Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fenrg.2021.761567Uluslararası Düşük Karbonlu Ekonomi Gelişimi Değerlendirme Endeks Sisteminin Kurulması ve Ampirik Bir Çalışma
Küresel iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında ülkelerin karbon nötr hedeflerini açıklaması, uluslararası alanda yeşil ve düşük karbonlu ekonomi rekabetini hızlandırmıştır. Ancak, ülkelerin bu alandaki rekabet güçlerini makro düzeyde karşılaştırmalı olarak ölçen standart bir değerlendirme endeksinin eksikliği büyük bir boşluk yaratmaktadır.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Zhang Zhongyu & Zhang Zhongxiang
- Yayın
- Tarih
- 2021
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Küresel iklim kriziyle mücadele sürecinde, ülkelerin ardı ardına karbon nötr hedefleri ilan etmesiyle birlikte uluslararası yeşil ekonomi rekabeti yeni bir boyuta taşınmıştır. Geleneksel büyüme modellerinin yerini düşük karbonlu ekonomik yapılara bırakması, ülkelerin bu dönüşümdeki performanslarını nesnel bir şekilde ölçmeyi zorunlu kılmaktadır. Ancak akademik yazında, ülkelerin düşük karbonlu ekonomi gelişim düzeylerini makro düzeyde karşılaştıran standart ve kapsamlı bir değerlendirme endeksi eksikliği dikkat çekmektedir. Mevcut çalışmaların büyük oranda bölgesel, kentsel ya da sektörel düzeyle sınırlı kalması, ulusal düzeydeki yapısal kısıtların ve ülkelerin küresel rekabetçi konumlarının analiz edilmesini zorlaştırmaktadır. Bu makale, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla çok boyutlu bir gösterge seti üzerinden ulusal düzeyde yeni bir değerlendirme modeli önermektedir.
Bu çalışmanın temel amacı, küresel ölçekte en yüksek karbon emisyonuna sahip 20 ülkeyi örneklem olarak seçerek, ulusal düzeyde uygulanabilir uluslararası bir düşük karbonlu ekonomi değerlendirme endeks sistemi geliştirmektir. Yazarlar, ekonomik, sosyal, teknolojik, çevresel ve enerji yapısı olmak üzere 5 temel boyutta tanımlanan 40 göstergeyi bir araya getirerek veri setini oluşturmuştur. Değişkenler arasındaki yüksek korelasyonu ve boyut karmaşıklığını gidermek amacıyla Temel Bileşenler Analizi tabanlı faktör analizi yöntemi kullanılmış, Kaiser kriterine ve ortogonal döndürme metoduna başvurulmuştur. Yapılan analizler neticesinde verideki toplam varyansın yüzde 81,54'ünü açıklayan dört ana ortak faktör (enerji, toplumsal, ekonomik ve çevresel faktör) başarıyla çıkarılarak ülkelerin ağırlıklı puanları hesaplanmıştır.
Ampirik analiz sonuçlarına göre, küresel düzeyde en rekabetçi ilk beş düşük karbonlu ekonomi sırasıyla Güney Kore, Fransa, Çin, Kanada ve Almanya olarak belirlenmiştir. Güney Kore teknoloji, çevre ve ekonomi boyutlarında gösterdiği üstün performansla ilk sırada yer alırken; Fransa temiz enerji kullanımı ve nükleer enerjiye dayalı elektrik üretimi sayesinde enerji faktöründe birinci olmuştur. Küresel emisyonların en büyük üreticisi olan Çin ise genel sıralamada üçüncü sırada yer alarak görece avantajlı bir konum elde etmiştir. Çin'in en belirgin gücü ekonomik büyüme hızı ve sermaye birikimiyle ekonomik faktörde ortaya çıkmış, ancak yetersiz Ar-Ge harcamaları ve yüksek yoksulluk oranı nedeniyle sosyal faktörlerde, hava kirliliği nedeniyle çevre faktörlerinde ve fosil yakıtlara olan aşırı bağımlılığı nedeniyle enerji yapısında dezavantajlı olduğu saptanmıştır.
Elde edilen bulgular, ülkelerin düşük karbonlu ekonomiye geçiş süreçlerinde tek tip bir başarılı model olmadığını, her ülkenin kendi yapısal koşullarına göre farklı avantajlar barındırdığını göstermektedir. Yazarlar, Çin'in rekabet gücünü artırabilmesi için gelişmiş ülkelerin deneyimlerinden yararlanması, Ar-Ge harcamalarını teşvik etmesi, enerji sepetindeki kömür payını azaltarak temiz enerji kaynaklarını entegre etmesi gerektiğini savunmaktadır. Literatür taraması bakımından bu çalışma, kentsel ve bölgesel düzeydeki sınırlı endeks çalışmalarını ulusal ve uluslararası karşılaştırma düzeyine taşıyarak kuramsal ve metodolojik bir katkı sunmaktadır. Geliştirilen 40 göstergeli endeks yapısı, gelecekteki ampirik çalışmalarda farklı ülke gruplarının veya zaman serisi verilerinin analiz edilmesinde esnek ve güvenilir bir çerçeve sunar.
Araştırmanın amacı
Bu çalışmanın temel amacı, küresel ölçekte en yüksek karbon emisyonuna sahip 20 ülkeyi temel alarak ulusal düzeyde uygulanabilir, kapsamlı bir uluslararası düşük karbonlu ekonomi değerlendirme endeks sistemi kurmak ve bu ülkelerin enerji, toplum, ekonomi ve çevre boyutlarındaki düşük karbon performanslarını ve rekabet güçlerini ampirik olarak değerlendirmektir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Çalışmada, küresel karbon emisyonlarının çoğunu temsil eden en büyük 20 ülkenin ulusal düzeydeki düşük karbon performanslarını ve rekabet güçlerini ölçmek amacıyla, ekonomik, sosyal, teknolojik, çevresel ve enerjisel 40 farklı göstergeyi temel bileşenler analiziyle gruplandıran ve ağırlıklı sıra-toplam ölçütünü kullanan ampirik bir değerlendirme endeks sistemi kurulmuştur(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışmanın kuramsal temeli, sürdürülebilir kalkınma teorisi, yeşil ekonomi, düşük karbonlu ekonomi, ekolojik medeniyet, yeni iklim ekonomisi ve karbon emisyonu ayrışması (decoupling) gibi temel çevre iktisadı kavramlarına dayanmaktadır. Endeks sisteminin inşasında ise kapsamlılık, etkinlik, uygulanabilirlik, ilişkililik ve ileriye dönüklük ilkeleri kuramsal birer rehber olarak benimsenmiştir.
Makalenin ele aldığı literatür
Çalışmada literatür, düşük karbonlu ekonomi kavramının gelişim aşamaları, ulusal ve uluslararası düşük karbon politikaları ile bu alandaki endeks kurma yaklaşımları açısından ele alınmıştır. Özellikle Fu ve Zhuang (2010), Zhuang ve Pan (2011), Fu ve Zheng (2011), Luo ve Tong (2011) gibi araştırmacıların geliştirdiği AHP, DEA, TOPSIS ve entropi ağırlıklandırma tabanlı bölgesel ve şehir düzeyindeki endeks çalışmaları değerlendirilmiş; ulusal düzeydeki gösterge eksikliği vurgulanarak küresel karşılaştırmalı analizin gerekliliği temellendirilmiştir.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- 2019 yılı verilerine göre dünyadaki karbondioksit emisyonunun yaklaşık yüzde 80'ini üreten en büyük karbon salımcısı ülkeler.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Küresel karbon salımının odağında yer alan ve en yüksek emisyona sahip 20 ülke: Çin, Amerika Birleşik Devletleri, Hindistan, Rusya, Japonya, Almanya, İran, Güney Kore, Endonezya, Suudi Arabistan, Kanada, Güney Afrika, Meksika, Brezilya, Avustralya, Birleşik Krallık, Türkiye, İtalya, Polonya ve Fransa.
- Veri toplama süreci
- Dünya Bankası veri tabanı, Uluslararası Enerji Ajansı, ABD Enerji Bilgi İdaresi, BP Dünya Enerjisi İstatistiksel Raporu ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü verileri kullanılarak 2009-2019 yılları arasındaki döneme ait 40 düşük karbon göstergesinin verileri toplanmıştır.
- Veri analiz yöntemi
- 40 değişken arasındaki çoklu doğrusallık ve boyut sorununu gidermek amacıyla Kaiser kriteri ve Varimax dik döndürme tekniklerini içeren Temel Bileşenler Analizi uygulanarak veri seti enerji, toplum, ekonomi ve çevre olmak üzere 4 ortak faktöre indirgenmiş, ardından ağırlıklı sıra-toplam ölçütüne göre ülkelerin nihai düşük karbon skorları hesaplanmıştır.
Araştırmanın Bulguları
Geliştirilen uluslararası endeks puanlama sonuçlarına göre Güney Kore, Fransa, Çin, Kanada ve Almanya küresel ölçekte düşük karbonlu ekonomik gelişim ve rekabet gücü en yüksek olan ilk beş ülke olarak belirlenmiştir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Çin, düşük karbonlu ekonomi endeks sıralamasında genel olarak 3. sırada yer alarak avantajlı bir konumda bulunmasına rağmen, ekonomik büyüme faktöründe 1. iken, enerji yapısında 13. ve sosyal gelişimde 9. sırada kalarak belirgin bir yapısal dengesizlik sergilemiştir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Brezilya ve Kanada gibi ülkelerin yüksek su kaynakları sayesinde elektrik üretimlerinin yaklaşık yüzde 60'ını hidroelektrikten karşılamaları, fosil yakıtlara bağımlılıklarını azaltarak enerji faktörü sıralamasında üst sıralarda yer almalarını sağlamıştır(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Genel sıralamada ikinci olan Fransa, elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 78'ini nükleer enerjiden karşılamasının bir sonuçu olarak CO2 yoğunluğunu son derece düşük tutmuş ve enerji yapısı faktöründe dünyada birinci sıraya yerleşmiştir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Faktör analizi sonuçları, ülkelerin düşük karbonlu ekonomiye geçiş performanslarının en çok enerji tüketim yapısı, fosil yakıt bağımlılığı ve CO2 yoğunluğu gibi doğrudan enerjisel göstergelerden etkilendiğini ortaya koymaktadır. Yazarlar, Fransa'nın nükleer enerjiden elektrik üretimindeki yüksek payı sayesinde enerji faktöründe ilk sırada yer almasını, fosil yakıtlara olan düşük bağımlılığın düşük karbon hedeflerine ulaşmada ne kadar kritik bir kaldıraç olduğunu gösteren bir kanıt olarak açıklamaktadır.
Sosyal faktörlerin analizi, Ar-Ge harcamaları, araştırmacı sayısı ve yükseköğretim katılım oranlarının düşük karbonlu yaşam ve üretim tarzının benimsenmesinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Gelişmiş ülkelerin bu alandaki yüksek puanları, toplumsal refah ve teknolojik yetkinliğin çevre dostu teknolojilerin geliştirilmesini kolaylaştırdığını, gelişmekte olan ülkelerdeki yetersiz Ar-Ge bütçelerinin ise düşük karbonlu dönüşümün önündeki temel sosyal engellerden biri olduğunu doğrulamaktadır.
Ekonomik canlılık ve büyüme hızı boyutunda gelişmekte olan ülkelerin sergilediği yüksek performans, bu ülkelerin yeşil yatırımlar ve sermaye birikimi için güçlü bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. Çin ve Hindistan gibi ülkelerin ekonomik faktörde üst sıralarda yer alması, yüksek sabit sermaye oluşumu ve ekonomik dinamizm sayesinde altyapısal dönüşümü finanse etme güçlerinin yüksek olduğunu ancak bu büyümenin sürdürülebilir kılınması için hizmet sektörü gibi katma değeri yüksek ve emisyon yoğunluğu düşük alanlara kaydırılması gerektiğini işaret etmektedir.
Çevresel taşıma kapasitesi ve orman varlığı analizleri, ada ve yarımada ülkelerinin rüzgar sirkülasyonu ve yüksek orman örtüsü avantajıyla PM2.5 yoğunluğunu düşük tutabildiğini göstermektedir. Buna karşın, çöl iklimine sahip ve petrol üreticisi olan Suudi Arabistan ve İran gibi ülkelerin çevresel faktörlerde en son sıralarda yer alması, coğrafi kısıtların ve karbon yoğun endüstrilerin çevresel sürdürülebilirliği ciddi şekilde tehdit ettiğini ortaya koymaktadır; bu durum literatürdeki ekolojik dengenin korunması tartışmalarıyla doğrudan uyuşmaktadır.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Yazarlar, Fu ve Zheng (2011) gibi önceki araştırmacıların düşük karbon ekonomisi üzerine yaptıkları çalışmaları incelemiş, ancak mevcut literatürün genel olarak sektörel veya eyalet/şehir düzeyine odaklandığını, ulusal düzeyde kapsamlı uluslararası göstergeler kurarak ülkeler arası karşılaştırma yapma konusundaki eksikliğini gidermek amacıyla bu çalışmayı tasarladıklarını belirtmişlerdir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Yapılan ampirik analizler sonuçunda, Çin'in küresel düşük karbon yarışında güçlü bir ekonomik dinamizme sahip olmasına rağmen, kömür odaklı enerji tüketim yapısı ve düşük orman örtüsü gibi zayıf yönleri bulunduğu, bu durumun giderilmesi için temiz enerji yatırımlarının ve Ar-Ge bütçelerinin artırılması gerektiği sonuçuna varılmıştır(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu çalışma, düşük karbonlu ekonomi literatüründe yerel, bölgesel veya sektörel (örneğin turizm, ulaşım veya imalat) düzeydeki analizlerden sıyrılarak, makro-ulusal ölçekte karşılaştırmalı bir değerlendirme metodolojisi sunma işlevini üstlenmektedir. Küresel emisyonların yaklaşık %80'inden sorumlu olan en büyük 20 ülkeyi kapsayarak, ülkelerin yeşil ekonomik dönüşüm süreçlerindeki göreli konumlarını, güçlü ve zayıf yönlerini standartlaştırılmış bir endeks aracılığıyla ölçmeyi mümkün kılmaktadır. Böylece politika yapıcıların uluslararası arenadaki rekabet gücünü izlemesi için objektif bir araç sağlamaktadır.
Önceki çalışmalar (örneğin Fu ve Zhuang, 2010; Fu ve Zheng, 2011; Luo ve Tong, 2011) ağırlıklı olarak Çin'in eyaletleri düzeyinde ya da belirli şehirler ölçeğinde analitik hiyerarşi süreci (AHP) ve entropi ağırlıklandırma yöntemlerini kullanmıştır. Bu çalışma, söz konusu dar kapsamlı yaklaşımları uluslararası düzeye taşıyarak genişletmektedir. Geliştirilen 40 değişkenli 5 boyutlu endeks yapısı, literatürdeki mevcut teorik çerçeveleri sentezleyerek ulusal düzeyde karşılaştıran ve bunu yaparken temel bileşenler faktör analizi (PCA) ile çok boyutlu karmaşıklığı azaltan yenilikçi bir metodoloji ortaya koymaktadır.
Çalışma, düşük karbonlu ekonomi gelişimini yalnızca emisyon azaltımı veya enerji tüketimiyle sınırlı görmeyip; ekonomik, sosyal, bilimsel-teknolojik, çevresel ve enerji yapısı olmak üzere beş temel boyutu bütünleştirerek literatür taramalarına kapsamlı bir taksonomi kazandırmaktadır. Özellikle ampirik analizlerle Çin, Güney Kore, Fransa gibi ülkelerin yapısal dengesizliklerini ortaya koyarak, salt emisyon hacmine dayalı değerlendirmelerin eksik taraflarını tamamlamaktadır. Bu yönüyle sürdürülebilir kalkınma ve karbon nötrlüğü literatürüne metodolojik bir olgunluk ve geniş bir karşılaştırma matrisi sunmaktadır.
Kaynakça
- Fu, J. F., Zheng, L. C., Cheng, X. L. (2011). China's Low-Carbon Economic Development: an Inter-provincial and International Comparison. Resources Science, 33(04), 664-674.
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Mevcut düşük karbonlu ekonomi literatürü ağırlıklı olarak mikro düzeyde sektörel veya kentsel alanlara odaklanmakta, ulusal karşılaştırmalı endeks eksikliği yaşamaktadır.
Bu iddia, çalışmanın giriş bölümündeki literatür boşluğu vurgusuna ve ulusal düzeyde endeks geliştirme ihtiyacına dayandırılarak literatür taramasında temel bir boşluğu meşrulaştırmak için kullanılabilir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Gelişmekte Olan Ülkelerde Düşük Karbonlu Ekonomik Rekabet Gücünün Zaman Serisi Analizi ile Değerlendirilmesi
- Araştırma sorusu
- Seçilmiş gelişmekte olan ülkelerin 2010-2022 yılları arasındaki düşük karbonlu ekonomi endeks puanları zamana bağlı olarak nasıl bir değişim sergilemektedir?
- Yöntem taslağı
- Zaman serisi verileri kullanılarak, makalede önerilen 5 boyuttan elde edilen göstergeler toplanacaktır. Güç analiziyle belirlenen örneklem büyüklüğüne göre en çok emisyon üreten gelişmekte olan ülkeler kapsanacaktır. Veriler dinamik panel veri analizi yöntemiyle çözümlenecektir.
Makaleyle bağlantısı: Yazarların makalede sunduğu 2019 yılı kesit ampirik analizinin tek bir yıla odaklanma sınırlılığını aşarak dinamik bir boyuta taşınması ve zaman içindeki ulusal yapısal yeşil dönüşümlerin uzun vadeli eğilimler üzerinden izlenmesi ihtiyacından türetilmiştir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve
Düşük karbonlu ekonomi gelişim düzeyini ölçmek amacıyla gerçekleştirilecek faktör analizlerinde Bartlett küresellik testi ve KMO istatistiği model uygunluğunu belirleyen temel kriterlerdir.
Tez çalışmalarının metodoloji ve kavramsal çerçeve kısımlarında, seçilen göstergelerin faktör analizine uygunluğunun matematiksel olarak nasıl doğrulanacağı bu referansla temellendirilebilir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Ulusal Ar-Ge Harcamaları ve Bilimsel Araştırmacı Yoğunluğunun Düşük Karbonlu Enerji Geçişi Üzerindeki Etkisi
- Araştırma sorusu
- Ülkelerin GSYİH içindeki R&D harcamaları oranı ve milyonda düşen araştırmacı sayısı, fosil olmayan temiz enerji kullanım payını doğrudan etkilemekte midir?
- Yöntem taslağı
- Küresel emisyonu yüksek 30 ülkenin panel veri analizi tasarımıyla, Dünya Bankası verilerinden Ar-Ge ve araştırmacı sayıları (bağımsız değişken) ile alternatif ve nükleer enerji tüketim payları (bağımlı değişken) regresyon analizi ile sınanacaktır. Örneklem gücü istatistiksel yazılımla doğrulanacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Yazarların sosyal faktörler boyutunda Ar-Ge bütçelerinin ve bilimsel kapasitenin düşük karbonlu yaşama geçişteki kritik rolü tartışmasından ve Güney Kore'nin bu alandaki yüksek bütçe liderliği bulgusundan doğrudan hareketle tasarlanmıştır(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Küresel düşük karbon ekonomisi rekabetinde ülkelerin performansları çok boyutlu faktörlerin birleşik varyansı ile açıklanabilir ve Kaiser kriterine göre özdeğeri birden büyük olan faktörler anlamlıdır.
Elde edilen ampirik bulguların tartışılmasında, açıklanan toplam varyans oranı ve Kaiser kriterinin faktör seçimindeki belirleyiciliği bu çalışmanın bulgularıyla karşılaştırılarak savunulabilir(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).
Karbon Yoğunluğu ve Fosil Yakıt Bağımlılığının Azaltılmasında Hidroelektrik ve Nükleer Enerji Yatırımlarının Rolü
- Araştırma sorusu
- Hidroelektrik ve nükleer enerji yatırımları, ulusal enerji tüketim yapısındaki kömür payını ve CO2 yoğunluğunu hangi düzeyde azaltmaktadır?
- Yöntem taslağı
- Brezilya, Kanada ve Fransa örneklerinden hareketle, temiz enerji kaynaklarının (hidroelektrik ve nükleer) elektrik üretimindeki payının CO2 yoğunluğu üzerindeki etkisi panel eşbütünleşme analizi ile test edilecektir. Veri doygunluğu ve model gücü sınanacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Brezilya, Kanada ve Fransa'nın yüksek hidroelektrik ve nükleer enerji kapasiteleri sayesinde enerji yapısı faktöründe ilk sıralarda yer alması ve CO2 yoğunluğunu azaltmadaki mutlak başarılarını gösteren ampirik verilere dayanmaktadır(Zhongyu & Zhongxiang, 2021).