Iğdır İlinde (Doğu Anadolu) Üreyen ve Göçmen Kuş Çeşitliliği

Türkiye, farklı habitat tipleri, değişken topografyası ve önemli göç yolları üzerindeki konumu sebebiyle Batı Palearktik bölgesinin en zengin avifaunalarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Ülkede çok sayıda kuş türü üremesine ve göç dönemlerinde bu toprakları kullanmasına rağmen, bölgesel ölçekteki üreme dağılımları ve göç statüleri hakkındaki detaylı veriler henüz tam anlamıyla tamamlanmamıştır. Özellikle ulusal düzeyde kırmızı liste değerlendirmeleri yapabilmek ve koruma stratejileri geliştirebilmek için yerel ve bölgesel düzeyde sistematik izleme çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda Iğdır ili, barındırdığı mikroklima özellikleri, Aras Nehri ve sulak alanları ile kuş çeşitliliği açısından yüksek bir potansiyel taşımakta ve bu alandaki bilgi boşluklarının doldurulması önem arz etmektedir.

Bu çalışmanın temel amacı, Iğdır ilinde üreyen ve göç eden kuş çeşitliliğini tespit ederek hem yerel hem de ulusal düzeydeki biyolojik çeşitlilik envanterine katkıda bulunmaktır. Bu amaçla araştırmacı, 2017 ve 2018 yıllarının göç ve üreme dönemlerini kapsayacak şekilde ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında toplamda 40 günlük bir saha çalışması gerçekleştirmiştir. İl genelinde güvenli sebeplerle girilemeyen Ağrı Dağı yamaçları hariç tutularak, bölge 1/25000 ölçekli harita üzerinden 44 parsele bölünmüş ve kuş gözlemleri için uluslararası literatürde yaygın kabul gören nokta sayımı ve hat boyu transekt yöntemleri kullanılmıştır. Gözlemlenen türlerin üreme statüleri ise Avrupa Üreyen Kuş Atlası standartlarına dayanan 16'lı üreme kodlama sistemiyle belirlenmiştir.

Araştırma sonuçunda, 20 takıma ve 50 familyaya ait toplam 192 kuş türü teşhis edilmiştir. Tespit edilen türlerin 58'i yerli, 83'ü yaz ziyaretçisi, 11'i kış ziyaretçisi ve 40'ı transit göçmen olarak kategorize edilmiştir. Üreme kodlarının analizine göre, bölgedeki 52 tür kesin üreyen, 36 tür kuvvetle olası üreyen ve 70 tür ise olası üreyen kuşlar arasında sınıflandırılmıştır. Ayrıca çalışmada, IUCN Kırmızı Listesi kriterlerine göre küresel ölçekte tehdit altında olan küçük akbaba, alaca doğan, çamur çulluğu ve üveyik gibi 10 kritik türün varlığı doğrulanmıştır. Bölgedeki en yüksek tür zenginliğine ise toplam 122 türün kaydedildiği, çok çeşitli habitat tiplerini bünyesinde barındıran Aras Vadisi'nde ulaşıldığı görülmüştür.

Bu çalışmanın ortaya koyduğu bulgular, Iğdır ilinin barındırdığı ekolojik çeşitlilik ve mikroklima özellikleri sayesinde göçmen kuşlar için hayati bir sığınak ve üreme alanı olduğunu kanıtlamaktadır. Aras Vadisi ve Aralık-Karasu Sulak Alanları gibi kritik habitatların ekolojik bütünlüğünün korunması, özellikle küresel ölçekte tehlike altındaki türlerin geleceği açısından büyük önem taşımaktadır. Elde edilen veriler, bölgede yürütülen halkalama istasyonlarının sürekliliğinin ve katı atık kirliliği gibi insan kaynaklı tehditlerin önlenmesine yönelik yerel farkındalık çalışmalarının ne denli öncelikli olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Doğu Anadolu bölgesi kuş faunası literatürüne özgün ve sistematik bir veri tabanı sunarak gelecek koruma ve izleme projelerine referans oluşturmaktadır.