Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fpsyg.2022.858406Botsvana ve Gana'daki Sporcular İçin Yaşam Becerileri Ölçeğinin Örtük Yapısının ve Puan Tekrarlanabilirliğinin İncelenmesi
Gençlik gelişimi alanında pozitif psikoloji yaklaşımıyla paralellik gösteren Pozitif Gençlik Gelişimi (PGG) modeli, gençlerin işlevsizlik veya problem odaklı yaklaşımlar yerine optimal işlevsellik, dirençlilik ve güçlü yönler geliştirmeye muktedir olduğunu savunmaktadır.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Leapetswe Malete et al.
- Yayın
- Tarih
- 2022
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Pozitif Gençlik Gelişimi (PGG) çerçevesi, gençlerin bireysel kapasitelerini, dayanıklılıklarını ve sosyal-duygusal becerilerini geliştirmeyi amaçlayan güç temelli bir yaklaşım sunmaktadır. Spor ortamları, doğası gereği etkileşimli, duygusal ve sosyal yapısıyla gençlerin takım çalışması, hedef belirleme, liderlik ve iletişim gibi hayati yaşam becerilerini kazanmalarında elverişli bir zemin oluşturmaktadır. Ancak spora özgü yaşam becerisi kazanımlarını değerlendirmek üzere geliştirilen ölçüm araçlarının büyük çoğunluğu Batı kültürlerinde tasarlanmıştır. Farklı kültürel dokularda yaşam becerilerinin nasıl kavramsallaştırıldığı ve algılandığı değişkenlik gösterebildiğinden, ölçeklerin sınır ötesi ve kültürlerarası geçerliklerinin test edilmesi büyük bir akademik gerekliliktir. Afrika kıtasında spor temelli gençlik programlarının hızla yaygınlaşması, bu müdahalelerin etkililiğini doğru değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir ölçüm araçlarına duyulan ihtiyacı belirgin hale getirmiştir.
Bu araştırma, Botsvana ve Gana'da öğrenim gören 12-21 yaş aralığındaki 495 genç sporcudan (ortalama yaş = 16,76; %51,72 erkek) elde edilen kesitsel veriler aracılığıyla Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği'nin (LSSS) örtük yapısını ve puan tekrarlanabilirliğini incelemeyi hedeflemiştir. Veri toplama sürecinde okul bazlı spor programlarına katılan gençlerin yanıtları alınmış, istatistiksel analizlerde ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve cross-loading kısıtlamalarını esneten Açımlayıcı Yapısal Eşitlik Modellemesi (AYEM) yaklaşımları MLR kestiricisiyle uygulanmıştır. Orijinal 43 maddeli ve 8 alt boyutlu model sınandığında, uyum indekslerinin teorik eşik değerlerin altında kaldığı tespit edilmiş ve maddelerin hedeflenen faktörler üzerindeki yükleri ile çapraz yüklemeleri dikkate alınarak modelin yeniden yapılandırılması zorunluluğu doğmuştur.
Modelin yeniden belirlenmesi sürecinde, teorik gerekçeler ve madde yük büyüklükleri doğrultusunda yetersiz yük gösteren veya aşırı çapraz yükleme yapan 9 madde (Takım Çalışması'ndan 4, Sosyal Beceriler'den 1 ve Liderlik'ten 4 madde) ölçekten çıkarılmıştır. Yeniden yapılandırılan 34 maddeli ve 8 faktörlü LSSS modeli, hem DFA hem de AYEM analizlerinde mükemmel uyum indeksleri sergilemiştir (örneğin AYEM için CFI = 0,962, TLI = 0,933, RMSEA = 0,034, SRMR = 0,023). Ayrıca, ölçeğin alt boyutlarına ait Cronbach alfa iç tutarlık katsayılarının 0,70 ile 0,83 arasında değiştiği ve kabul edilebilir düzeyde güvenirlik sağladığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, Afrika gençlik sporu bağlamında LSSS'nin 34 maddelik formunun yaşam becerilerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.
Araştırma bulguları, sporda yaşam becerilerinin kavramsallaştırılmasında kültürel etkenlerin oynadığı rolü göstermesi bakımından sporda psikoloji ve gençlik gelişimi literatürüne önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle Takım Çalışması ve Liderlik alt boyutlarındaki bazı maddelerin çıkarılması, Afrika bağlamında liderlik ile işbirliğine dayalı takım davranışlarının birbirini tamamlayan ve örtüşen yapılar olarak algılanabileceğine işaret etmektedir. Bu çalışma, Sahra Altı Afrika'daki gençlik sporu müdahalelerinin izlenmesi ve değerlendirilmesinde metodolojik açıdan sağlam bir ölçme aracı sunarken, gelecek araştırmalarda yaş gruplarına göre ölçüm değişmezliğinin ve boylamsal geçerliğin incelenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Araştırmanın amacı
Bu çalışmanın temel amacı, Botsvana ve Gana'daki ortaokul ve lise düzeyindeki genç sporculardan elde edilen veriler ışığında Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği'nin (LSSS) örtük yapısını ve ürettiği puanların tekrarlanabilirliğini incelemektir(Malete et al., 2022).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Araştırmada nicel ampirik bir desen benimsenmiş olup, Botsvana ve Gana'daki genç sporculardan elde edilen ilişkisel veriler üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Açımlayıcı Yapısal Eşitlik Modellemesi (AYEM) yaklaşımları bir arada kullanılarak ölçeğin faktör yapısı ve geçerliliği sınanmıştır(Malete et al., 2022).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, Pozitif Gençlik Gelişimi (PGG) yaklaşımı ile Öz-Belirleme Kuramı (SDT) ve Yaşam Gelişimi Müdahale Modeli'nin entegrasyonuna dayanmaktadır. Özerklik, yeterlik ve ilişkisellik temel psikolojik ihtiyaçlarının desteklendiği bir güdüsel iklimin, genç sporcularda pozitif psikolojik gelişimi ve yaşam becerileri edinimini teşvik ettiği kabul edilmektedir.
Makalenin ele aldığı literatür
Çalışma, Cronin ve Allen (2017) tarafından geliştirilen Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği'nin (LSSS) İngiliz genç sporcular üzerindeki özgün psikometrik doğrulama çalışmalarına ve ölçeğin Türkiye, Kore, Fransa ve Portekiz gibi farklı kültürlerdeki uyarlama araştırmalarına dayanmaktadır. Ayrıca Afrika genelinde yürütülen Spor İçin Kalkınma hareketi ve gençlik sporu müdahaleleri literatürü ele alınmaktadır.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Botsvana (Gaborone) ve Gana (Akra) şehirlerindeki devlet ortaokulları ve liselerinde öğrenim gören ve aktif olarak okul sporlarına katılan genç sporcular araştırmanın hedef evrenini oluşturmaktadır.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Araştırmanın örneklemini, yaşları 12 ile 21 arasında değişen (ortalama yaş 16.76, standart sapma 1.58), %51.72'si erkek olan ve futbol, voleybol, atletizm gibi farklı spor dallarında aktif olan toplam 495 siyahı genç atlet oluşturmaktadır. Örneklemin 342'si Botsvana, 153'ü ise Gana'dandır.
- Veri toplama süreci
- Veriler, katılımcıların velilerinden alınan yazılı onam formlarının ardından, okullardaki spor salonu veya sınıflarda, eğitimli lisans araştırma asistanlarının gözetiminde, yaklaşık 30 dakika süren yüz yüze anket uygulamasıyla toplanmıştır.
- Veri analiz yöntemi
- Verilerin analizinde, normal dağılım varsayımındaki olası sapmaları kontrol etmek amacıyla Güçlü En Çok Olabilirlik (MLR) kestiricisi kullanılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Açımlayıcı Yapısal Eşitlik Modellemesi (AYEM) yürütülmüştür; güvenilirlik analizlerinde ise Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.
Araştırmanın Bulguları
Orijinal 43 maddelik LSSS modelinin DFA analizi, RMSEA ve SRMR değerleri kabul edilebilir sınırlarda olsa da CFI (0.865) ve TLI (0.853) uyum indekslerinin 0.90 eşik değerinin altında kalması nedeniyle yetersiz model uyumu göstermiştir(Malete et al., 2022).
AYEM analizi, DFA modeline göre belirgin şekilde daha düşük faktörler arası korelasyonlar ve daha iyi bir uyum üretmiş; ancak bazı maddelerin hedeflenmeyen faktörlere yüksek yük vermesi nedeniyle ölçeğin revize edilmesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır(Malete et al., 2022).
Takım Çalışması ve Liderlik alt boyutlarından elenen maddeler incelendiğinde, bu kavramların Botsvana ve Gana'daki genç sporcular tarafından daha kolektif, sosyal yardımlaşmaya dayalı ve birbirine oldukça yakın anlamlarda algılandığı saptanmıştır(Malete et al., 2022).
Yeniden belirlenen ve 34 maddeden oluşan LSSS modeli, hem DFA hem de AYEM analizlerinde mükemmel uyum göstermiş ve tüm alt boyutlarda kabul edilebilir (0.70 ile 0.83 arasında) güvenilirlik katsayılarına ulaşmıştır(Malete et al., 2022).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Araştırma bulguları, orijinal LSSS modelinde yer alan bazı maddelerin Botsvana ve Gana'daki kültürel yapı nedeniyle beklenenden farklı çalıştığını göstermektedir. Özellikle Takım Çalışması ve Liderlik boyutlarında elenen maddelerin alt boyutlar arasında çapraz yüklenmesi, bu kültürlerde bireyler arası yardımlaşma ve liderlik rollerinin kolektif bir düzlemde bütünleşik olarak algılandığına işaret etmektedir.
Yazarlar, elenen maddelerin (özellikle başkalarına yardım etme veya geri bildirim verme gibi sosyal alışveriş temelli maddelerin) çıkarılmasını, ilgili ülkelerdeki toplumsal yapı ve gençlerin akran ilişkilerini yorumlama biçimiyle açıklamaktadır. Gelişmekte olan bu iki Afrika ülkesinde gençlik sporu programlarının organizasyonel yapısı, liderlik özelliklerinin bireysel güçten ziyade akranlar arası iş birliğiyle özdeşleştirilmesine neden olmaktadır.
Elde edilen sonuçlar, literatürdeki diğer kültürlerarası uyarlama çalışmalarıyla (örneğin Türkiye, Kore ve Portekiz uyarlamalarıyla) doğrudan ilişkilendirilmiştir. Türkiye ve Kore örneklemlerinde de benzer şekilde madde sayısının azaltılmış olması, batılı toplumlarda geliştirilen psikolojik ölçeklerin kültürel farklılıklar doğrultusunda revize edilmesinin kaçınılmaz bir gereklilik olduğunu kuramsal olarak pekiştirmektedir.
Sonuç olarak, 34 maddelik revize LSSS sürümü, her iki Afrika ülkesinde de olumlu gençlik gelişimi (PYD) araştırmalarında ve spor odaklı sosyal projelerin etkililik analizlerinde kullanılabilir. Bu ölçek, spor yoluyla gençlerin sosyal, duygusal ve kişisel kapasitelerini artırmayı amaçlayan bölgesel girişimler için standart ve güvenilir bir izleme mekanizması işlevi görecektir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Araştırmacılar, LSSS'nin Türkçe uyarlamasında 43 maddeden sadece 31'inin korunduğunu belirten Açak ve Düz (2018) çalışmasıyla paralellik kurarak, ölçeğin kültürlerarası geçişlerde uyarlama ve madde çıkarma gerektirdiğini tartışmışlardır(Malete et al., 2022).
Kore uyarlamasında LSSS'nin sadece 18 maddeye ve 5 faktöre indirgendiğini bulan Lim ve diğerlerinin (2019) çalışması ile karşılaştırma yapılarak, benzer şekilde Botsvana ve Gana kültüründe de bazı maddelerin elenmesinin kültürel kavramsallaştırma farklılıklarından kaynaklanabileceği savunulmuştur(Malete et al., 2022).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği (LSSS), orijinal 43 maddelik haliyle Afrika bağlamında tam olarak çalışmasa da, 34 maddelik revize edilmiş 8 faktörlü yapısıyla Botsvana ve Gana'daki genç sporcuların yaşam becerisi kazanımlarını ölçmek için geçerli, güvenilir ve son derece kullanışlı bir ölçme aracıdır. Bu çalışma, sporun olumlu gençlik gelişimini desteklemedeki rolünü izlemek isteyen araştırmacı ve uygulayıcılara ampirik bir araç sunmaktadır(Malete et al., 2022).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu çalışma, Batı merkezli geliştirilmiş psikometrik ölçme araçlarının farklı sosyo-kültürel bağlamlarda doğrudan kullanılmasının yarattığı geçerlik ve güvenirlik sorunlarına ampirik bir çözüm sunmaktadır. Spor psikolojisi ve pozitif gençlik gelişimi yazınında, spora özgü yaşam becerisi edinimini ölçen araçların Afrika kıtasındaki geçerliği üzerine ciddi bir boşluk bulunmaktadır. Çalışma, İngiltere'de geliştirilen Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği'nin (LSSS) Botsvana ve Gana'daki genç sporcular üzerindeki faktör yapısını inceleyerek, ölçeğin kültürlerarası aktarılabilirliğini metodolojik açıdan değerlendirmekte ve Afrikalı gençlerin spor aracılığıyla edindiği yaşam becerilerini doğru ölçecek 34 maddelik revize bir model sunmaktadır.
Çalışma, Cronin ve Allen (2017) tarafından geliştirilen 43 maddelik ve 8 faktörlü orijinal LSSS modelini teorik ve yöntemsel zemin olarak almaktadır. İngiltere örnekleminde geliştirilen bu ölçeğin Türkiye (Açak ve Düz, 2018) ve Güney Kore (Lim ve ark., 2019) gibi farklı kültürlerde yapılan adaptasyon çalışmalarında madde kaybına uğradığı ve faktör yapısının farklılaştığı yönündeki literatür bulgularını genişletmektedir. Yazar, klasik Doğrulayıcı Faktör Analizi'nin (DFA) katı sıfır çapraz yükleme varsayımının karmaşık ve çok boyutlu psikolojik ölçeklerde model uyumunu bozduğunu savunan Marsh ve arkadaşlarının (2014) Açımlayıcı Yapısal Eşitlik Modellemesi (AYEM/ESEM) yaklaşımını benimseyerek öncül çalışmaları yöntemsel açıdan ileriye taşımaktadır.
Literatür taraması yapan bir araştırmacı için bu eser, Batı toplumlarında geliştirilen ölçeklerin gelişmekte olan ülkelerde veya farklı kültürlerde kullanılmadan önce mutlaka kültürel adaptasyon ve ESEM gibi esnek faktör analizi teknikleriyle yeniden doğrulanması gerektiğini ampirik olarak kanıtlayan temel bir başvuru kaynağıdır. Özellikle Takım Çalışması ve Liderlik gibi sosyo-duygusal becerilerin kolektif kültürlerde nasıl iç içe geçtiğini ve farklı algılandığını göstermesi bakımından, spor psikolojisi ve pozitif gençlik gelişimi alanındaki kuramsal tartışmalara önemli bir boyut kazandırmaktadır. Ayrıca Afrika bağlamında spor temelli müdahale programlarının değerlendirilmesi için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı normu sağlamaktadır.
Kaynakça
- AÇAK, M., and DÜZ, S. (2018). Adaptation of life skills scale for sport into the Turkish culture. Inonu Univ. Inst. Educ. Sci. J., 5, 74–86. doi: 10.29129/inujgse.360711
- Lim, T. H., Kwon, O. J., Yang, Y. K., Yun, M. S., and Bae, J. S. (2019). Validation of the Korean Life Skills Scale for Sport (KLSSS). Korean J. Sport Sci., 30, 20–33. doi: 10.24985/kjss.2019.30.1.20
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Batı kültürlerinde geliştirilmiş psikolojik ölçme araçları, farklı kültürlerde doğrudan kullanıldığında yapısal uyum sorunları göstermekte ve re-spesifikasyon gerektirmektedir.
Bu çalışma, İngiltere'de doğrulanan 43 maddelik LSSS ölçeğinin Botsvana ve Gana'da yapılan analizlerinde orijinal haliyle yetersiz TLI ve CFI uyum indeksleri verdiğini, ancak 34 maddeye revize edildiğinde mükemmel uyum sağladığını göstererek bu iddiayı desteklemektedir(Malete et al., 2022).
Türkiye'deki Lise Sporcularında 34 Maddelik LSSS Ölçeğinin Ölçüm Değişmezliği ve Doğrulanması
- Araştırma sorusu
- Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği'nin 34 maddelik Afrika revize formu, Türk lise sporcuları örnekleminde cinsiyet ve spor türü (bireysel vs. takım) değişkenlerine göre ölçüm değişmezliği sağlamakta mıdır?
- Yöntem taslağı
- Nicel cross-sectional desen kullanılacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenecek ve Türkiye'deki spor liselerinde öğrenim gören lise sporcularından oluşacaktır. Veriler 34 maddelik LSSS ile toplanacak; analizde ESEM ve çok gruplu DFA (MGCFA) ile yapısal, zayıf, güçlü ve katı değişmezlik seviyeleri sınanacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Makale yazarlarının araştırmanın sınırlılıklarında belirttiği küçük örneklem nedeniyle yaş ve grup değişkenlerine göre ölçüm değişmezliğinin test edilemediği vurgusundan ve gelecek araştırmalara yönelik ölçüm değişmezliği çağrısından türetilmiştir(Malete et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · method
Çok boyutlu ve faktörleri birbiriyle ilişkili psikolojik ölçme araçlarının yapı geçerliği sınanırken Açımlayıcı Yapısal Eşitlik Modellemesi (ESEM), geleneksel Doğrulayıcı Faktör Analizi'ne (CFA) göre daha üstün ve esnek bir yöntemdir.
Çalışmada yapılan analizlerde, geleneksel CFA modelinde TLI ve CFI değerleri 0.90 eşik değerinin altında kalırken, maddelerin çapraz yüklenmelerine izin veren ESEM modelinde model uyum indekslerinin belirgin şekilde yükseldiği ve faktörler arası aşırı korelasyonların düştüğü gösterilerek bu metodolojik tercih gerekçelendirilebilir(Malete et al., 2022).
34 Maddelik LSSS ile Gençlik Deneyimleri Ölçeğinin Uyum Geçerliği ve Yordama Gücünün İncelenmesi
- Araştırma sorusu
- Sporda Yaşam Becerileri Ölçeği (LSSS) puanları, Gençlik Deneyimleri Ölçeği (YES-S) boyutları ve sporcuların akademik başarı düzeyleri ile ne derecede uyum ve yakınsak geçerlik göstermektedir?
- Yöntem taslağı
- İlişkisel araştırma deseni benimsenecektir. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile hesaplanacak amatör kulüp sporcularından oluşturulacaktır. Veriler LSSS ve YES-S ölçekleri ile genel akademik not ortalamaları üzerinden toplanacak; analizde Pearson korelasyonu ve Çoklu Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) yordama analizleri yürütülecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartışma ve gelecek araştırma önerileri bölümünde yer alan, LSSS'nin uyum ve yordama geçerliğini kanıtlamak için YES-S gibi diğer spora özgü araçlarla karşılaştırılması ve akademik başarıyı yordama gücünün test edilmesi yönündeki açık çağrıya dayanmaktadır(Malete et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Kolektif kültürlerde takım çalışması ve liderlik becerileri tekil bir güç kullanımı yerine akranlar arası iş birliği ve sosyal yardımlaşma odaklı ortak bir algıyla değerlendirilmektedir.
Çalışmada Takım Çalışması boyutundaki 3 maddenin Liderlik boyutuna çapraz yüklenmesi ve elenmesi, yazar tarafından gelişmekte olan Afrika toplumlarında liderlik anlayışının bireysel otoriteden ziyade ilişkisel ve kolektif yardımlaşma ile tanımlanmasıyla açıklanmış olup tartışma bölümünde karşılaştırma yapmak için kullanılabilir(Malete et al., 2022).
Türk ve Afrikalı Genç Sporcularda Takım Çalışması ve Liderlik Algılarının Karşılaştırmalı Nitel Analizi
- Araştırma sorusu
- Genç sporcuların takım çalışması ve liderlik becerilerine yükledikleri anlamlar ve deneyimler sosyo-kültürel bağlama göre nasıl farklılaşmaktadır?
- Yöntem taslağı
- Nitel karşılaştırmalı durum çalışması (comparative case study) kullanılacaktır. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğu (data saturation) ilkesine göre belirlenecektir. Veriler yarı yapılandırılmış odak grup görüşmeleri ile toplanacak; tematik içerik analizi yaklaşımıyla kodlanarak kültürlerarası algı haritaları çıkarılacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Makale yazarlarının tartışma bölümünde ifade ettiği, Takım Çalışması ve Liderlik maddelerinin elenmesinin veya çapraz yüklenmesinin kültürel kavramlaştırma farklılıklarından kaynaklanabileceği yönündeki kuramsal açıklamadan türetilmiştir(Malete et al., 2022).