Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fspor.2022.941629Isitme Engelli ve Normal Isiten Basketbol ve Voleybölçularin Tekrarli Aktif Sicrama Performanslarindaki Cok Boyutlu Farklıliklar: Yükseklik, Kuvvet ve Ivme
Spor biyomekaniginde dikey sicrama yetenegi ve noromuskuler kapasite kritik bir oneme sahiptir. Özellikle basketbol ve voleybol gibi sicramanin sikca tekrarlandigi branslarda patlayici guc performansi belirler.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Recep Soslu et al.
- Yayın
- Frontiers in Sports and Active Living
- Tarih
- 2022-09-14
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Spor bilimleri literatürunde, basketbol ve voleybol gibi dinamik branslarda dikey sicrama performansi, teknik basariyi ve atletik kapasiteyi doğrudan etkileyen en kritik biomotorik özelliklerden biri olarak kabul edilmektedir. Sicrama eyleminin musabaka ve antrenman esnasinda sürekli olarak tekrarlanmasi, sporcularin noromuskuler sistemlerinin yörgünluga karsi direncini ve biyomekaniksel tutarliligini on plana cikarmaktadir. Isitme engelli sporcularin vestibuler sistemlerindeki olasi islevsel farklıliklarin ve motor kontrol mekanizmalarindaki sapmalarin, alt ekstremite kas kuvveti, denge kontrolu ve sicrama dinamikleri üzerindeki yansimalari spor bilimlerinde derinlemesine araştırilmasi gereken onemli bir problem alanidir. Bu bağlamda, isitme engelli elit sporcularin dikey sicrama esnasinda sergiledikleri biyomekaniksel parametrelerin, sağlıkli akranlariyla karşılaştırmali olarak analiz edilmesi, engelli sporculara yonelik antrenman programlarinin optimize edilmesi acisindan kritik bir gereksinimdir.
Bu çalışma, Turkiye Isitme Engelliler Basketbol ve Voleybol Milli Takimlari ile Turkiye Birinci Liglerinde aktif olarak mucadele eden elit duzeydeki erkek sporcularin tekrarli aktif sicrama performanslarini cok boyutlu olarak karşılaştırmayi amaçlamaktadir. Araştırmanın örneklemini 11 isitme engelli basketbölçu, 12 isitme engelli voleybölçu, 14 sağlıkli basketbölçu ve 14 sağlıkli voleybölçu olmak üzere toplam 51 elit erkek sporcu oluşturmustur. Katılımcıların tekrarli aktif sicrama performanslari, spor bilimlerinde altın standart olarak kabul edilen uc boyutlu Kistler kuvvet platformu kullanılarak 30 saniye boyunca kesintisiz olarak ölçulmustur. Elde edilen veriler, 30 saniyelik test suresi boyunca 10'ar saniyelik uc esit zaman dilimine bolunereke analiz edilmiş ve gruplar arasindaki biyomekaniksel farklıliklar tek yonlu varyans analizi ile Bonferroni post-hoc testleri kullanılarak değerlendirilmistir.
Araştırmanın istatistiksel analiz bulgulari, sağlıkli basketbol ve voleybol oyuncularinin sicrama yüksekligi, sicrama fazindaki ivmelenme degerleri ve urettikleri ortalama dikey kuvvet parametrelerinde isitme engelli sporculara kiyasla genel olarak daha ustun performans sergilediklerini ortaya koymustur. Isitme engelli ve sağlıkli gruplar kendi iclerinde brans bazinda değerlendirildiginde ise voleybölçularin sicrama yüksekligi, itis ivmesi ve dikey reaksiyon kuvvetlerinin basketbölçulara kiyasla daha yüksek oldugu saptanmistir. Test protokolu boyunca uygulanan 30 saniyelik kesintisiz sicramalar esnasinda, sporcularin urettikleri dikey kuvvet, sicrama yükseklikleri ve ivmelenme oranlarinin zamanla doğrusal olarak azaldigi tespit edilmiş ve bu performans dususunun isitme engelli sporcularda sağlıkli akranlarina gore cok daha keskin bir sekilde gerceklestigi biyomekaniksel verilerle doğrulanmistir.
Elde edilen sonuçlar, isitme engelli sporcularin vestibuler sistemlerindeki harabiyetin ve adduktor kas gruplarini daha az kullanmalarindan kaynaklanan postural salinim dalgalanmalarinin, sicrama yüksekligi ve kuvvet uretimi üzerinde sınırlayici bir etki yarattigini göstermektedir. Bu durum, literatürdeki vestibuler bozukluklarin postural kontrolu ve dinamik dengeyi olumsuz etkiledigini belirten çalışmalarla tutarlilik göstermektedir. Araştırma, literatürde tekrarli aktif sicrama biyomekanigini isitme engelli elit sporcu populasyonunda inceleyen ilk çalışma olmasi bakimindan benzersiz bir akademik degere sahiptir. Sonuçlar, isitme engelli sporcularin antrenman planlamalarinda noromuskuler yörgünluga karsi direnci artiracak spesifik alt ekstremite kuvvet, eksantrik guc ve denge egzersizlerine daha fazla yer verilmesi gerektigini acikca ortaya koymaktadir.
Araştırmanın amacı
Bu çalışmanın amaci, isitme engelli ve sağlıkli basketbol ve voleybol oyuncularinin 30 saniyelik tekrarli aktif sicrama testindeki performanslarini sicrama yüksekligi, uretilen kuvvet, ivme ve hiz parametreleri acisindan biyomekanik ve noromuskuler yörgünluk çerçevesinde karşılaştırmaktir(Soslu et al., 2022).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Bu çalışma, işitme engelli ve sağlıklı elit basketbol ile voleybol oyuncularının 30 saniyelik tekrarlı aktif sıçrama testindeki performanslarını biyomekanik parametreler ve nöromusküler yörgünluk açısından karşılaştıran nicel-ampirik bir karşılaştırmalı kesit çalışmasıdır(Soslu et al., 2022).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, hareketin planlanmasi ve yurutulmesinde noromuskuler kontrol mekanizmalari, motor gelişim teorileri ve vestibuler sistem fonksiyonlari üzerine kurulmustur. Isitme kaybinin vestibuler sistem üzerindeki etkilerinin motor kontrol, denge ve kas kuvveti uretimi üzerindeki yansimalari kuramsal altyapiyi sekillendirmektedir. Ayrıca, gerilme-kisalma dongusu ve akut noromuskuler yörgünluk modelleri, tekrarli dikey sicrama performansindaki dususu açıklamak amaciyla teorik zemin olarak kullanılmistir.
Makalenin ele aldığı literatür
Yazarlar, isitme engelli bireylerin fiziksel uygunluk duzeylerini sağlıkli akranlariyla karşılaştıran motor gelişim literatürunu temel almistir. Bunun yani sira, basketbol ve voleybolda dikey sicrama biyomekanigi, aktif sicrama performansi ve alt ekstremite kas kuvvetini inceleyen spor bilimleri literatüru taranmistir. Noromuskuler yörgünlugun sicrama yüksekligi ve reaktif kuvvet indeksi üzerindeki etkilerini tartisan sınırli sayidaki tekrarli aktif sicrama çalışmalari ele alinarak tartisma derinlestirilmistir.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Türkiye İşitme Engelliler Basketbol ve Voleybol Milli Takımları ile Basketbol ve Voleybol 1. Liglerinde mücadele eden sporcular evreni.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Toplam 51 erkek elit sporcu: İşitme engelli basketbol (n=11), işitme engelli voleybol (n=12), sağlıklı basketbol (n=14) ve sağlıklı voleybol (n=14) oyuncuları.
- Veri toplama süreci
- Sarsıntı ve kuvvet ölçümleri için Kistler 3D kuvvet platformu (Type 5691A) ve MARS yazılımı kullanılarak 30 saniyelik tekrarlı aktif sıçrama (RCMJ) testi uygulanmıştır.
- Veri analiz yöntemi
- Gruplar arası farkların belirlenmesinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Bonferroni post-hoc testi kullanılmış, etki büyüklükleri eta kare ve Cohen d ile hesaplanmıştır.
Araştırmanın Bulguları
Sağlıklı basketbölçuların sıçrama yüksekliği ortalamaları, 30 saniyelik test boyunca işitme engelli basketbölçulara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek çıkmıştır(Soslu et al., 2022).
30 saniyelik sıçrama testi boyunca 10'ar saniyelik zaman dilimlerinde üretilen kuvvet ve sıçrama yüksekliği lineer bir düşüş göstermiş, bu düşüş işitme engelli grupta daha keskin yaşanmıştır(Soslu et al., 2022).
Voleybölçuların genel sıçrama yüksekliği, ivmelenme ve kuvvet değerleri basketbölçulara kıyasla hem işitme engelli hem de sağlıklı gruplarda daha yüksek seyretmiştir(Soslu et al., 2022).
İşitme engelli sporcuların nöromusküler yörgünluk arttıkça itme ivmesi ve ortalama hız değerlerinde meydana gelen kayıplar sağlıklı akranlarına göre daha belirgin bulunmuştur(Soslu et al., 2022).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Elde edilen veriler, 30 saniyelik tekrarlı aktif sıçrama testi süresince hem işitme engelli hem de sağlıklı sporcuların sıçrama yüksekliği, üretilen kuvvet ve ivmelenme değerlerinin 10 saniyelik periyotlar halinde lineer biçimde azaldığını göstermektedir. Ancak bu performans düşüşü işitme engelli basketbol ve voleybol oyuncularında sağlıklı akranlarına kıyasla çok daha keskin bir seyir izlemiştir.
Yazarlar ortaya çıkan bu biyomekanik farklılıkları, işitme engelli bireylerde işitme merkezinin etkilenme derecesine bağlı olarak gelişen vestibüler sistem bozuklukları ve adduktör kas grubunun yetersiz kullanımıyla açıklamaktadır. Nöromusküler yörgünluğun artmasıyla birlikte alt ekstremite kas kontrolünün zayıflaması, sıçrama esnasında ihtiyaç duyulan eksantrik ve konsantrik kuvvet üretimini olumsuz etkilemektedir.
Elde edilen sonuçlar literatürdeki önceki çalışmalarla karşılaştırıldığında, sağlıklı voleybölçuların ve basketbölçuların aktif sıçrama performanslarının işitme engelli sporculardan üstün olduğunu gösteren Makaracı ve arkadaşlarının (2021b) bulgularıyla tam bir paralellik sergilemektedir. Ayrıca Jafarnezhadgero ve arkadaşlarının (2017) vurguladığı gibi, yürüme ve sıçrama esnasındaki dengesizlikler ve kuvvet kayıpları işitme engelli sporcularda branşa özgü hareket biyomekaniğini doğrudan kısıtlamaktadır.
Çalışma, nitelikli erkek sporcu grubuyla gerçekleştirilmiş olup işitme engelli atletlerin performans takibinde 30 saniyelik tekrarlı aktif sıçrama testinin nöromusküler yörgünluğu değerlendirmede geçerli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Yazarlar, antrenörlerin ve kondisyönerlerin işitme engelli sporcuların antrenman programlarında alt ekstremite güç ve dayanıklılığını artırıcı özel egzersizlere yer vermelerini önermektedir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Yazarlar, Olimpiyat düzeyindeki işitme engelli voleybölçular ile sağlıklı voleybölçuları karşılaştıran önceki çalışmayla uyumlu olarak, sağlıklı sporcuların aktif sıçrama, çömelerek sıçrama ve düşerek sıçrama performanslarında daha üstün sonuçlar elde ettiğini ve işitme engelinin dikey sıçrama biyomekaniği üzerinde olumsuz etkileri bulunduğunu vurgulamaktadır(Soslu et al., 2022).
Yazarlar, işitme engelli ve sağlıklı bireylerin yer reaksiyon kuvveti bileşenlerini inceleyen literatürdeki bulgularla ilişki kurarak, işitme engelli bireylerdeki adduktör kas kullanım eksikliği ve vestibüler bozuklukların gövde ve alt ekstremite kontrolünü zorlaştırarak sıçrama performansındaki kuvvet ve ivme kayıplarına yol açtığını tartışmaktadır(Soslu et al., 2022).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Araştırmacılar, 30 saniyelik sürekli aktif sıçrama testinde işitme engelli basketbol ve voleybol oyuncularının sağlıklı akranlarına kıyasla sıçrama yüksekliği, üretilen kuvvet, ivme ve sıçrama hızında daha fazla kayıp yaşadıklarını ve nöromusküler yörgünluktan daha şiddetli etkilendiklerini sonuçuna varmıştır. Bu doğrultuda antrenörlerin, işitme engelli sporcuların alt ekstremite kuvvet ve patlayıcı güç gelişimini destekleyecek branşa özgü nöromusküler antrenman programları tasarlamaları önerilmektedir(Soslu et al., 2022).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu çalışma, spor biyomekaniği ve özel gereksinimli sporcular literatüründe 30 saniyelik tekrarlı aktif sıçrama (RCMJ) protokolünü kullanarak işitme engelli ve sağlıklı basketbol ile voleybol oyuncularını kapsamlı biçimde karşılaştıran ilk ampirik araştırma işlevini taşımaktadır. Çalışma, yalnız tekil dikey sıçrama yüksekliğine odaklanan geleneksel performans ölçümlerinin ötesine geçerek sıçrama süresince üretilen kuvvet, ivmelenme ve ortalama hızın zamansal değişimini ve nöromusküler yörgünluğun bu parametreler üzerindeki yıpratıcı etkisini açıkça kanıtlamaktadır. Böylece engelli sporcularda vestibüler kontrol ve motor yetersizliklerin performans üzerindeki somut yansımalarını gösteren temel bir başvuru kaynağı oluşturmaktadır.
Araştırma, işitme engelli bireylerin motor becerileri ile alt ekstremite kuvvet dinamiklerini inceleyen önceki çalışmaların (Kurková et al., 2011; Jafarnezhadgero et al., 2017; Makaracı et al., 2021b) bulgularını genişletmekte ve derinleştirmektedir. Önceki literatür işitme engelli atletlerin tekil Counter Movement Jump veya Squat Jump performanslarındaki kısıtlılıkları vurgularken, bu çalışma 30 saniyelik kesintisiz efor protokolüyle yörgünluk faktörünü devreye sokmuş ve nöromusküler yörgünluk arttıkça işitme engelli sporculardaki performans kaybının sağlıklı akranlarına göre belirgin derecede daha keskin olduğunu doğrulamıştır.
Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu çalışma, branş gereksinimleri ile engel durumunun etkileşimini dinamik biyomekanik verilerle açıklayan güçlü bir sentez sunmaktadır. Voleybölçuların basketbölçulara kıyasla sıçrama yüksekliği ve ivmelenme değerlerinde sergilediği üstünlük, branşa özgü hareket kalıplarının nöromusküler adaptasyondaki rolünü gösterirken; işitme engelli grupta gözlenen kuvvet düşüşleri ise antrenman planlamasında özel nöromusküler stratejilerin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, alan taramalarında hem teorik hem de uygulamalı bir referans noktası sağlamaktadır.
Kaynakça
- Makaraci, Y., Özer, Ö., Soslu, R., Uysal, A. (2021b). Bilateral counter movement jump, squat, and drop jump performances in deaf and normal-hearing volleyball players: a comparative study. Journal of Exercise Rehabilitation, 17(5), 339-347.
- Jafarnezhadgero, A. A., Majlesi, M., Azadian, E. (2017). Gait ground reaction force characteristics in deaf and hearing children. Gait & Posture, 53, 236-240.
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatür taraması
İşitme engelli elit sporcularda nöromusküler yörgünluk süreci sıçrama yüksekliği ve ivmelenme performansında sağlıklı akranlarına göre daha belirgin bir düşüşe neden olmaktadır.
Bu çalışma, özel gereksinimli sporcularda nöromusküler performans kısıtlarını temellendirmek ve yörgünluk parametrelerinin biyomekanik etkilerini literatür taramasında açıklamak için kullanılabilir(Soslu et al., 2022).
İşitme Engelli Kadın Voleybölçularda Nöromusküler Yörgünluğun Tekrarlı Sıçrama Biyomekaniğine Etkisi
- Araştırma sorusu
- İşitme engelli ve sağlıklı kadın voleybölçularda 30 saniyelik tekrarlı aktif sıçrama testi boyunca üretilen kuvvet ve ivmelenme parametreleri zamansal olarak nasıl değişmektedir?
- Yöntem taslağı
- Gözlemsel kesitsel tasarım çerçevesinde, örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecek sayıda işitme engelli ve sağlıklı kadın voleybölçu dahil edilerek 30 saniyelik RCMJ testi kuvvet platformu üzerinde uygulanacak ve tekrarlı ölçümler ANOVA ile analiz edilecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makalede yalnız erkek sporcuların incelenmiş olması belirgin bir sınırlılık olarak vurgulanmış ve kadın sporcuların fizyolojik yanıtlarının farklı olabileceği belirtilmiştir(Soslu et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · tartışma
Sıçrama branşlarında mücadele eden işitme engelli sporcuların alt ekstremite kuvvet üretimi, zamanla gelişen akut yörgünluk faktöründen olumsuz etkilenmektedir.
Tartışma bölümünde elde edilen bulgular, işitme engelli basketbol ve voleybol oyuncularının branşa özgü nöromusküler ihtiyaçlarını diğer literatür çalışmalarıyla karşılaştırmada destek verici bir kanıt oluşturur(Soslu et al., 2022).
İşitme Engelli Basketbölçularda Plyometrik Antrenman Programının Tekrarlı Sıçrama İvmesine Etkisi
- Araştırma sorusu
- 8 haftalık branşa özgü alt ekstremite plyometrik antrenman müdahalesi, işitme engelli erkek basketbölçuların tekrarlı aktif sıçrama ivmesi ve kuvvet üretimi üzerindeki yörgünluk kayıplarını azaltır mı?
- Yöntem taslağı
- Yarı deneysel ön test-son test kontrol gruplu tasarım kullanılarak, örneklem büyüklüğü güç analiziyle hesaplanan işitme engelli basketbölçular iki gruba ayrılacak; deney grubuna plyometrik müdahale uygulanıp RCMJ parametreleri ANCOVA ile karşılaştırılacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Yazarlar, işitme engelli sporculardaki keskin yörgünluk kayıplarını önlemek için antrenörlerin branşa özgü kuvvet ve sıçrama antrenmanları tasarlaması gerektiği sonuçuna varmıştır(Soslu et al., 2022).
Tez veya makalede kullanım · giriş
Sağlıklı voleybol ve basketbol oyuncularının tekil ve tekrarlı dikey sıçrama performansları işitme engelli atletlere kıyasla daha yüksek biyomekanik değerler sergilemektedir.
Giriş bölümünde engel durumunun performans parametreleri üzerindeki etkilerini problem durumunda gerekçelendirmek amacıyla kullanılabilir(Soslu et al., 2022).
İşitme Engelli Sporcularda Vestibüler Eğitim Programının Postüral Salınım ve Sıçrama Biyomekaniği İle İlişkisi
- Araştırma sorusu
- Vestibüler denge eğitiminin işitme engelli voleybölçuların tekrarlı aktif sıçrama testindeki adduktör kas aktivasyonu ve ivme stabilitesi üzerindeki etkisi nedir?
- Yöntem taslağı
- Ön test-son test deneysel desende, güç analiziyle belirlenen işitme engelli voleybölçulara 6 haftalık vestibüler egzersiz müdahalesi uygulanacak; Kistler kuvvet platformu ve EMG ile postüral salınım ve RCMJ değerleri ölçülüp Wilcoxon testiyle değerlendirilecektir.
Makaleyle bağlantısı: Çalışmanın tartışma bölümünde, işitme engelli atletlerde görülen performans düşüşünün temelinde vestibüler sistem bozuklukları ve postüral salınım deformasyonlarının yattığı açıklanmıştır(Soslu et al., 2022).