Bibliyometrik araştırma incelemesi
DOI: 10.3389/fpubh.2022.943435Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi
Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Michel Sabé et al.
- Yayın
- Frontiers in Public Health
- Tarih
- 2022-08-09
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Fiziksel aktivitenin kronik tıbbi durumların önlenmesi ve tedavisindeki hayati rolü, tıp ve halk sağlığı dünyasında uzun süredir kabul gören bir olgudur. Özellikle ruhsal rahatsızlık yaşayan bireylerin genel nüfusa kıyasla daha yüksek sedanter davranış sergilemeleri ve daha düşük fiziksel aktivite düzeylerine sahip olmaları, bu popülasyonda erken ölüm ve fiziksel sağlık sorunları riskini artırmaktadır. Egzersizin beyin yapısı, bilişsel işlevler ve psikolojik iyilik hali üzerindeki olumlu etkilerini gösteren ampirik çalışmaların katlanarak artması, literatürün takibini ve bütüncül analizini zorlaştırmıştır. Standart sistematik derleme ve meta-analiz yöntemleri belirli bir klinik soruya odaklanmada yetkin olsa da, otuz yılı aşan devasa bilgi birikiminin zamansal gelişimini, disiplinler arası bağlantılarını ve entelektüel haritasını sunmakta yetersiz kalmaktadır.
Bu metodolojik sınırlılığı aşmak amacıyla gerçekleştirilen araştırmada, Web of Science Core Collection veri tabanından başlangıçtan 7 Aralık 2021 tarihine kadar yayımlanmış 55.353 akademik belge çekilerek geniş kapsamlı bir bilimsel ölçüm (scientometric) analizi yürütülmüştür. Birlikte atıf yapılan referanslar, yazar anahtar kelimeleri, kurumlar ve ülkeler arasındaki ağ yapıları Bibliometrix R paketi ve CiteSpace yazılımı kullanılarak görselleştirilmiştir. Çalışmada ağların yapısal kalitesini ve homojenliğini değerlendirmek üzere modülerlik (Q skoru) ve siluet (S skoru) metriklerinden faydalanılmış; ayrıca aradalık merkeziliği ve atıf patlaması analizleri ile dönemsel trendler ve dönüştürücü potansiyele sahip öncü yayınlar tespit edilmiştir.
Elde edilen bulgular, 1989 yılından bu yana yıllık bilimsel üretimin %6,8'lik ortalama büyüme oranıyla katlanarak arttığını göstermektedir. 1988-2021 dönemi eş-atıf ağı analizi, yüksek güvenilirliğe sahip (Q = 0,848, S = 0,939) altı temel araştırma eğilimi ortaya koymuştur: kardiyovasküler hastalıklar, somatik rahatsızlıklar, bilişsel gerileme/demans, ruhsal hastalıklar (depresyon ve şizofrenlik), sporcu performansı/yeme bozuklukları ve COVID-19 pandemisi. Yıl bazında incelendiğinde yeşil alanlar/kentleşme (2014), beyin sarsıntısı (2015) ve COVID-19 (2019) en aktif yükselen odak kümeleri olarak öne çıkmıştır. Coğrafi ve kurumsal ağlarda Amerika Birleşik Devletleri merkezliğini korurken, Çin Halk Cumhuriyeti son yıllardaki atıf patlamasıyla önemli bir hacme ulaşmış fakat göreli olarak daha izole bir ağ yapısı sergilemiştir.
Araştırmacılar, elde edilen bulguların fiziksel aktivitenin halk sağlığındaki ve psikiyatrik müdahalelerdeki merkezi konumunu pekiştirdiğini belirterek, fiziksel aktivite uzmanlarının halk sağlığı karar süreçlerine sistemli biçimde dahil edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu çalışma, Türk araştırmacılar için fiziksel egzersiz ve ruh sağlığı kesişimindeki otuz yıllık birikimin panoramik bir haritasını sunarak literatür taraması süreçlerinde odak noktalarının, yöntem boşluklarının ve yükselen temaların kolayca tespit edilmesine olanak tanımaktadır. Çalışmanın sunduğu küresel iş birliği ağları ve anahtar kelime kümeleri, yeni tez ve makale tasarımlarında yöntemsel ve kuramsal çerçevenin temellendirilmesi için stratejik bir rehber niteliğindedir.
Araştırmanın amacı
Bu çalışmanın temel amacı, fiziksel aktivite, ruh sağlığı ve iyilik hali konularında son otuz yılda yayımlanan devasa literatürü scientometric (bilimsel ölçüm) yöntemlerle inceleyerek temel temaları, yükselen eğilimleri ve küresel araştırma ağlarını haritalandırmaktır(Sabé et al., 2022).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Çalışma, Web of Science Core Collection veri tabanindan elde edilen bilimsel yayinlarin gorsel analitigini, ag analizini ve metin madenciligini birlestiren research weaving ile scientometric (bilimsel ölçum) yaklaşimini benimsemistir(Sabé et al., 2022).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, bilimsel görselleştirme, metin madenciliği ve ağ analizini birleştiren 'research weaving' (araştırma dokuma) yaklaşımına ve scientometrics (bilimsel ölçüm) kuramsal çerçevesine dayanmaktadır. Alanın entelektüel yapısını ve zamansal değişimini belirlemek amacıyla eş-atıf ve birlikte oluşum ağ teorileri ile aradalık merkeziliği, modülerlik ve siluet metrikleri kullanılmıştır.
Makalenin ele aldığı literatür
Yazarlar, geleneksel sistematik derlemelerin ve meta-analizlerin dar kapsama sahip olduğunu, belirli müdahalelerin etkinliğini ölçmede başarılı olsalar da binlerce yayınlık geniş alanların zamansal dinamiklerini ve haritalarını sunamadığını vurgulamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, fiziksel aktivitenin kardiyovasküler hastalıklar, somatik rahatsızlıklar, demans/bilişsel gerileme, şiddetli ruhsal hastalıklar, sporcu performansı ve COVID-19 gibi alanlardaki geniş literatür birikimini bütüncül biçimde ele almaktadır.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- 1905 ile Mayis 2022 yillari arasinda Web of Science Core Collection (Science Citation Index Expanded) veri tabaninda indekslenmis fiziksel aktivite, ruh sağlığı ve iyilik hali konusundaki tum akademik yayınlar (makale, derleme, editorluk yazisi ve bildiri).
- Örneklem veya araştırma materyali
- Kriterlere uygun olarak filtrelenen ve 1.306.828 referansi kapsayan toplam 55.353 dokuman (47.105 makale, 6.671 derleme, 564 editorluk yazisi ve 1.013 bildiri).
- Veri toplama süreci
- Web of Science Core Collection veri tabaninda physical activity, mental health ve mental illness* anahtar kelimeleriyle 7 Aralik 2021 tarihinde zaman ve dil kistlamasi olmaksizin arama yapilmis, veriler etiketle ayrilmis duz metin formatinda disa aktarilmistir.
- Veri analiz yöntemi
- Yayin uretimi ve buyume eğilimleri için R Bibliometrix paketi; es-atif yapilan referans aglari, yazar/kurum/ulke es-olusum aglari, merkezilik derecesi (betweenness centrality), patlama analizi (burstness) ve kumeleme değerlendirmeleri (modularity Q, silhouette S) için CiteSpace yazilimi kullanılmistir.
Araştırmanın Bulguları
Fiziksel aktivite ve ruh sağlığı literatüru 1989 yilindan bu yana yillik ortalama %6,8 buyume oraniyla eksponansiyel bir artis göstermis ve incelenen donemde 55.353 yayin seviyesine ulasmistir(Sabé et al., 2022).
Es-atigli referans agi analizi, kardiyovaskuler hastaliklar, somatik rahatsizliklar, bilissel gerileme/demans, ruhsal hastaliklar, sporcu performansi/yeme bozukluklari ve COVID-19 pandemisi olmak üzere alti ana araştırma egilimi ve 50 ayri kume ortaya koymustur(Sabé et al., 2022).
Kuresel yayin aglarinda Amerika Birlesik Devletleri en yüksek atif sayisi ve merkezilikle lider konumunu korurken, Cin özellikle COVID-19 süreçindeki yayin patlamasiyla son yillarda dorduncu siraya yukselmis fakat goreli olarak izole bir ag yapisi sergilemistir(Sabé et al., 2022).
En son araştırma egilimlerine odaklanildiginda yesil alanlar/kentlesme (2014), beyin sarsintisi/kronik travmatik ensefalopati (2015) ve COVID-19 pandemisi (2019) konularinin en aktif ve hizli buyuyen araştırma odaklari oldugu belirlenmistir(Sabé et al., 2022).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Bilimsel ölçum analizi sonuçları, fiziksel aktivite ve ruh sağlığı literatürunun son otuz yilda kardiyovaskuler odakli çalışmalardan bilissel sağlık, agir ruhsal hastaliklar, yesil alanlar ve COVID-19 pandemisi gibi multidisipliner alanlara doğru genisledigini göstermektedir.
Yazarlar, yayin sayisindaki eksponansiyel artisin arkasinda fiziksel aktivitenin hem onleyici hem de tedavi edici bir tibbi müdahale olarak kabul gormesinin yattigini, özellikle depresyon ve demans üzerine odaklanan kanıt sentezlerinin literatüru domine ettigini açıklamaktadir.
Tartisma bolumunde, Schuch ve Erickson gibi araştırmacilarin oncu metaanaliz ve klinik çalışmalarının literatürun entelektuel yapisini sekillendirdigi belirtilmekte; ABD ve Birlesik Krallik merkezli kurumlarin agin odak noktasi oldugu, Cin'in ise yayin hacmini artirmasina ragmen uluslararasi is birligi aglarinda gorece izole kaldigi vurgulanmaktadir.
Çalışmanın genel değerlendirmesinde, madde kullanim bozukluklari ve sosyoekonomik esitsizliklerin fiziksel aktiviteye erisimdeki rolu gibi konularin literatürdeki temel bosluklar oldugu ifade edilerek, fiziksel aktivite uzmanlarinin halk sağlığı politikalarina entegre edilmesi gerektigi sonuçuna varilmaktadir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Incelemeye konu scientometric analizde Schuch ve arkadaslarinin (2016) depresyon tedavisinde egzersizin etkisini yayin yanliligini duzelterek inceleyen meta-analizi, 1988-2021 donemi es-atif aginda 311 atif ile ag içerisindeki en cok es-atif alan yayin olarak tespit edilmiş ve ruhsal hastaliklar egilimindeki merkezi konumu doğrulanmistir(Sabé et al., 2022).
Çalışmanın bulgulari, Erickson ve arkadaslarinin (2011) egzersizin hipokampus hacmini artirdigini gösteren deneysel çalışmasinin 251 es-atif alarak bilissel gerileme ve demans kumesinin temel dayanaklarindan biri oldugunu ve norobiyolojik mekanizmalarin literatürdeki kilit rolunu gösterdiğini ortaya koymaktadir(Sabé et al., 2022).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Yazarlar, elde edilen bilimsel ölçum bulgularının fiziksel aktivitenin halk sağlığındaki merkezi rolunu guclendirdigini ve genislettigini, bu doğrultuda fiziksel aktivite uzmanlarinin halk sağlığı karar alma süreçlerine paydas olarak sistematik bicimde dahil edilmesi gerektigini vurgulamaktadir(Sabé et al., 2022).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu araştırma, fiziksel aktivite, ruh sağlığı ve iyilik hali üzerine son otuz yilda yayimlanan devasa literatüru haritalandirarak araştırmacilara makro duzeyde bir perspektif sunma islevini ustlenmektedir. Konuyla ilgili munferit ampirik bulgularin otesine gecerek, disiplinin tarihsel kokenlerini, zaman icindeki metodolojik dönüşumlerini ve farklı alt çalışma alanlarinin birbirleriyle olan entelektuel bağlarini bilimsel ölçum (scientometric) yöntemleriyle ortaya koymaktadir. Boylelikle, araştırmacilarin literatürdeki bilgi birikimini butuncul olarak gorebilmelerini ve gelecekteki oncelikli araştırma alanlarini rasyonel bir temelde belirlemelerini kolaylastirici bir rehber gorevi gormektedir.
Çalışma, geleneksel sistematik derlemelerin ve meta-analizlerin dar klinik sorulara odaklanan sınırliliklarini asarak literatürde konumlanmaktadir. Önceki çalışmalar belirli bir populasyonda egzersizin etkinliğini ya da risk faktorleri arasindaki korelasyonlari incelerken, bu çalışma ilk kez visual analytics ve 'research weaving' çerçevesini bir araya getirerek 55 binden fazla yayini tek bir entelektuel agda birlestirmektedir. Yazar, geleneksel derlemelerin kapsayamadigi atif patlamalarini (burstness), ulkeler arasi is birligi aglarini ve kurumsal performanslari analiz ederek önceki kanıt sentezi çalışmalarini metodolojik olarak genisletmekte ve tamamlamaktadir.
Bu bilimsel ölçum analizi, araştırmacilara ve politika yapicilara fiziksel aktivite ile ruh sağlığı arasindaki etkileşimin tarihsel gelişimini alti temel egilim üzerinden sunarak literatür taramalarina essiz bir katkı sağlamaktadir. Makale, kardiyovaskuler hastaliklardan yesil alanlara, sizofreniden COVID-19 pandemisinin psikolojik etkilerine kadar uzanan genis bir yelpazede hangi donemde hangi konularin baskin oldugunu kronolojik olarak doğrulamaktadir. Bu sayede, gelecekte yapilacak tez ve makale çalışmalarında kullanılacak teorik çerçevelerin, kavramsal arka planlarin ve metodolojik desenlerin yapilandirilmasi için somut, veri odakli ve nesnel bir zemin hazirlamaktadir.
Kaynakça
- Schuch, F. B., Vancampfort, D., Richards, J., Rosenbaum, S., Ward, P. B., & Stubbs, B. (2016). Exercise as a treatment for depression: A meta-analysis adjusting for publication bias. Journal of Psychiatric Research, 77, 42-51. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2016.02.023
- Erickson, K. I., Voss, M. W., Prakash, R. S., Basak, C., Szabo, A., Chaddock, L., ... & Kramer, A. F. (2011). Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(7), 3017-3022. https://doi.org/10.1073/pnas.1015950108
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Agir ruhsal bozukluklara sahip bireylerin genel populasyona gore daha yetersiz fiziksel aktivite duzeyine ve daha yüksek erken olum riskine sahip oldugu savi desteklenebilir.
Bu makale, sizofreni ve major depresyon gibi agir ruhsal hastaligi olan bireylerin yasadigi fiziksel sağlık sorunlarini ve erken olum riskini acikca vurgulamaktadir(Sabé et al., 2022).
Depresyon Tedavisinde Aerobik Egzersiz Müdahalesinin Etkinliği ve Yayin Yanliligi Analizi
- Araştırma sorusu
- Klinik depresyon tanisi almis yetiskinlerde aerobik egzersiz kolaylastiriciliginin semptom siddeti üzerindeki etkisi yayin yanliligindan ne derece bagimsizdir?
- Yöntem taslağı
- Prospektif olarak belirlenen en az 50 katılımcidan olusan klinik grupla, Beck Depresyon Envanteri kullanılarak 12 haftalik kontrollu aerobik egzersiz protokolu uygulanacak ve sonuçlar huni grafigi ile yayin yanliligi bağlaminda analiz edilecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makalede en cok atif alan Schuch ve arkadaslarinin (2016) depresyon tedavisinde egzersizin yayin yanliligina gore duzeltilmis meta-analizinden yola cikilarak yerel duzeyde klinik bir sinama tasarlanmistir(Sabé et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Fiziksel aktivite literatürundeki ilk tarihsel çalışmalarin kardiyovaskuler sağlık ve egzersiz elektrokardiyografisi odakli gelistigi tezi desteklenebilir.
Makalenin sundugu 1988-2021 yillari arasi atif agi haritalandirmasi, alandaki ilk egilimin kardiyovaskuler hastaliklar oldugunu tarihsel verilerle kanıtlamaktadir(Sabé et al., 2022).
Hafif Bilissel Bozuklugu Olan Yaşlılarda Direnc Egzersizlerinin Global Bilissel Fonksiyonlar Üzerindeki Etkisi
- Araştırma sorusu
- Hafif bilissel bozuklugu olan 65 yas ustu bireylerde 16 haftalik planli direnc egzersizleri global bilissel fonksiyonlari iyilestirmede ne derece etkilidir?
- Yöntem taslağı
- Yaşlı bakimevlerinde kalan hafif bilissel bozuklugu olan ve guc analiziyle belirlenen katılımcilara Standardize Mini Mental Test uygulanacak, direnc egzersizleri sonrasi değişimler tekrarlanan ölçumler için ANOVA testi ile incelenecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartisma kisminda yer alan fiziksel aktivitenin demans ve bilissel gerilemedeki koruyucu ile tedavi edici etkileri ile ilgili kanıt sentezlerinden ilham alinarak kurgulanmistir(Sabé et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Fiziksel aktivitenin Alzheimer ve diğer demans turlerinin onlenmesinde koruyucu bir faktor olarak islev gordugu iddiasi guclendirilebilir.
Yazarlarin tartisma bolumunde demans ve bilissel gerilemenin onlenmesine yonelik sundugu genis ölçekli klinik kanıtlar referans gösterilerek tartisma zenginlestirilebilir(Sabé et al., 2022).
Agir Ruhsal Bozuklugu Olan Bireylerde Sedanter Yasam Duzeyleri ve Kardiyometabolik Risk Faktorleri
- Araştırma sorusu
- Sizofreni ve bipolar bozukluk tanisi olan hastalarin gunluk sedanter davranış sureleri ile metabolik sendrom göstergeleri arasinda nasıl bir ilişki bulunmaktadir?
- Yöntem taslağı
- Psikiyatri poliklinigine basvuran ve veri doygunluguna ulasilana kadar secilen katılımcıların sedanter sureleri ivmeölçer ile ölçulecek, kan lipit profilleri ve bel çevreleri ölçulerek Pearson korelasyon analizi yapilacaktir.
Makaleyle bağlantısı: Vancampfort ve arkadaslarinin (2017) agirlikli olarak vurgulanan agizda dönüşturucu çalışmalarından olan ve agir ruhsal hastaliklardaki sedanter davranış duzeylerini inceleyen meta-analizine dayanmaktadir(Sabé et al., 2022).