Derleme · 2022
Floods and flood management and its socio-economic impact on Pakistan: A review of the empirical literature
Okur sorusu
Pakistan'da tekrarlayan sel felaketlerinin yarattığı sosyo-ekonomik yıkımları azaltmak için yalnız felaket sonrası tazminat ödemelerine dayalı edilgen yaklaşımlardan vazgeçilerek risk odaklı ve proaktif bir afet yönetim stratejisine geçilmelidir.
Öne çıkanlar
İklim değişikliğinin küresel ölçekte derinleşmesi, iklimsel aşırılıkların ve taşkın olaylarının sıklığını ve yıkıcılığını artırmaktadır. Özellikle Güney Asya bölgesinde Hindukuş-Karakurum-Himalaya buzul kütlelerinin hızlı erimesi ve yoğun muson yağışları, Pakistan'ı sel felaketlerine karşı dünyada en kırılgan ülkelerden biri haline getirmiştir. Ülkede yaşanan seller; tarımsal arazileri, yerleşim yerlerini, kamu altyapısını ve toplumsal sağlığı ciddi ölçüde tahrip ederek makroekonomik büyüme üzerinde kalıcı baskılar oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde idari ve finansal kapasitelerin sınırlı olması, sel zararlarının boyutunu katlayarak artırmaktadır. Bu bağlamda, sellerin sosyo-ekonomik maliyetlerinin sistematik olarak çözümlenmesi ve mevcut afet yönetim yapısının teknik ile kurumsal eksikliklerinin saptanması, bölgedeki sürdürülebilir kalkınma ve afet risk azaltma politikaları açısından kritik bir araştırma problemi olarak öne çıkmaktadır.
Bu derleme çalışmasının temel amacı, Pakistan'da nehir ve aşırı muson sellerinin sebep olduğu sosyo-ekonomik zararları değerlendirmek, ülkedeki sel yönetim ve erken uyarı sistemlerinin mevcut durumunu incelemek ve daha etkili sel kontrol politikaları geliştirmektir. Araştırmada nitel ve ampirik literatür sentezi yöntemi benimsenmiş; resmi idari raporlar, ulusal afet yönetim belgeleri, ekonomik veriler ve akademik makaleler metin analizi ve veri sentezi yaklaşımıyla bütünleştirilmiştir. Çalışma kapsamında ESRI topografik haritalama katmanları kullanılarak ülkenin sel tehlike bölgeleri ve nehir havzaları görselleştirilmiş, 1950-2017 yılları arasındaki tarihsel sel zararları ile 2010 felaketinin sektörel yıkımları ampirik veriler ışığında sistematik olarak kategorize edilmiştir.
Elde edilen sentez bulguları, Pakistan'da sellerin gayri safi yurtiçi hasılaya, tarım sektörüne ve halk sağlığına ağır darbeler indirdiğini göstermektedir. Tarımda hayvancılık kayıpları, ekili alanların tahribi ve sulama altyapısının çökmesi gıda güvensizliğini tetiklerken; içme suyu kaynaklarının kirlenmesi ishalle seyreden hastalıkların, sıtmanın ve psikolojik travmaların yaygınlaşmasına yol açmaktadır. Afet yönetimi açısından yürütülen incelemeler, Federal Sel Komisyonu (FFC), NDMA ve PDMA gibi kurumların varlığına rağmen yönetsel yapının merkezden yerele hiyerarşik kalındığını ve koordinasyon eksikliklerinin bulunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Erken Uyarı Sistemlerinde (FEWS ve IFAS) kullanılan hidro-meteorolojik modellerin belirli nehir kolları ve alt havzalarda sınırlı kapsama alanına sahip olması, yerel düzeyde tahliye ve koruyucu eylemlerin zamanında hayata geçirilmesini engellemektedir.
Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde, sel zararlarının yalnızca reaktif insani yardım ve tazminat ödemeleriyle telafi edilemeyeceği, proaktif ve risk tabanlı bir yönetim anlayışına geçilmesinin şart olduğu vurgulanmaktadır. Ulusal Su Politikası doğrultusunda yeni su rezervuarlarının, barajların ve göletlerin inşası hem taşkın kontrolü hem de su güvenliği açısından zorunlu görülmektedir. Yerel idarelerin ve toplumun afet bilincinin artırılması, nehir yataklarındaki usulsüz yapılaşmaların önlenmesi ve 18. Anayasa Değişikliği sonrası kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu makale, Türk ve uluslararası akademisyenlerin afet ekonomisi, iklim uyum politikaları ve su kaynakları yönetimi alanlarındaki literatür taramalarına bütüncül bir kaynak sunmakta, ampirik sentez düzleminde yapısal politika önerileri türetilmesine imkân tanımaktadır.
Çalışma, iklim değişikliği ve afet riski yönetimi literatürünü sosyo-ekonomik zarar değerlendirmesi ve kurumsal yönetim teorileriyle birleştiren ampirik literatür sentezi çerçevesine dayanmaktadır. Model; iklimsel etkenler, suların taşkın mekanizmaları, tarım ve sağlık gibi sektörel zararlar ile erken uyarı ve kurumsal müdahale yetenekleri arasındaki nedensel etkileşimi bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır.
Metin, Pakistan'daki sel olaylarının makroekonomik büyümeye etkilerini, tarımsal üretim kayıplarını, salgın hastalık yayılan alanları ve afet yönetimi kurumlarının (FFC, NDMA, PDMA) evrimini ele alan geniş ampirik ve kurumsal literatürü incelemektedir. İklim değişikliği kaynaklı buzul erimeleri, Hindukuş-Karakurum-Himalaya bölgesindeki riskler ve erken uyarı sistemlerinin (FEWS, IFAS) teknik kapsama alanı önceki araştırmalarla ilişkilendirilmektedir.
Bu çalışmanın amacı, Pakistan'da meydana gelen sellerin sosyo-ekonomik maliyetlerini değerlendirmek ve sınırlı kaynaklara, yüksek nüfusa ve tarıma dayalı bir yapıya sahip ülkede sel kontrol politikalarını güçlendirmeye yönelik somut çözüm önerileri sunmaktır (Manzoor et al., 2022).
Çalışma, Pakistan'da meydana gelen sel felaketlerinin sosyo-ekonomik etkilerini, tarihsel sel verilerini, mevcut sel yönetimi altyapısını ve erken uyarı sistemlerini inceleyen nitel bir ampirik literatür sentezi ve metin analizi yaklaşımına dayanmaktadır (Manzoor et al., 2022).
Pakistan nüfusunun yüzde 43'ünü istihdam eden tarım sektörü, seller nedeniyle ürün kaybı, sulama altyapısı tahribatı ve canlı hayvan ölümleri yaşayarak gayri safi yurtiçi hasılada ciddi gerilemelere maruz kalmaktadır (Manzoor et al., 2022).
Seller, içme suyu kaynaklarını kirleterek ve sağlık altyapısını tahrip ederek kolera, sıtma ve gastroenterit gibi su ve vektör kaynaklı hastalıkların yayılmasına yol açmakta, ayrıca toplumsal travmayı artırmaktadır (Manzoor et al., 2022).
Pakistan Meteoroloji Departmanı ve Su ve Güç Geliştirme Otoritesi tarafından yürütülen erken uyarı mekanizmaları ile tahmin modelleri (FEWS ve IFAS), nehir aşağı akar rotalarının yetersiz entegrasyonu nedeniyle bölgesel ölçekte sınırlı kalmaktadır (Manzoor et al., 2022).
Afet yönetimi kurumlarından Ulusal Afet Yönetim Otoritesi (NDMA) ile eyalet düzeyindeki PDMA'lar arasındaki idari koordinasyon eksikliği ve yerel arazi mevzuatının uygulanamaması felaketle mücadeleyi zorlaştırmaktadır (Manzoor et al., 2022).
Sellerin Pakistan ekonomisi, tarımsal üretim ve kamu sağlığı üzerindeki ampirik etkileri incelendiğinde, afetlerin yalnızca doğrudan altyapı hasarı yaratmadığı, aynı zamanda yoksulluk, işsizlik ve salgın hastalıklar gibi ikincil yıkımları tetiklediği görülmektedir.
Yazarlar, bu ağır sosyo-ekonomik maliyetlerin temel nedeni olarak iklim değişikliğinin getirdiği aşırı yağışlar ve buzul gölü patlamalarının yanı sıra, sömürge döneminden kalan ve yetersiz arazi yönetimi ile plansız kentleşmeye izin veren kurumsal yapıları işaret etmektedir.
Tartışma bölümünde Toya ve Skidmore (2007) gibi araştırmacıların gelişmiş ülkelerde afet zararlarının azaldığına ilişkin ampirik bulguları aktarılmış, ancak Pakistan'da tekrarlayan sel deneyimlerine rağmen önleyici yatırımların yapılmamasının gayri safi yurtiçi hasıla büyümesini sürekli baskıladığı vurgulanmıştır.
Sonuç olarak, sel felaketlerinin olumsuz etkilerini en aza indirmek amacıyla reaktif insani yardım anlayışından proaktif ve risk tabanlı sel yönetimine geçilmesi, su politikalarının havza ölçeğinde yenilenmesi ve yerel düzeyde afet müdahale kapasitesinin geliştirilmesi gerektiği savunulmuştur.
Yazarlar, Toya ve Skidmore (2007) tarafından ortaya konulan yüksek gelir düzeyine ve güçlü kurumsal yapılara sahip ekonomilerin doğal afetlerden daha az zarar gördüğü tezini aktarmakta; ancak Pakistan ampirik verilerinin bu durumun aksine afet birikimine rağmen risk azaltma kapasitesinin gelişmediğini ve sel risklerinin ekonomik büyümeyi olumsuz etkilemeye devam ettiğini vurgulamaktadır (Manzoor et al., 2022).
Hollanda'daki sel hasarlarının değerlendirilmesi için geliştirilen entegre hidrodinamik ve ekonomik modelleme çerçevesini inceleyen yazarlar, Pakistan'da karmaşık analitik yöntemlerin uygulanabilmesi için yeterli veri altyapısının bulunmadığını, bu nedenle mevcut ampirik raporların sentezlenmesi yaklaşımının tercih edildiğini belirtmektedir (Manzoor et al., 2022).
Bu çalışma, küresel iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı hava olayları ve buzul erimeleri bağlamında Pakistan'da meydana gelen tekrarlı sel felaketlerinin yarattığı sosyo-ekonomik yıkımları bütüncül bir yaklaşımla ele alan ampirik bir derleme işlevi görmektedir. Literatürde genellikle tekil sektörlerle veya belirli sel olaylarıyla sınırlı kalan ampirik çalışmaları bir araya getirerek tarım, halk sağlığı, altyapı ve makroekonomik büyüme üzerindeki bileşik etkileri ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra ülke genelindeki sel yönetimi altyapısını, erken uyarı modellerini ve idari mekanizmaları tarihsel bir perspektifle değerlendirmekte, politika düzeyinde ortaya çıkan reaktif ve top-down (yukarıdan aşağıya) yaklaşım kusurlarını sistematik biçimde çözümleyerek bütünleşik afet yönetimi literatürüne katkı sağlamaktadır.
Çalışma, gelişmekte olan ülkelerde doğal afetlerin sosyo-ekonomik maliyetlerini inceleyen ampirik literatür temeline dayanmaktadır. Konuyu kavramsallaştırırken makroekonomik dayanıklılık, kurumsal kapasite ve afet yönetimi ilişkisini ele alan önceki araştırmalardan faydalanmıştır. Afet zayiatlarının ülkenin gelir düzeyi, eğitim seviyesi, finansal yapısı ve kamu yönetimi şeffaflığı ile doğrudan ilişkili olduğunu gösteren ampirik modellerle uyumlu bir hat izlemekte; ancak Pakistan örneğinde tekrarlayan afet deneyimlerine rağmen önleyici yatırımlara dönüştürülemeyen kurumsal hafıza eksikliğini vurgulayarak ampirik literatürdeki mevcut teorik çerçevenin gelişmekte olan Güney Asya bağlamındaki sınırlarını tartışmaktadır.
Çalışmanın literatür taraması alanına sunduğu temel katkı, 1950-2017 yılları arasındaki tarihsel sel verilerini, ampirik makroekonomik kayıp raporlarını ve mevcut erken uyarı teknolojik altyapısını tek bir sentez altında birleştirmesidir. Çeşitli kamu kurumları, uluslararası kuruluşlar ve akademik dergilerden elde edilen veriler ışığında, tarımsal hasıla düşüşü ile su kaynaklı hastalık dalgalarının sürdürülebilir kalkınma üzerindeki birleşik baskısını göstermektedir. Ayrıca, ülkedeki sel yönetiminden sorumlu kurumlar arasındaki koordinasyon eksikliklerini ve tahmin modellerinin (FEWS ve IFAS) bölgesel sınırlarını tespit ederek, gelecekteki ampirik ve teorik afet araştırmaları için havza ölçekli, proaktif bir akademik değerlendirme zemini oluşturmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Pakistan tarım sektörünün sel süreçlerinde yaşadığı hasarlar ve bunun gayri safi yurtiçi hasılaya yansımaları bu kaynakla örneklendirilerek literatür taraması bölümünde argümanı desteklemek için kullanılabilir (Manzoor et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede yer alan FEWS ve IFAS erken uyarı modellerinin teknik varlığına rağmen bilgi aktarımı ve yerel tahliye mekanizmalarındaki kurumsal ve davranışsal aksaklıklar vurgusundan türetilmiştir (Manzoor et al., 2022).
Tartışma bölümünde Toya ve Skidmore (2007) ampirik teorisi doğrultusunda Pakistan'daki idari aksaklıklar ve önleyici tedbir eksiklikleri karşılaştırmalı analiz yapmak üzere aktarılabilir (Manzoor et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin 3.1 bölümünde aktarılan sel sonrası çiftçi ailelerinin gelir kaybına uğrayarak kimyasal gübre ve tarımsal ekipman kullanımını azaltmak zorunda kaldıklarına dair bulgudan türetilmiştir (Manzoor et al., 2022).
Afet yönetimi kuramsal çerçevesinde reaktif yardım anlayışından proaktif risk azaltımına geçişin zorunluluğunu ve teknolojik tahmin ile toplumsal uygulama arasındaki boşluğu savunmak için kullanılabilir (Manzoor et al., 2022).
Makaleyle bağlantısı: Makalede yer alan NDMA ve PDMA kurumlarının yasal bağımsızlıkları nedeniyle merkezi koordinasyon kuramadıkları ve ad-hoc müdahalelere yol açıldığı yönündeki tespitten türetilmiştir (Manzoor et al., 2022).
İklim modelleri arasındaki tutarlı sonuçlar, MENA bölgesindeki su kıtlığı indeksinin iklimsel hidrolojik değişimlerden ziyade esas olarak sosyo-ekonomik su talepleri ve nüfus artışı tarafından belirlendiğini ortaya koymaktadır.
Mohamad Hejazi ve 9 yazar · Frontiers in Environmental Science · Doğa Bilimleri
Raincell App bünyesinde geliştirilen 1B hidrolojik model, Bamako kentinin sol yakasındaki nehir taşkın noktalarını başarılı bir şekilde tahmin etmeyi başarmıştır.
Nanée Chahinian ve 4 yazar · Journal of Flood Risk Management · Doğa Bilimleri
Geliştirilen uluslararası endeks puanlama sonuçlarına göre Güney Kore, Fransa, Çin, Kanada ve Almanya küresel ölçekte düşük karbonlu ekonomik gelişim ve rekabet gücü en yüksek olan ilk beş ülke olarak belirlenmiştir.
Zhang Zhongyu ve Zhang Zhongxiang · Doğa Bilimleri