Yüksek Hızlı Demiryolu Etkisi Altında Kentsel Yığılmaların Rekabet-İşbirliği İlişkisi ve Kent-Sanayi Entegrasyonu Gelişimi Üzerine Bir Araştırma

Ulaştırma altyapısındaki modernizasyon hareketleri, özellikle yüksek hızlı demiryolu (YHD) hatlarının yaygınlaşması, bölgesel kalkınma ve mekansal entegrasyon süreçlerinde kritik bir katalizör işlevi görmektedir. Ancak ulaştırma ağlarının genişlemesi şehirler arasında dengeli bir kalkınmayı her zaman kendiliğinden garanti etmemekte; aksine merkez-çevre ilişkilerini asimetrik biçimde derinleştirebilmektedir. Literatürde YHD'nin makroekonomik büyüme üzerindeki genel etkileri sıkça araştırılsa da, bölgesel kentsel yığılmaların içsel dinamikleri olan kent-sanayi entegrasyonu ve şehirlerin eşzamanlı rekabet-işbirliği (coopetition) ilişkileri üzerindeki spesifik yansımaları yeterince analiz edilmemiştir. Bu bağlamda, az gelişmiş orta Çin bölgesinde yer alan Jiangxi eyaleti örneğinde, YHD altyapısının şehirlerin entegrasyon seviyeleri ve birbirleriyle olan ekonomik bağımlılık dereceleri üzerindeki net etkilerinin ampirik olarak ortaya konması ciddi bir araştırma problemi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, YHD hatlarının açılmasının kentsel yığılmalardaki kent-sanayi entegrasyon derecesi ve şehirler arası rekabet-işbirliği mekanizmaları üzerindeki etkilerini ampirik yöntemlerle değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma, Çin'in Jiangxi eyaletindeki 11 il düzeyindeki şehre ait 2014-2018 yılları arasındaki panel verilerine dayanmaktadır. Yöntem olarak, ilk aşamada sanayi ölçeği, çevre inşası ve nüfus kalitesi gibi çok boyutlu göstergeleri içeren bir kent-sanayi entegrasyonu değerlendirme modeli kurulmuş ve gösterge ağırlıkları entropi yöntemiyle belirlenmiştir. İkinci aşamada, seyahat süresi ve maliyet unsurlarını içeren ekonomik mesafe yaklaşımıyla geliştirilmiş bir ekonomik çekim (yerçekimi) modeli kullanılarak YHD öncesi ve sonrası dönem karşılaştırılmıştır. Son olarak, sabit yatırımlar, işgücü artışı, sanayi yoğunlaşması ve beşeri sermaye hareketliliği değişkenlerinin etkilerini ayrıştırmak amacıyla mekansal gecikmeli terimleri içeren bir ekonometrik rekabet-işbirliği modeli tahmin edilmiştir.

Ende edilen ampirik bulgular, Jiangxi eyaletindeki şehirlerin kent-sanayi entegrasyon seviyeleri arasında belirgin farklar olduğunu ve bu durumun YHD'nin açılmasıyla birlikte artan ekonomik bağlar sayesinde önemli ölçüde iyileştiğini göstermektedir. Ekonometrik model sonuçlarına göre, şehirlerin sabit sermaye yatırımlarını ve işgücü büyümesini artırmaları kendi içsel kent-sanayi entegrasyonlarını teşvik ederken, komşu şehirlerin entegrasyon süreçleri üzerinde baskılayıcı (rekabetçi) bir etki yaratmaktadır. Buna karşılık, sanayi yoğunlaşmasının artırılması bölgesel bir sinerji üreterek tüm şehirler için kazan-kazan durumu yaratmakta, beşeri sermaye hareketliliği ise diğer şehirleri olumsuz etkilemeden yerel entegrasyonu güçlendirmektedir. Çekim modeli analizleri ise YHD'nin şehirler arası ortalama ekonomik mesafeyi ve seyahat maliyetlerini düşürerek kentsel yığılmalar arasındaki zayıf ekonomik bağları kuvvetlendirdiğini ve eyalet genelinde Nanchang gibi merkezi şehirlerin çekim gücünü artırdığını ortaya koymaktadır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç kısmında, elde edilen bulgular ulaştırma ekonomisi ve bölgesel kalkınma literatüründeki önceki çalışmalarla sistematik olarak ilişkilendirilmiştir. Araştırma, sabit sermaye yatırımlarının komşu bölgelerde yarattığı dışlama ve baskılama etkisinin, Garcia ve diğerlerinin doğrudan yabancı yatırımların yerel firmalar üzerindeki sıkıştırma etkisi teziyle uyumlu olduğunu göstermektedir. Ayrıca YHD'nin yarattığı zamansal ve mekansal daralmanın, Junius'un sanayi yoğunlaşması ve bölgesel gelir adaletsizliğinin azaltılmasına yönelik teorik öngörülerini desteklediği savunulmuştur. Literatür açısından bu çalışma, sadece büyüme oranlarına odaklanan klasik yaklaşımlardan sıyrılarak, ulaştırma ağlarının kentsel yığılma yapılarını nasıl dönüştürdüğünü ve yeni merkez şehirlerin (örneğin Shangrao) nasıl ortaya çıktığını açıklaması bakımından özgün bir katkı sunmaktadır. Bölgesel planlamacılar için sabit yatırımların dengeli dağıtılması ve sanayi kümelenmesinin teşvik edilmesi gerektiği somut bir politika önerisi olarak vurgulanmıştır.