve algılanan faydalar tutumu güçlendirerek doğrudan seyahat niyetine dönüşmektedir. Konaklama ve destinasyon yöneticilerinin yerel turizmi canlı tutabilmek adına güvenlik algısını pekiştiren ve aile odaklı sosyal deneyimler sunan pazarlama stratejilerine odaklanmaları gerekmektedir(Zhang et al., 2022).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu çalışma, kriz ve küresel salgın dönemlerinde turizm sektörünün yaşadığı daralmaya karşılık gelişen yerel tatil (staycation) olgusunu ampirik ve kuramsal boyutta inceleyen öncü araştırmalardan biridir. Sektörün yerel düzeyde canlandırılması sürecinde turistlerin tutum ve davranışsal niyetlerini hangi psikolojik unsurların biçimlendirdiğini nicel yöntemlerle ortaya koymaktadır. Çalışma, yalnız doğrudan risk algısına odaklanmakla kalmayıp, sosyal medyadaki örtük karşılaştırma süreçlerini (iyi niyetli haset) ve kişisel-sosyal fayda değerlendirmelerini bütüncül bir modelde birleştirmektedir. Böylece yerel turizm dinamiklerini çok boyutlu bir yaklaşımla ele alarak literatürde kavramsal bir köprü kurmaktadır.

Çalışma, önceki turizm ve tüketici davranışı literatüründe yer alan risk algısı, sosyal karşılaştırma ve fayda-maliyet değerlendirmelerine dair birikimi kısıtlama altındaki yerel seyahat bağlamına taşımaktadır. Geleneksel seyahat araştırmalarında uluslararası seyahat kısıtları ve tehlike algıları olumsuz birer engel olarak ele alınırken, bu araştırmada risk algısındaki azalmanın yerel tatile yönelmede kolaylaştırıcı bir işlev gördüğü doğrulanmıştır. Ayrıca sosyal psikoloji literatüründeki iyi niyetli haset kavramı ile turizm pazarlaması literatüründeki tutum modelleri sentezlenerek, sosyal medya etkileşimlerinin turist davranışlarındaki dönüştürücü rolü önceki çalışmalara kıyasla genişletilmiş bir çerçevede sınanmıştır.

Literatür taraması hazırlayan araştırmacılar için bu çalışma, salgın ve kriz dönemlerinde değişen turist davranışlarını açıklamak üzere mindsponge mekanizmasını turizm alanına entegre eden yöntemsel ve kuramsal bir referans sunmaktadır. Yerel tatil kavramını yalnız coğrafi yakınlık üzerinden değil, zihinsel süzgeç mekanizmaları ve psikolojik yenilenme arayışı çerçevesinde tanımlayarak literatürdeki tanım karmaşasını gidermeye katkı sağlar. Ayrıca nicel veri analiziyle doğrulanan yol katsayıları, kriz yönetimi ve yerel destinasyon pazarlaması alanındaki akademik tartışmalara ölçülebilir ve sentezlenebilir kanıtlar kazandırmaktadır.

Kaynakça

Lepp, A., Gibson, H., & Lane, C. (2011). Image and perceived risk: A study of Uganda and its official tourism website. Tourism Management, 32(3), 675-684. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.05.024
Westman, M., Etzion, D., & Gattenio, E. (2008). International business travels and the work-family interface: A longitudinal study. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 81(3), 459-480. https://doi.org/10.1348/096317908X310265

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Salgın ve kriz dönemlerinde azaltılmış risk algısı, turistlerin yerel seyahat seçeneklerine yönelik olumlu tutum geliştirmelerini ve seyahat niyeti oluşturmalarını doğrudan desteklemektedir.

Kriz zamanlarında turistlerin risk algısının düşmesiyle birlikte yerel destinasyonlara yönelme davranışlarını ampirik verilerle gerekçelendirmek amacıyla literatür taraması bölümünde kullanılabilir(Zhang et al., 2022).

Çocuklu Aile Segmentinde Yerel Tatil Motivasyonları ve Karar Alma Süreçleri

Araştırma sorusu: Kısıtlama sonrasında çocuklu ailelerin yerel tatil tercihlerinde algılanan aile birlikteliği ve güvenlik ihtiyaçları tutumu nasıl etkilemektedir?
Yöntem taslağı: Nicel cross-sectional desen; ana kütleyi temsil edecek biçimde g*power analiziyle belirlenen örneklem büyüklüğü doğrultusunda aile bireylerine çevrim içi anket uygulanacak ve SEM ile analiz edilecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalenin sınırlılıklar ve gelecek araştırma önerileri kısmında, yerel tatil segmentlerinin çocuklu aileler ve farklı yaş grupları özelinde derinleştirilmesi çağrısına dayanmaktadır(Zhang et al., 2022).

Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve

Mindsponge mekanizması, bireylerin dışsal güvenlik ve eğlence bilgilerini çoklu süzgeçten geçirerek tutum ve davranışsal niyete dönüştürme süreçlerini açıklayan kuramsal bir temel sunar.

Tüketici kararları ve turizm tercihlerinin zihinsel bilgi işleme süreçleriyle nasıl şekillendiğini kuramsal olarak temellendirmek için kavramsal çerçeve bölümünde değerlendirilebilir(Zhang et al., 2022).

Sosyal Medya Etkileşimi ve İyi Niyetli Hasetin Otel Yerel Tatil Tercihlerindeki Rolü

Araştırma sorusu: Sosyal medyada paylaşılan otel yerel tatil içerikleri kullanıcıların iyi niyetli haset duygusunu ve rezervasyon niyetini nasıl şekillendirmektedir?
Yöntem taslağı: Karma yöntem deseni; nicel aşamada anket verileriyle yol analizi yapılırken nitel aşamada veri doygunluğuna ulaşana kadar yapılacak yarı yapılandırılmış görüşmelerle nitel içerik analizi uygulanacaktır.

Makaleyle bağlantısı: Çalışmanın tartışma kısmında sosyal medya paylaşımlarının iyi niyetli haset üzerinden yerel tatil tutumunu ve niyetini anlamlı derecede artırdığı yönündeki bulgusundan türetilmiştir(Zhang et al., 2022).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Sosyal medyada diğer kullanıcıların seyahat paylaşımlarını görmenin tetiklediği iyi niyetli haset, bireylerin yerel tatil yapma tutumunu ve niyetini pozitif yönde etkilemektedir.

Sosyal karşılaştırma kuramının turizm pazarlaması bağlamındaki ampirik yansımalarını ve sosyal medyanın özendirici gücünü tartışmak için tartışma bölümünde alıntılanabilir(Zhang et al., 2022).

Mindsponge Mekanizması Çerçevesinde Turistlerin Sağlık ve Güvenlik Bilgilerini İşleme Biçimleri

Araştırma sorusu: Turistlerin sağlık riski içeren seyahat bilgilerini zihinsel süzgeçlerden geçirme ve tutuma dönüştürme süreçleri mindsponge modeliyle nasıl açıklanabilir?
Yöntem taslağı: Deneysel veya gözlemsel nicel tasarım; katılımcılardan anket yoluyla veri toplanıp ampirik model doğrulama analizleri ve AMOS yazılımı ile yapısal eşitlik modellemesi yürütülecektir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede kuramsal altyapı olarak kullanılan mindsponge mekanizmasının turist bilgi işleme süreçlerini açıklamadaki başarısına ve bu kuramın turizm alanında yaygınlaştırılması önerisine dayanmaktadır(Zhang et al., 2022).