Kadın ve Kız Futbolunda Altyapıdan A Takıma Geçiş: Bağıl Yaş Etkileri ve Cinsiyete Özgü Konuların Daha İyi Anlaşılmasına Doğru

Kadın futbolu son yirmi yılda küresel düzeyde büyük bir gelişim göstermiş ve katılımcı sayısı hızla artmıştır; ancak spor bilimleri alanındaki yetenek tespiti, seçimi ve altyapı gelişim süreçlerine yönelik akademik araştırmalar hala büyük ölçüde erkek sporculara odaklanmaktadır. Kadın sporcuların altyapıdan A takıma geçiş süreçlerindeki dinamikler ve bu süreçleri olumsuz etkileyebilecek sistematik yanlılıklar henüz yeterince aydınlatılamamıştır. Sporcuların doğum tarihlerinin yıl içindeki dağılımından kaynaklanan bağıl yaş etkisi, görece erken doğan sporculara fiziksel ve psikososyal avantajlar sağlarken, geç doğan yeteneklerin elenmesine yol açabilmektedir. Kadın futbolunda bağıl yaş etkisinin varlığı ve bunun kariyer geçişleri üzerindeki uzun vadeli yansımaları konusundaki literatürün sınırlı ve çelişkili olması, ulusal düzeydeki elit kadın futbol gelişim sistemlerinin derinlemesine incelenmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, İtalyan kadın milli futbol takımları bünyesinde altyapı yaş gruplarından A milli takım seviyesine geçiş oranlarını belirlemek, bağıl yaş etkisinin yaygınlığını oyun pozisyonları bazında nicelleştirmek ve doğum çeyreğinin bu geçiş oranları üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada İtalya Futbol Federasyonu veri tabanından elde edilen ve U17, U19 ile A Milli takım düzeyinde seçilmiş olan toplam 774 kadın futbölçunun doğum tarihi, mevkisi ve kariyer bilgileri analiz edilmiştir. Altyapıdan yetişkin düzeyine geçiş oranlarının ve doğum çeyreği dağılımlarının belirlenmesinde geriye dönük ve ileriye dönük analizler uygulanmış, elde edilen verilerin dağılım özellikleri ki-kare uyum iyiliği testi, Cramer's V etki büyüklüğü analizi ve odds oranları hesaplanarak istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.

Araştırma bulguları, altyapı milli takımlarına seçilen kadın futbölçuların yalnızca %17,4'ünün A milli takıma yükselebildiğini, buna karşın A milli takım seviyesine ulaşan oyuncuların %31,2'sinin altyapı milli takımlarında hiç yer almadığını ortaya koymuştur. Bağıl yaş etkisi analiz edildiğinde, U17 ve U19 takımlarında yılın ilk çeyreğinde doğan (Q1) oyuncuların lehine anlamlı derecede çarpık bir dağılım tespit edilmiş, U17 kategorisinde Q1 doğumlu sporcuların seçilme olasılığının Q4 doğumlulara göre iki kat daha fazla olduğu görülmüştür. Pozisyonel bazda yapılan incelemede, RAE'nin özellikle U17 savunma ve orta saha oyuncularında belirgin olduğu, ancak A milli takım seviyesinde bu etkinin kaybolduğu saptanmıştır. Ayrıca, altyapıdan A takıma geçiş sürecinde en yüksek dönüşüm oranını yılın son çeyreğinde doğan (Q4) görece küçük oyuncuların (%25,0) sergilediği belirlenerek 'ezilen hipotezi' kısmen desteklenmiştir.

Elde edilen sonuçlar, altyapı milli takımlarında elde edilen uluslararası deneyimin A milli takıma seçilmek için mutlak bir ön koşul olmadığını, ancak bu deneyime sahip olmanın A takıma seçilme olasılığını artırdığını göstermektedir. Altyapı seviyesindeki belirgin bağıl yaş etkisinin yetişkin düzeyinde ortadan kalkması ve geç doğan oyuncuların daha yüksek dönüşüm oranlarına sahip olması, bu oyuncuların fiziksel dezavantajlarını telafi etmek için üstün teknik ve psikososyal beceriler geliştirdiğine işaret etmektedir. Bu durum, yetenek seçimi süreçlerinde mevcut fiziksel performansa dayalı anlık değerlendirmeler yerine uzun vadeli gelişim potansiyelinin göz önüne alınması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Çalışma, kadın futbolunda cinsiyete ve sosyo-kültürel bağlama özgü dinamiklerin anlaşılmasına katkı sunarak, literatürde erkek modellerinin doğrudan kadın sistemlerine uygulanmasının yarattığı hatalı yaklaşımları düzeltmeye yönelik önemli bir ampirik referans sağlamaktadır.