1990-2021 Yılları Arasında Küresel, Bölgesel ve Ulusal Diyabet Yükü ve 2050 Yılı Yaygınlık Öngörüleri: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021 İçin Sistematik Analiz

Diyabet, küresel ölçekte ölüm ve engelliliğin önde gelen nedenlerinden biri olup toplumların sağlık sistemleri, ekonomik dengeleri ve bireysel yaşam kalitesi üzerinde giderek artan bir baskı oluşturmaktadır. Epidemiyolojik çalışmalarda diyabetin yaygınlığına ve oluşturduğu hastalık yüküne dair veriler bulunsa da, bu verilerin yaş, cinsiyet, coğrafi bölge ve diyabet tipleri (tip 1 ve tip 2) bazında bütüncül ve standartlaştırılmış bir metodoloji ile incelenmesi gerekliliği literatürde kritik bir gereksinim olarak öne çıkmaktadır. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde tanısal altyapının yetersizliği ve verilerin erişilebilir olmaması, küresel politika yapıcıların kanıta dayalı müdahale stratejileri geliştirmesini zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda, küresel hastalıklı kalma ve ölüm oranlarının tutarlı bir analitik modelle değerlendirilmesi halk sağlığı alanındaki en temel tartışma konularından birini teşkil etmektedir.

Söz konusu gereksinimi karşılamak amacıyla gerçekleştirilen bu araştırmada, Küresel Hastalık Yükü (GBD) 2021 veritabanı kapsamında 204 ülke ve bölgeden elde edilen 27.193 veri kaynağı sistematik olarak analiz edilmiştir. Çalışmada ölüm oranlarını tahmin etmek için Neden Bağlı Ölüm Topluluk Modeli (CODEm) kullanılırken, non-fatal epidemiyolojik parametrelerin ve yaygınlık oranlarının hesaplanmasında Bayesyen meta-regresyon aracı DisMod-MR 2.1'den yararlanılmıştır. Tip 2 diyabet yükünün modifiye edilebilir risk faktörleriyle ilişkisi Karşılaştırmalı Risk Değerlendirmesi çerçevesinde 16 spesifik risk faktörü üzerinden modellenmiş, 2050 yılına dönük yaygınlık tahminleri ise Sosyo-demografik İndeks (SDI) ve vücut kitle indeksi (VKİ) öngörüleri birincil kestirici olarak kullanılarak regresyon analiziyle yürütülmüştür.

Araştırma sonuçunda, 2021 yılı itibarıyla dünya genelinde 529 milyon insanın diyabetle yaşadığı ve küresel yaşa göre standartlaştırılmış diyabet yaygınlığının yüzde 6,1 olduğu tespit edilmiştir. Diyabet olgularının yüzde 96,0'ını ve diyabete bağlı sakatlığa uyarlanmış yaşam yıllarının (DALY) yüzde 95,4'ünü tip 2 diyabetin oluşturduğu saptanmıştır. Tip 2 diyabet DALY yükünün yüzde 52,2'sinin yüksek vücut kitle indeksine atfedilebilir olduğu ve yüksek VKİ'nin katkısının 1990 ile 2021 arasında küresel düzeyde yüzde 24,3 arttığı belirlenmiştir. Geleceğe dönük projeksiyon analizleri, 2050 yılına kadar küresel diyabetli birey sayısının 1,31 milyarı aşacağını ve 204 ülke ile bölgenin 89'unda yaşa göre standartlaştırılmış diyabet yaygınlığının yüzde 10'un üzerine çıkacağını göstermektedir.

Elde edilen bulgular, küresel diyabet krizinin ivme kazanarak devam ettiğini ve mevcut önleme stratejilerinin yetersiz kaldığını açıkça ortaya koymaktadır. Yazar tartışmasında, obezite artışının arkasında yatan gıda sistemlerindeki değişimler, ultra işlenmiş gıda tüketimi ve fiziksel aktivite azalması gibi yapısal faktörlere dikkat çekilmektedir. Bu çalışma, diyabet literatürüne yaş ve cinsiyet düzeyinde en üst seviyede ayrıntı sunması, teşhis konulmamış olguları içermesi ve 2050 yılına kadar uzanan tip spesifik öngörüler sağlaması bakımlarından öncü bir katkı sunmaktadır. Türkiye'deki ve uluslararası araştırmacılar için bu veriler, kronik hastalık yönetimi, obezite politikaları ve halk sağlığı planlamasında güçlü bir ampirik kanıt tabanı oluşturmaktadır.