Göç Karşıtı Tutumların Seçmen Davranışı Üzerindeki Etkisi ve Sınırları: Türk Siyaseti ve Zafer Partisi Örneği

Ortadoğu ve çevre bölgelerdeki siyasal istikrarsızlıklardan kaynaklanan kitlesel nüfus hareketleri, sığınmacı kabul eden ülkelerde toplumsal ve siyasal dengeleri derinden etkilemiştir. Türkiye, 2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaşın ardından açık kapı politikası izleyerek dünya üzerinde en çok mülteci barındıran ülkelerden biri konumuna gelmiştir. Kamuoyu verileri ve saha araştırmaları, Türk toplumunun farklı siyasal yelpazelerindeki seçmen kitlelerinin sığınmacı varlığına karşı yüksek düzeyde olumsuz tutum sergilediğini ve konuyu ciddi bir sorun olarak algıladığını göstermektedir. Avrupa ülkelerinde benzer toplumsal tepkilerin göç karşıtı radikal sağ partileri iktidar ortağı veya ana muhalefet seviyesine taşıdığı görülürken, Türkiye'de göç karşıtlığını siyasetinin merkezine oturtan ilk aktör olan Zafer Partisinin Mayıs 2023 seçimlerinde %2,23 ve Mart 2024 seçimlerinde %2,57 oy alarak nispeten sınırlı bir seçim başarısı elde etmesi önemli bir araştırma sorunu oluşturmaktadır.

Bu çalışma, Türkiye'de sığınmacı karşıtı toplumsal tepkilerin doğrudan siyasal desteğe dönüşmesini sınırlayan kurumsal ve sosyolojik etkenleri Zafer Partisi örneği üzerinden çözümlemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma tasarımına dayanan incelemede, tarihsel süreç izleme (process tracing) metodolojisi benimsenmiş ve ikincil ampirik veriler ile kamuoyu araştırma raporlarıyla analiz desteklenmiştir. Süreç izleme yaklaşımı kapsamında, Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren şekillenen toplumsal fay hatları, 2002 sonrası AK Parti iktidarlarında derinleşen siyasal kutuplaşma ve Zafer Partisinin üç yıllık siyasal yaşamı üç aşamalı bir zaman akışıyla ele alınmıştır. İnceleme, nedensel mekanizmaları ortaya koyabilmek için partinin kuruluş manifestosu, lider söylemleri ve kamuoyu yoklamalarındaki seçmen eğilimlerini tarihsel-siyasal bağlam içine oturtarak değerlendirmektedir.

Elde edilen bulgular, Zafer Partisinin başarısızlığının temelinde Türk siyasetini biçimlendiren tarihsel ayrışmaların ve yoğun kutuplaşmanın yattığını göstermektedir. Toplumda sığınmacıların geri gönderilmesini isteyenlerin oranı %70 seviyelerine ulaşsa da, göç sorununu ülkenin en birincil meselesi olarak gören seçmenlerin oranı %3 ila %6 bandında kalmaktadır. İktidar ile muhalefet blokları arasında kemikleşen kutuplaşma, seçmenlerin kendi ittifak alanlarında kalmasına yol açmakta ve göç kaygısının oy verme davranışını belirleyen birincil faktör olmasını engellemektedir. Ayrıca Zafer Partisinin seküler ve Atatürkçü söylemi sağ-muhafazakar seçmen nezdinde kapsayıcılığını sınırlarken, partinin lider kadrosunun MHP kökenli geçmişi ve sol-seküler seçmenlerdeki tarihsel bagaj kaygıları partinin taban genişletme potansiyelini kısıtlamıştır. Bununla birlikte, partinin genç seçmenler nezdinde %5,1 oy oranına ulaşarak diğer milliyetçi partilerin önüne geçmesi, geleneksel siyaset karşıtı tepki oylarının potansiyelini sergilemektedir.

Çalışma, göç karşıtı tutumların seçmen davranışına dönüşmesinde ulusal siyasal alanın yapısının ve mevcut kutuplaşma biçimlerinin belirleyici bir süzgeç görevi gördüğünü kanıtlayarak uluslararası literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Batı Avrupa tecrübesinde göç konusunun ana akım partileri dönüştürme ve yeni partileri ivmelendirme gücü bulunsa da, Türkiye gibi katı sosyo-politik ayrışmaların ve ittifak sistemlerinin egemen olduğu ülkelerde tek konulu tepki partilerinin sınırları net bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede çalışma, Türk siyasal hayatı ve karşılaştırmalı oy verme davranışı literatürü için sığınmacı krizinin oy verme davranışına doğrudan yansımayacağını, kararların kabileleşmiş siyasal kimlikler tarafından bastırıldığını gösteren niteliksel bir referans metin niteliği taşımaktadır.