Dijital Sınırın Haritalanması: Kamu Yönetimindeki Dönüşüme Dair Bibliyometrik ve Makine Öğrenmesi Analizleri

Kamu yönetiminde dijital dönüşüm, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yönetsel süreçlere entegrasyonuyla kamu hizmetlerinin sunumunu, politika oluşturma mekanizmalarını ve yönetişim yapılarını köklü bir biçimde değiştirmektedir. Geleneksel olarak e-devlet kavramı çerçevesinde ele alınan kamu hizmetlerinin dijitalleşmesi, günümüzde yapay zeka, büyük veri analitiği, blokzincir, nesnelerin interneti ve bulut bilişim gibi ileri teknolojilerin benimsenmesiyle daha geniş kapsamlı ve dinamik bir boyut kazanmıştır. Ancak bu hızlı teknolojik gelişmelere karşın, kamu yönetimi disiplininde dijital dönüşümün tematik evrimini ve entelektüel yapısını bütüncül bir yaklaşımla haritalandıran araştırmaların eksikliği dikkat çekmektedir. Mevcut literatürde yer alan bibliyometrik çalışmalar çoğunlukla e-devlet veya bürokrasi gibi belirli kavramsal çerçevelerle sınırlı kalmış, makine öğrenmesi algoritmaları ile bibliyometrik yöntemleri bir arada kullanarak alanın eğilimlerini ortaya koyan çalışmalar oldukça kısıtlı seviyede kalmıştır. Bu durum, kamu sektöründeki teknolojik dönüşümün küresel düzeydeki eğilimlerini ve araştırma örüntülerini anlamlandırmada metodolojik ve ampirik bir boşluk yaratmaktadır.

Bu araştırma, kamu yönetimi alanında 2000-2024 yılları arasında yayımlanan dijital dönüşüm odaklı akademik yazını bibliyometrik analizler ve makine öğrenmesi teknikleriyle inceleyerek alanın tematik ve entelektüel yapısını haritalandırmayı amaçlamaktadır. Araştırmada Web of Science Core Collection veri tabanından elde edilen ve kamu yönetimi kategorisinde indekslenen 600 araştırma makalesi ile 28 derleme makalesinden oluşan toplam 628 yayınlık veri seti analiz edilmiştir. Yöntemsel çerçevede, atıf analizi, eş-atıf ağları ve ortak kelime analizleri gibi gelişmiş bibliyometrik tekniklerin yanı sıra, makale özetleri ve başlıkları üzerinde gözetimsiz bir makine öğrenmesi algoritması olan Latent Dirichlet Allocation (LDA) konu modellemesi uygulanmıştır. Verilerin görselleştirilmesi ve kümelenmesinde VOSviewer yazılımı, R Bibliometrix paketi ve Python Scikit-Learn kütüphanesi kullanılarak yıllık yayın trendleri, coğrafi dağılımlar, kurum/yazar iş birlikleri ve tarihsel konu eğilimleri detaylı bir biçimde çözümlenmiştir.

Araştırma bulguları, kamu yönetiminde dijital dönüşüm yazınının yıllık %24,93 gibi yüksek bir büyüme oranı sergilediğini ve yayınların ortalama atıf sayısının 21,25 olduğunu ortaya koymaktadır. Alanın en üretken dergisi %46,33'lük yayın payı ile Technological Forecasting and Social Change olurken; İngiltere, İtalya, Çin ve Almanya en fazla katkı sunan ülkeler olarak öne çıkmaktadır. LDA konu modellemesi ve bibliyometrik kümeleme analizleri; e-devlet, açık yenilik, sürdürülebilirlik, yapay zeka, akıllı şehirler ve COVID-19 küresel salgınının dijitalleşmeye etkisi gibi temel temaları belirlemiştir. Araştırmanın en göze çarpan bulgularından biri, kamu kurumlarındaki dijital dönüşümün kurumsal iç dinamiklerden veya özgün yenilikçi girişimlerden ziyade büyük ölçüde dışsal baskılar ve krizler sonuçunda şekillendiğidir. Ayrıca, mühendislik disipliniyle özdeşleştirilen artırılmış gerçeklik, büyük veri, blokzincir ve robotik otomasyon gibi teknolojilerin sosyal bilimler ve kamu yönetimi alanında giderek daha fazla uygulama alanı bulduğu tespit edilmiştir.

Elde edilen sonuçlar, kamu yönetiminde dijital dönüşümün yalnızca teknik bir araç değişimi olmadığını, yönetsel şeffaflığı, katılımcılığı ve hesap verebilirliği artıran kurumsal bir zihniyet dönüşümünü temsil ettiğini göstermektedir. Yazarlar, dışsal baskıların yönlendirdiği bu sürecin kalıcı kurumsal başarılara dönüşebilmesi için kamu yöneticilerinin ve politika yapıcıların veri analitiği, yapay zeka yönetimi ve siber güvenlik stratejileri gibi yetkinliklerle donatılması gerektiğini tartışmaktadır. Literatür taraması açısından bu çalışma, bibliyometrik teknikleri makine öğrenmesi tabanlı LDA konu modellemesiyle birleştiren ilk araştırma olması bakımından yöntemsel bir yenilik sunmakta ve kamu yönetimi yazınının tematik haritasını detaylı şekilde çizmektedir. Türk araştırmacılar için bu eser, kamu sektöründe teknoloji kullanımı, veri odaklı karar alma mekanizmaları me açık devlet uygulamaları üzerine kurgulanacak lisansüstü tez ve makale çalışmalarında hem kavramsal altyapı hem de metodolojik model oluşturma açısından güçlü bir referans kaynağı niteliği taşımaktadır.

Kamuda dijital dönüşüm çalışmalarının son yıllarda ivme kazandığı ve literatürün dinamik bir gelişim gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu durum, bilgi teknolojilerinin kamu hizmet sunumunu daha şeffaf, katılımcı ve etkin kılma potansiyelinden kaynaklanmaktadır.

Bulgular, dönüşümün kurum içi vizyöner kararlardan ziyade dışsal krizler ve toplumsal beklentiler gibi dış baskılarla şekillendiğini göstermektedir. Özellikle COVID-19 pandemisi gibi kriz anları, kamu bürokrasisinde dijital araçların benimsenmesini zorunlu kılarak süreci hızlandırmıştır.

Yazarlar, elde ettikleri bibliyometrik verileri Alvarenga vd. (2020) ile Tangi vd. (2020) gibi araştırmacıların kurumsal sınırlılıklar üzerine yaptıkları saptamalarla karşılaştırmaktadır. Kamudaki dönüşümün sosyal dokuyu ve örgütsel kültürü derinlemesine etkilemekte yetersiz kaldığı ortak bir bulgu olarak öne çıkmaktadır.

Geleceğe yönelik olarak, yapay zeka, makine öğrenmesi ve büyük veri gibi ileri düzey mühendislik teknolojilerinin kamu yönetimi alanında daha stratejik bir biçimde konumlandırılması gerekmektedir. Bu durum, kamu politikalarının veri temelli şekillenmesini sağlayarak demokratik yönetişim ilkelerini güçlendirecektir.

Yazarlar, kamudaki dijital dönüşüm süreçlerinin kurumsal düzeyde yarattığı sosyal etkilerin sınırlı kaldığına ve süreçsel değişimlerin iş gücü ve bilgi sistemlerine yansımasına rağmen kurumsal kültürde köklü bir değişim tetiklemediğine dair Portekiz bulgularını kendi sonuçlarıyla paralel bir biçimde tartışmaktadırlar (Damar et al., 2024).

Makale, kamudaki dijital dönüşümün önündeki motivasyon kaynaklarını ve engelleri tartışırken Tangi ve arkadaşlarının (2020) Hollanda'da elde ettiği, dönüşümün daha çok dışsal faktörlerce sürüklendiği ve içsel motivasyonun yetersiz kaldığı yönündeki bulguları doğrulamaktadır (Damar et al., 2024).

Bu makale, kamu yönetimi disiplininde gerçekleştirilen dijital dönüşüm araştırmalarının tematik ve entelektüel yapısını bütüncül bir perspektifle ortaya koyan kuramsal ve bibliyometrik bir kılavuz işlevi görmektedir. Araştırma, alandaki bilimsel üretimin zaman içindeki gelişim seyrini, en baskın araştırma odaklarını ve yazarlar arası iş birliği ağlarını büyük veri analitiğiyle haritalandırarak literatürdeki dağınık görünümü sistematik bir çerçeveye oturtmaktadır. Web of Science veritabanından elde edilen 628 makalenin taranmasıyla oluşturulan bu haritalama, yeni araştırmacıların alanın kavramsal sınırlarını net bir şekilde görmesini sağlamakta ve hangi temaların doygunluğa ulaştığını hangilerinin ise henüz yeterince incelenmediğini açıkça gözler önüne sermektedir.

Çalışma, daha önceki yıllarda Özmen (2023) ile Budak ve Özçelik (2022) tarafından yürütülen ve temel olarak e-devlet ile dijitalleşme söylemlerini dar kapsamlı veritabanları üzerinden inceleyen bibliyometrik çalışmalardan farklılaşmaktadır. Bu makale, önceki çalışmaların aksine hem kapsamını Web of Science veritabanındaki 628 makaleyle genişletmekte hem de geleneksel bibliyometrik yöntemleri Latent Dirichlet Allocation (LDA) konu modellemesi gibi denetimsiz makine öğrenmesi teknikleriyle entegre etmektedir. Böylece, önceki literatürde sıklıkla göz ardı edilen mühendislik kökenli teknolojilerin kamu yönetimi yazınına sızma süreçlerini ve bu dönüşümün kurumsal tetikleyicilerini daha derinlemesine bir yaklaşımla ele almaktadır.

Bu derleme çalışması, kamu yönetimi literatürüne iki temel katkı sunmaktadır. Birincisi, dijital dönüşüm sürecinin kurum içi dinamiklerden ziyade dışsal krizler ve çevresel baskılar sonuçunda şekillendiğini ampirik verilerle ortaya koyarak yönetsel değişim teorilerine katkı sağlamaktadır. İkincisi ise yapay zeka, blokzincir ve büyük veri gibi ileri teknolojilerin sosyal bilimler yazınındaki konumunu detaylı bir şekilde haritalandırarak, sonraki araştırmacılara gelecekteki çalışma alanları için sağlam bir teorik ve kavramsal zemin sunmaktadır. Çalışma, akademisyenlerin ve politika yapıcıların dijitalleşme politikalarını daha rasyonel temellerde tasarlamasına imkân tanımaktadır.