Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fped.2024.1296128Bodur ve Bodur Olmayan Ergenlerin Pubertal, Psikososyal ve Bilişsel Gelişim Yörüngelerinin Anlaşılması: Çok Merkezli Bir Endonezya Kohort Çalışması Protokolü
Çocukluk çağı kronik beslenme yetersizliği neticesinde ortaya çıkan bodurluk, düşük ve orta gelirli ülkelerde çocuk sağlığı ve toplum kalkınmasının önündeki en büyük engellerden biridir.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Bernie Endyarni Medise et al.
- Yayın
- Tarih
- 2024
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Düşük ve orta gelirli ülkelerde çocukluk çağı kronik beslenme yetersizliği olan bodurluk, çocukların potansiyel boy uzunluğuna ulaşmasını engellemenin yanı sıra bilişsel gelişim, eğitim başarısı ve yetişkinlikteki ekonomik üretkenlik üzerinde kalıcı olumsuz etkiler bırakmaktadır. Endonezya'da 5-12 yaş grubundaki çocuklarda bodurluk oranı 2013 ile 2018 yılları arasında gerilemiş olsa da halen küresel ölçekteki en yüksek seviyelerden birini korumaktadır. Geleneksel bodurlukla mücadele programları ağırlıklı olarak yaşamın ilk 1000 günü veya 5 yaş altı döneme odaklanırken, ikinci en hızlı büyüme penceresi olan ergenlik dönemi ihmal edilmektedir. Bu makale, Endonezya'nın farklı coğrafi bölgelerinde bodur olan ve olmayan çocukların ergenlik boyunca geçireceği fiziksel, psikososyal ve bilişsel gelişim süreçlerini boylamsal bir yaklaşımla incelemeyi hedefleyen çok merkezli kohort çalışmasının protokolünü sunmaktadır.
Araştırmanın deseni, DKI Jakarta (kentsel), DI Yogyakarta ve Doğu Cava (kırsal) illerindeki ilkokullardan küme örnekleme yöntemiyle seçilecek 8 yaşındaki kız ve 9 yaşındaki erkek çocukları kapsamaktadır. Toplam 560 katılımcı (280 bodur ve 280 bodur olmayan) dört yıl boyunca yıllık muayene ve değerlendirmelerle izlenecektir. Boy, kilo ve beden kitle indeksi gibi antropometrik ölçümlerin yanı sıra bel çevresi, üst orta kol çevresi, el kavrama gücü, vücut yağ yüzdesi ve besin alımı detaylı olarak değerlendirilecektir. Ruh sağlığı ve psikososyal durum; davranış sorunları, depresyon semptomları, yaşam kalitesi, uyku düzeni, kaygı bozuklukları ve ebeveynlik tutumları ölçekleriyle takip edilirken, ergenlik evresi öz-bildirim ölçeğiyle belirlenecektir. Katılımcıların bir kısmında saç çinko düzeyi, D vitamini seviyesi, kemik yaşı, kemik mineral yoğunluğu ve IQ testleri kesitsel olarak gerçekleştirilecektir.
Araştırma protokolü kapsamında toplanan verilerin analizi, tekrarlı ölçüm ve regresyon modelleriyle yürütülerek bodurluğun pubertal zamanlama, obezite riski ve bulaşıcı olmayan hastalıklar üzerindeki etkilerini açık bir şekilde ortaya koymayı hedeflemektedir. Erken çocukluk döneminde yaşanan bodurluğun ergenlik dönemindeki büyüme atağıyla ne ölçüde telafi edilebildiği ve bu süreçte beslenme durumunun oynadığı rol ampirik olarak haritalandırılacaktır. Ayrıca COVID-19 pandemisinin ergenlerin beslenme alışkanlıkları, yaşam tarzı değişiklikleri ve ruh sağlığı yörüngeleri üzerindeki etkileri de incelenecektir. Böylece bodur ve bodur olmayan ergen grupları arasındaki gelişimsel farklılıklar çok boyutlu parametreler ışığında kapsamlı biçimde tespit edilecektir.
Bu kohort protokolü, literatürde ergenlik dönemindeki bodurluk ve ergen sağlığına dair var olan ciddi bilgi boşluğunu doldurma potansiyeline sahiptir. Elde edilecek boylamsal kanıtlar, sadece erken çocukluğa odaklanan mevcut sağlık politikalarının ergenlik dönemini de içerecek şekilde genişletilmesine olanak tanıyacaktır. Ergen kız çocuklarının ve erkeklerin ergenlik dönemindeki beslenme ve gelişim yörüngelerini iyileştirmek, nesiller arası bodurluk döngüsünü kırma noktasında kritik bir rol oynamaktadır. Sonuç olarak bu araştırma, hem kamu sağlığı karar vericileri için somut müdahale stratejileri sunmakta hem de gelişmekte olan ülkelerde ergenlik çağı büyüme dinamiklerini inceleyecek müstakbel araştırmalar için metodolojik bir referans noktası oluşturmaktadır.
Araştırmanın amacı
Bu protokolle amaçlanan temel hedef, Endonezya'nın kentsel ve kırsal alanlarında bodur ve bodur olmayan ergenlerin pubertal, psikososyal, bilişsel ve beslenme gelişim yörüngelerini çok merkezli ve boylamsal bir kohort deseniyle incelemektir(Medise et al., 2024).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Bu çalışma, Endonezya'daki bodur ve bodur olmayan ergenlerin pubertal, psikososyal, bilişsel ve beslenme gelişim süreçlerini bütünsel ve çok disiplinli bir yaklaşımla takip etmeyi hedefleyen boylamsal bir kohort araştırması protokolüdür(Medise et al., 2024).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, ergenlik dönemini yaşamın ikinci kritik büyüme penceresi ve ergen sağlığı harcamalarının gelecek nesillere üçlü getiri sağladığı yaklaşımını (Lancet Commission on Adolescent Health and Wellbeing) temel alan gelişimsel ve halk sağlığı çerçevesine dayanmaktadır. Erken çocukluktaki kronik beslenme yetersizliğinin ergenlikteki hormonal, bilişsel ve psikososyal süreçlerle etkileşimi kuramsal düzlemde ele alınmaktadır.
Makalenin ele aldığı literatür
Makale, Endonezya'daki 5 yaş altı ve 5-12 yaş çocuklarda bodurluk yaygınlığı verilerini (UNICEF/WHO/World Bank, Riskesdas 2018), bodurluğun zihinsel performans ve yetişkinlikteki ekonomik üretkenlik üzerindeki uzun vadeli olumsuz etkilerini ve ergenlikteki büyüme atağının yakalama büyümesi (catch-up growth) için sunduğu fırsatları inceleyen literatürü kapsamaktadır.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Endonezya'da kentsel (DKI Jakarta) ve kırsal (DI Yogyakarta ve Doğu Java) bölgelerde yaşayan 8 yaşındaki kız ve 9 yaşındaki erkek çocuklar ile aileleri.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Kümelenmiş rastgele örnekleme ve cinsiyet eşleştirmesi ile seçilen, 280 bodur ve 280 bodur olmayan gruptan oluşan toplam 560 çocuk.
- Veri toplama süreci
- Antropometrik ölçümler (stadiometre, Tanita tartısı), anketler ve ölçekler (PDS, SDQ, CDI, PedsQL, PSQI, GAD-7, PSDQ, KDAI), biyokimyasal testler (saç çinko ve D vitamini seviyeleri), kemik yaşı ve kemik mineral yoğunluğu (DXA) ölçümleri ve WISC-V zekâ testi.
- Veri analiz yöntemi
- SPSS 24.0 programı kullanılarak betimsel istatistikler, tekrarlı ölçümler analizi, grup karşılaştırmaları için bağımsız t-testi ve Mann-Whitney U testi, kategorik ilişkiler için ki-kare ve Fisher'ın kesin testi ile çok değişkenli lojistik regresyon analizleri yapılacaktır.
Araştırmanın Bulguları
Endonezya'da daha önce ergenlerin büyüme, gelişim ve beslenme durumlarını puberte dönemi boyunca bütünsel olarak takip eden çok merkezli hiçbir ampirik araştırma gerçekleştirilmemiştir(Medise et al., 2024).
Çocukluk çağında gelişen bodurluk, yalnızca fiziksel boy kısalığına yol açmakla kalmayıp, entelektüel kapasiteyi ve okul başarısını düşürerek yetişkinlikte üretkenliği baltalamaktadır(Medise et al., 2024).
Küresel ölçekli veriler, Endonezya'daki 5-19 yaş grubu çocukların, özellikle de kız çocuklarının vücut kitle indekslerinde ergenlik döneminde hızlı bir artış yaşandığını doğrulamaktadır(Medise et al., 2024).
Ergenlik dönemine erken girilmesi, ergenlik gelişimindeki büyüme atağının erken sonlanmasına ve dolayısıyla yetişkinlik dönemindeki boy potansiyeline ulaşılamamasına sebep olmaktadır(Medise et al., 2024).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Endonezya'da çocukluk çağı bodurluğu, yüksek küresel yaygınlık oranları nedeniyle öncelikli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Mevcut ulusal müdahale programları genellikle ilk 1000 gün ve 5 yaş altı dönemine odaklansa da, ergenlik dönemi büyüme yörüngelerinin ve pubertal gelişimin boy potansiyeli üzerindeki etkisi ihmal edilmiştir. Planlanan çok merkezli kohort çalışması, bodur olan ve olmayan çocuklerin ergenlik geçişini yıllık takiple izleyerek bu alandaki büyük bir boşluğu kapatmayı hedeflemektedir.
Yazarlar, bodurluğun sadece boy kısalığıyla sınırlı kalmayan, bilişsel kapasite kaybı, okul başarısında düşüş ve ilerleyen yaşlarda obezite gibi çok boyutlu olumsuzluklara zemin hazırlayan yapısını vurgulamaktadır. Ergenlik dönemindeki büyüme atağının, bodur çocuklara boy farkını kapatma şansı sunup sunamayacağı ve bu süreçteki beslenme gereksinimleri, çocukların yetişkinlik dönemindeki sağlık ve üretkenlik seviyelerini doğrudan belirleme potansiyeline sahiptir.
Literatürdeki önceki bulgular, erken çocuklukta bodurluk yaşayan bireylerin ergenlikte obezite geliştirme riskinin arttığına ve pubertal zamanlamanın nihai yetişkin boyu üzerinde belirleyici olduğuna işaret etmektedir. Ancak, Endonezya özelinde bu karmaşık etkileşimi; kemik yaşı, D vitamini seviyeleri, saç çinko miktarı ve psikososyal parametrelerle birlikte boylamsal olarak analiz eden ampirik çalışmaların eksikliği, mevcut protokolle önerilen bütünsel yaklaşımın literatürdeki önemini artırmaktadır.
Çalışmadan elde edilecek çok boyutlu veriler, sadece ergenlerin mevcut sağlık durumunu iyileştirmekle kalmayacak, aynı zamanda evlilik öncesi hazırlıklardan okul menülerinin düzenlenmesine kadar geniş bir yelpazede kanıta dayalı ulusal politikaların geliştirilmesine hizmet edecektir. Gelecek nesilleri bodurluktan korumak ve bulaşıcı olmayan hastalıkların yaygınlığını azaltmak, ergenlik dönemindeki sağlıklı yaşam alışkanlıklarının ve doğru beslenme müdahalelerinin erken aşamada planlanmasıyla mümkün görünmektedir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Yazarlar, Endonezya'da yapılan ve erken çocuklukta bodur olan çocukların 7 yıllık kohortta obeziteyle ters ilişkili olduğunu, ancak ergenlik dönemine geçişi temsil eden 14 yıllık kohortta bu ilişkinin ortadan kalktığını gösteren Rachmi vd. (2017) çalışmasına değinerek, bu değişimin altında yatan pubertal etkiyi aydınlatmayı amaçlamaktadır(Medise et al., 2024).
Çalışmada, 200 ülkeyi kapsayan ve Endonezyalı çocukların DSÖ standartlarından 5-10 cm daha kısa olduğunu ve ergenlikte özellikle kız çocuklarında VKİ artışı yaşandığını gösteren NCD-RisC (2020) modelleme sonuçları, planlanan kohortun bölgesel büyüme ve beslenme yörüngelerini doğrulamak için temel bir referans olarak alınmıştır(Medise et al., 2024).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Araştırmacılar, bu kohort çalışmasıyla elde edilecek kapsamlı ve boylamsal verilerin, Endonezya'daki genç nesillerin sağlık profilini iyileştirmek, nesiller arası bodurluk döngüsünü kırmak ve ergenlere yönelik hedefe yönelik beslenme ile halk sağlığı politikalarını şekillendirmek için hayati bir temel sunacağını savunmaktadır(Medise et al., 2024).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu araştırma protokolü, literatürde genellikle erken çocukluk dönemine ve ilk bin günlük kritik süreye sıkışmış olan bodurluk çalışmalarını ergenlik dönemine taşıyarak bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. Ergenlik döneminin sunduğu büyüme atağının, çocukluktaki bodurluğun telafi edilmesi için bir fırsat penceresi olup olmadığını incelemesi bakımından kritik bir işleve sahiptir. Endonezya gibi hem bodurluk hem de obezite gibi çoklu beslenme yüklerini taşıyan bir ülkede, boylamsal veri eksikliğini kapatarak gelecekteki halk sağlığı müdahalelerine rehberlik etmektedir.
Çalışma, erken çocukluk dönemindeki bodurluğun uzun vadeli etkilerine odaklanan önceki literatürle doğrudan ilişki kurmaktadır. Ancak, ergenlik geçiş dönemini ve pubertal zamanlamanın nihai boy üzerindeki etkisini boylamsal olarak incelemeyerek önceki çalışmalardan ayrışmaktadır. Rachmi ve ark. tarafından yapılan yedi ve on dört yıllık kohort verilerini temel alarak, pubertenin bodurluk ve obezite ilişkisi üzerindeki aracı rolünü derinlemesine analiz etmeyi hedeflemekte ve önceki tek boyutlu yaklaşımları genişletmektedir.
Bu protokol, bodurluk literatüründeki gelişimsel yörüngelerin anlaşılmasına yönelik metodolojik bir standart sunmaktadır. Boy, kilo ve beden kitle indeksinin yanı sıra kemik yaşı, D vitamini, saç çinko düzeyleri, bilişsel performans ve psikososyal iyi oluş gibi çok boyutlu parametreleri bir araya getiren bir araştırma çerçevesi çizmektedir. Böylece, literatür taramalarında bodurluğun sadece fiziksel bir yetersizlik değil, aynı zamanda bilişsel ve psikososyal boyutları olan karmaşık bir ergenlik süreci olarak ele alınmasına metodolojik katkı sağlamaktadır.
Kaynakça
- Rachmi, C. N., Agho, K. E., Li, M., & Baur, L. A. (2017). Are stunted young Indonesian children more likely to be overweight, thin, or have high blood pressure in adolescence? International Journal of Public Health, 62(1), 153-162.
- NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). (2020). Height and body-mass index trajectories of school-aged children and adolescents from 1985 to 2019 in 200 countries and territories: a pooled analysis of 2181 population-based studies with 65 million participants. Lancet, 396(10261), 1511-1524.
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Endonezya'da beş ile on iki yaş grubu çocuklarda bodurluk yaygınlığı küresel ortalamaların üzerindedir ve ciddi bir halk sağlığı sorunudur.
Bu çalışma, Endonezya'daki güncel bodurluk oranlarını ve tarihsel düşüş eğilimini sunmak için güvenilir bir ulusal veri kaynağı olarak literatür taramasında kullanılabilir(Medise et al., 2024).
Türkiye'deki Ergenlerde Bodurluk, Puberte Zamanlaması ve Kemik Yaşı Gelişimi Üzerine Boylamsal Bir Pilot Çalışma
- Araştırma sorusu
- Çocukluk çağında bodurluk öyküsü olan Türk ergenlerde pubertal gelişim hızı ve kemik yaşı ilerlemesi, bodur olmayan akranlarına göre nasıl farklılaşmaktadır?
- Yöntem taslağı
- Türkiye'de sosyoekonomik düzeyi düşük bölgelerde belirlenen okullardan güç analiziyle seçilecek bodur ve bodur olmayan ergenlerin üç yıl boyunca yıllık olarak boy, kilo, pubertal evre ve kemik yaşlarının izlendiği boylamsal bir kohort deseni uygulanacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Yazarların pubertal zamanlamanın nihai yetişkin boyu üzerindeki belirleyici etkisine ve bodur çocuklarda yakalama büyümesi fırsat penceresinin araştırılması gerektiğine yönelik çağrısından türetilmiştir(Medise et al., 2024).
Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve
Ergenlik dönemi, çocukluk çağı bodurluğunun olumsuz etkilerinin telafi edilebilmesi açısından kritik bir gelişimsel penceredir.
Bu protokol, puberte döneminin doğrusal büyümedeki hızlandırıcı rolünü kuramsal modele entegre etmek ve yakalama büyümesi tartışmalarını yapılandırmak için kullanılabilir(Medise et al., 2024).
Kronik Malnütrisyonun Ergenlerde Bilişsel Kapasite ve Akademik Performans Üzerindeki Uzun Vadeli Etkileri: Kesitsel Bir Karşılaştırma
- Araştırma sorusu
- Çocukluk döneminde bodurluk tanısı almış ergenlerin zekâ testi skorları ve akademik başarı düzeyleri, bodur olmayan akranlarıyla karşılaştırıldığında bilişsel olarak hangi alanlarda anlamlı farklılık göstermektedir?
- Yöntem taslağı
- Kırsal ve kentsel alanlardaki okullardan seçilen, geçmiş sağlık kayıtlarında bodurluk tanısı olan ergenler ile eşleştirilmiş kontrol gruplarına zekâ ölçeği uygulanarak sözel, görsel-mekânsal ve çalışma belleği gibi bilişsel alan skorları SPSS ile karşılaştırmalı olarak analiz edilecektir. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenecektir.
Makaleyle bağlantısı: Bodurluğun entelektüel kapasite kaybına, zayıf akademik başarıya ve dolayısıyla yetişkinlikte daha düşük üretkenliğe yol açtığını belirten literatür ve makale argümanına dayanmaktadır(Medise et al., 2024).
Tez veya makalede kullanım · method
Bodurluk çalışmalarında sadece fiziksel antropometri değil, bilişsel ve psikososyal gelişim de bir bütün olarak izlenmelidir.
Yıllık tekrarlanan anketler, zekâ testleri ve biyokimyasal ölçümlerin bir arada kullanıldığı çok disiplinli metodolojik tasarımı temellendirmek için referans gösterilebilir(Medise et al., 2024).
Kentsel ve Kırsal Ergenlerde Mikrobesin Seviyeleri ile Büyüme Parametrelerinin İlişkisi: Çok Merkezli Bir Analiz
- Araştırma sorusu
- Bodur ve bodur olmayan Türk ergenlerde saç çinko düzeyi ve serum D vitamini seviyeleri ile doğrusal büyüme hızı arasında nasıl bir ilişki vardır?
- Yöntem taslağı
- Farklı coğrafi bölgelerdeki kırsal ve kentsel okullardan veri doygunluğuna ulaşacak şekilde seçilecek ergenlerden saç örnekleri ve kan örnekleri alınacak, antropometrik ölçümlerle ilişkisi regresyon analizleri kullanılarak incelenecektir.
Makaleyle bağlantısı: Protokolde yer alan kentsel-kırsal ayrımı ve ikinci yılda gerçekleştirilmesi planlanan saç çinko düzeyi ile D vitamini laboratuvar tetkiklerinin ergen sağlığı üzerindeki kritik rolünden ilham almıştır(Medise et al., 2024).