Çin, Japonya ve Kore'deki Kadınlarda Doğum Kuşaklarına Göre Meme Kanseri Üreme ve Yaşam Tarzı Risk Faktörlerinin Farklılaşan Desenleri

Meme kanseri, küresel ölçekte kadın sağlığını tehdit eden en yaygın malignite türü olma özelliğini korurken, tarihsel olarak düşük insidans oranlarına sahip olan Doğu Asya ülkalarında son yıllarda ivme kazanan bir artış trendi sergilemektedir. Çin, Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerde gözlemlenen bu epidemiyolojik kayma, yalnızca tanı olanaklarının gelişmesiyle açıklanamamakta; toplumsal yapıda yaşanan hızlı modernleşme ve batılılaşma süreçlerinin bir yansıması olarak değerlendirilmektedir. Kadınların yaşam dönemi boyunca maruz kaldığı üreme faktörleri ile sigara ve alkol tüketimi gibi yaşam tarzı etkenleri meme kanseri etiyolojisinde temel rol oynamaktadır. Ancak, bu risk faktörlerinin biyolojik ve davranışsal etkilerinin farklı tarihsel dönemlerde doğan kadın kuşakları arasında sabit kalıp kalmadığı epidemiyoloji literatüründe henüz netleştirilmemiştir. Kuşaklar arası bu olası farklılaşmanın ortaya konması, epidemiyolojik risk modellerinin güncellenmesi ve kuşağa özgü halk sağlığı müdahalelerinin planlanması açısından büyük bir gereksinim oluşturmaktadır.

Bu araştırmanın temel amacı, Çin, Japonya ve Güney Kore'deki kadınlarda üreme ve yaşam tarzı risk faktörleri ile meme kanseri riski arasındaki ilişkilerin doğum kuşaklarına (1920 öncesi, 1930'lar, 1940'lar ve 1950 sonrası) göre farklılaşan bir desen gösterip göstermediğini belirlemektir. Araştırmada Asya Kohort Konsorsiyumu (ACC) bünyesinde yer alan 12 prospektif kohort çalışmasından elde edilen ve merkezi olarak harmonize edilen 311.955 kadına ait veri havuzu kullanılmıştır. Katılımcılar ortalama 16,5 yıl boyunca takip edilmiş ve bu süreçte 4.581 primer meme kanseri vakası doğrulanmıştır. Menarş yaşı, menopoz yaşı, parite, ilk doğum yaşı, sigara kullanımı ve alkol tüketimi değişkenlerinin risk üzerindeki etkileri Cox orantılı tehlikeler regresyon analizi ile incelenmiş; baslangıç yaşı, ilk doğum yaşı ve kohort değişkenleri kontrol edilerek tehlike oranları (HR) ve %95 güven aralıkları (CI) hesaplanmıştır. Elde edilen havuzlanmış analiz bulguları, kohortlar arası heterojenliği değerlendirmek amacıyla rastgele ve sabit etkili meta-analiz modelleriyle doğrulanmıştır.

Araştırmadan elde edilen havuzlanmış analiz sonuçları, üreme faktörlerinin tüm doğum kuşaklarında meme kanseri riski ile anlamlı ilişki sergilediğini, buna karşın yaşam tarzı faktörlerinin risk üzerindeki etkisinin yalnızca 1950 ve sonrasında doğan genç kuşakta belirginleştiğini göstermektedir. Doğum yapmış olmak (parite) yaşlı kuşaklarda meme kanseri riskini belirgin şekilde düşürürken (1930'lar kuşağında HR 0,46, %95 CI 0,38-0,56), 1950 sonrası doğan genç kuşakta bu koruyucu etkinin zayıfladığı (HR 0,86, %95 CI 0,66-1,13) saptanmıştır. Buna karşılık, yaşam tarzı faktörlerinden sigara kullanımı (HR 1,45, %95 CI 1,14-1,84) ve alkol tüketimi (HR 1,22, %95 CI 1,01-1,48) yalnızca 1950 ve sonrasında doğan kadın grubunda meme kanseri riskini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırmıştır. Ayrıca, 13 yaşından küçük menarş yaşı ile 30 yaşından sonra gerçekleşen ilk doğum da genç kuşakta meme kanseri riskini artıran bağımsız faktörler olarak öne çıkmıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde yazar grupları, gözlemlenen kuşaklar arası risk desenlerindeki farklılaşmayı Doğu Asya toplumlarında 20. yüzyılın ortalarında başlayan hızlı batılılaşma ve toplumsal dönüşüm süreçleriyle ilişkilendirmektedir. Genç kuşaklarda doğurganlık oranlarının düşmesi ve çocuk sayısının azalması üreme faktörlerinin sağladığı biyolojik koruyucu etkiyi zayıflatırken, kadınlar arasında sigara ve alkol tüketim prevalansının yükselmesi bu maruziyetlerin risk üzerindeki belirginliğini artırmıştır. Araştırma, Asya kadınlarında sigara ve alkolün meme kanseri riskiyle ilişkisine dair literatürdeki çelişkili bulgulara kuşak etkisini dahil ederek açıklama getirmekte ve genel riske odaklanan epidemiyolojik modellerin yetersizliğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, gelecekteki etiyolojik araştırmalarda ve kanser önleme stratejilerinde doğum kuşağı dinamiklerinin mutlaka dikkate alınması gerektiği vurgulanmaktadır.