Antroposenin Sınırları: Jeopolitik Çatışma mı Yoksa İşbirlikçi Yönetişim mi?

Çalışma, insanlığın tarım ve sanayi devrimlerinden bu yana Dünya üzerindeki etkilerini muazzam bir ivmeyle artırdığı Antroposen çağında, genişlemeci büyüme modelinin ekolojik, ekonomik, toplumsal, siyasal ve bilimsel-teknik sınırlarına ulaştığını savunmaktadır. Sömürgecilik döneminden itibaren Batı merkezli olarak gelişen bu büyüme anlayışı, gezegen sınırlarını aşarak ardışık risk etkileşimlerine ve çoklu kriz durumlarına yol açmaktadır. Makalede, Rusya-Ukrayna savaşı ve iklim krizi gibi eşzamanlı krizlerin küresel sistemde güç rekabetini ve jeopolitik çatışmaları tırmandırdığı belirtilmektedir. Yazar, bu kriz odaklı dinamiklerin kontrolsüz biçimde yayılmasının küresel istikrarsızlığı derinleştirdiğini vurgulayarak, geleneksel güç siyasetinin Antroposen karmaşıklığı karşısında yetersiz kaldığını ve çağdaş siyaset biliminin bu dönüşüm süreçlerini çok boyutlu yönetişim mekanizmalarıyla ele alması gerektiğini ifade etmektedir.

Bu derleme çalışmasının temel amacı, Antroposen çağındaki çoklu krizlerin ve jeopolitik çatışmaların yapısını çözümlemek, olumsuz risk zincirlerini önleyecek işbirlikçi yönetişim mekanizmalarını kuramsal açıdan değerlendirmektir. Araştırmada nitel ve kavramsal sentez yöntemi benimsenmiş, tarihsel gelişmeler ile güncel olaylar disiplinlerarası bir bakış açısıyla bütünleştirilmiştir. Analiz çerçevesinde özel durum incelemesi olarak iki ana alan seçilmiştir: enerji-güvenlik ilişkisi ve iklim-çatışma-göç ilişkisi. Yazar, doğa bilimsel sistem boyutları ile sosyal bilimsel aktör boyutlarını birbirine bağlayarak risk kaskatları yapısından pozitif sinerjilere geçişin yollarını kuramsal modellemeler üzerinden görünür kılmaktadır. Metot kapsamında, tarihsel sömürgecilik aşamalarından günümüzün büyük güç rekabetine kadar uzanan süreçler ele alınarak yönetişim seçenekleri karşılaştırılmaktadır.

Çalışmanın sunduğu ana bulgular, sınırsız büyüme odaklı fosil-nükleer düzenin hem jeopolitik çatışmaları beslediğini hem de ekolojik yıkımı hızlandırdığını kanıtlamaktadır. Enerji-güvenlik ilişkisinde, yenilenebilir enerjiye dayalı merkeziyetsiz dönüşümün stratejik hammadde bağımlılıklarını ve arazi rekabetini doğru yönetişimle azaltarak barışçıl bir sistem değişimi sunabileceği aktarılmaktadır. İklim-çatışma-göç ilişkisinde ise iklim değişikliğinin doğrudan çatışma yaratmaktan ziyade mevcut toplumsal ve siyasal kırılganlıkları tetikleyen bir risk çoğaltıcı rolü oynadığı saptanmıştır. Yazar, silahlanma yarışına ve çatışmacı politikalara kaynak aktarmak yerine, iklim uyumu, çevresel barış inşası ve insani göç politikalarının entegre edilmesi gerektiğini göstermektedir. Olumsuz problem ağlarından pozitif çözüm ağlarına geçiş yapılmasının, sosyo-ekolojik dönüşümün sürdürülebilirliği açısından zorunlu bir koşul olduğu açıkça ortaya konmaktadır.

Sonuç ve tartışma bölümünde, Avrupa siyasetindeki militarist söylem dönüşümünün (Zeitenwende) silahlanmayı ve savaşı teşvik etmek yerine, gezegen sınırları dahilinde barışçıl bir enerji geçişine ve sürdürülebilir iklim korumasına yönelmesi gerektiği savunulmaktadır. Makale, literatürdeki gerçekçi jeopolitik yaklaşımlar ile işbirlikçi yönetişim kuramlarını karşılaştırarak toplumsal-ekolojik dönüşümün teorik temellerini genişletmektedir. Türk araştırmacılar ve uluslararası ilişkiler uzmanları için bu çalışma, iklim güvenliği, enerji diplomasisi ve çevresel barış inşası konularında tez ve makale çalışmalarına kapsayıcı bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Makalenin literatür taramasındaki temel değeri, güvenlik odaklı dar bakış açılarını aşarak sürdürülebilir kalkınma hedefleri ile küresel barış arasında kurduğu kopmaz ve yapıcı bağdan kaynaklanmaktadır.