Kuramsal-kavramsal makale incelemesi

Yaşam Boyu Eğitimde Eğitimsel Yetkinlik ve Pedagojik Modeli

Yaşam boyu eğitimde süreklilik, yalnızca kurumlar arasındaki geçişlerle sınırlı değildir; öğrenenin bilgiyi yeni koşullarda kullanabilmesi, başkalarıyla birlikte öğrenebilmesi ve kendi öğrenme sürecini değerlendirebilmesi de bu yapının parçalarını oluşturmaktadır.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: N. A. Rybakina
Yayın: The Education and Science Journal
Tarih: 2018-06-06
DOI: 10.17853/1994-5639-2018-5-32-55

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Yaşam boyu eğitim, bireyin okuldan yükseköğretime ve mesleki yaşama uzanan gelişimini kesintisiz bir öğrenme süreci içinde ele almaktadır. Bununla birlikte, farklı eğitim basamaklarında değişen içerik ve uygulamaların hangi ortak yapı üzerinden birbirine bağlandığı, alan yazında açıklanması gereken başlıca konulardan biridir. Rybakina bu sorunu “eğitimsel yetkinlik” kavramı çerçevesinde incelemektedir. Kavram, bilgi ve becerilerin bir araya getirildiği durağan bir yeterlik listesi olarak değil, bireyin yeni bilgiyi anlamlandırmasına, ortak etkinliğe katılmasına ve kendi öğrenmesini düzenlemesine imkân veren kuramsal bir yapı olarak tanımlanmaktadır.

Önerilen yapı bilişsel, sosyal ve yansıtıcı olmak üzere birbiriyle ilişkili üç bileşenden oluşmaktadır. Bilişsel bileşen, yeni bilginin edinilmesi, düzenlenmesi ve mevcut bilgiyle ilişkilendirilmesini kapsamaktadır. Sosyal bileşen, öğrenmenin bireysel bir etkinlikle sınırlı olmadığını; iletişim, ortak karar verme ve birlikte çalışma süreçleri içinde geliştiğini göstermektedir. Yansıtıcı bileşen ise öğrencinin kendi öğrenme eylemini izlemesi, karşılaştığı güçlükleri değerlendirmesi ve öğrenme sürecini yeniden düzenlemesiyle ilişkilendirilmektedir. Makalede bu bileşenlerin içeriğinin eğitim düzeyine, konu alanına ve öğrenme bağlamına göre değişebileceği, ancak üçlü yapının sürekliliğini koruduğu ileri sürülmektedir.

Çalışmanın kuramsal çerçevesinde bağlamsal eğitim kuramı ile yetkinlik temelli yaklaşım birlikte kullanılmıştır. Bağlamsal eğitim, akademik etkinlikten uygulama odaklı öğrenmeye ve mesleki etkinliğe geçişi açıklarken; yetkinlik temelli yaklaşım bu süreçte edinilmesi beklenen eğitimsel sonuçları tanımlamaktadır. Rybakina iki yaklaşımı eğitimsel yetkinlik kavramında bir araya getirerek okul düzeyi için yetkinlik-bağlam modelini geliştirmiştir. Modelde öğretim içeriği, öğrencinin bilişsel gelişiminin yanı sıra sosyal katılımını ve kendi öğrenmesine ilişkin değerlendirmelerini destekleyecek biçimde düzenlenmektedir.

Makalenin literatüre sağladığı temel katkı, yaşam boyu eğitimin sürekliliğini yalnız kurumlar veya programlar arasındaki geçişlerle açıklamamasıdır. Sürekliliğin taşıyıcısı olarak öğrenenin farklı bağlamlarda kullanabildiği ortak bir deneyim yapısı önerilmektedir. Bu nedenle çalışma; yaşam boyu öğrenme, eğitimsel yetkinlik, bağlamsal öğrenme ve öz düzenleme konularını birlikte inceleyen araştırmalarda kavramsal çerçevenin kurulması, farklı yetkinlik modellerinin karşılaştırılması ve yeni araştırma sorularının geliştirilmesi amacıyla kullanılabilir.

Araştırmanın amacı

Makalede, eğitimsel yetkinliğin kavramsal içeriğinin açıklanması ve bu yetkinliğin bilgi edinme ile uygulama becerilerindeki sürekliliği destekleyen değişmez bir yapı olarak modellenmesi amaçlanmaktadır(Rybakina, 2018, s. 32).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Araştırmada bağlamsal eğitim kuramı ile yetkinlik temelli yaklaşım esas alınmış; kavramsal çözümleme sürecinde analiz, sentez ve genelleme yöntemlerine başvurulmuştur. Elde edilen kuramsal ilişkiler, pedagojik modelleme ve tasarım yoluyla yetkinlik-bağlam modeline dönüştürülmüştür(Rybakina, 2018, s. 34).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Araştırmanın kuramsal çerçevesi, A. A. Verbitsky’nin bağlamsal eğitim kuramı ile yetkinlik temelli yaklaşımın birlikte değerlendirilmesine dayanmaktadır. Bağlamsal eğitim kuramı, öğrenme etkinliğinin akademik yapıdan uygulama ve mesleki etkinliğe doğru geçişini açıklamaktadır. Yetkinlik temelli yaklaşım ise bu geçiş sırasında edinilmesi beklenen eğitimsel sonuçları tanımlamaktadır. İki yaklaşımın bir arada kullanılması, eğitimsel yetkinliğin hem süreç hem de sonuç boyutuyla ele alınmasını sağlamaktadır.

Makalenin ele aldığı literatür

Makalede yaşam boyu öğrenme, eğitim basamakları arasındaki süreklilik, yetkinlik temelli eğitim ve bağlamsal öğrenme alanlarındaki çalışmalar birlikte ele alınmaktadır. Önceki araştırmalarda geliştirilen yetkinlik sınıflandırmaları incelendikten sonra, eğitimsel yetkinlik tek tek yeterliklerin yerine geçen bir üst kategori olarak değil, bu yeterliklerin edinilmesini destekleyen ortak bir öğrenme yapısı olarak konumlandırılmaktadır.

Araştırmanın Bulguları

Eğitimsel yetkinlik, belirli bilgi ve becerilerin toplamından farklı olarak, bireyin genel ve mesleki gelişimini eğitim basamakları boyunca sürdüren bilişsel bir mekanizma biçiminde tanımlanmaktadır(Rybakina, 2018, s. 40).

Önerilen model incelendiğinde, eğitimsel yetkinliğin bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerin birbiriyle ilişkili biçimde işlediği üç bileşenli bir yapı üzerinden açıklandığı görülmektedir(Rybakina, 2018, s. 42).

Bilişsel, sosyal ve yansıtıcı bileşenlerin birlikte ele alınması; bilginin düzenlenmesi, ortak öğrenme etkinliğinin sürdürülmesi ve öğrencinin kendi öğrenme sürecini yönetmesi arasında pedagojik bir ilişki kurulmasını sağlamaktadır(Rybakina, 2018, s. 43).

Modelde yetkinlik gelişimi doğrudan bir sonuç puanıyla değil, bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerde meydana gelen değişimler üzerinden değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, kuramsal yapı ile pedagojik izleme süreci arasında işlevsel bir bağ kurmaktadır(Rybakina, 2018, s. 49).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Rybakina tartışmasını iki literatür hattı üzerinde geliştirmektedir. Hutorskoj’un (2003) yetkinlik sınıflandırması, eğitimsel sonuçların kapsamını belirlemek için kullanılırken; Verbitskiy’nin (2014, 2017) bağlamsal eğitim yaklaşımı, akademik etkinlikten uygulama ve mesleki etkinliğe geçişin nasıl gerçekleştiğini açıklamaktadır. Bu iki hat eğitimsel yetkinlik kavramında bir araya getirilmiş; bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerin birlikte örgütlenmesi, farklı yeterliklerin kazanılmasını mümkün kılan ortak öğrenme çerçevesi olarak yorumlanmıştır. Yetkinlik-bağlam modeli de söz konusu kuramsal ilişkinin okul düzeyindeki pedagojik karşılığı biçiminde sunulmuştur.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Bu kuramsal birleşim, İlyazova’nın değişmez yapıyı bilgi, beceri ve kişisel özelliklerden oluşan eğitim içeriği üzerinden açıklayan yaklaşımıyla karşılaştırılarak belirginleştirilmiştir. Rybakina, eğitim basamakları boyunca korunan unsurun sabit bir içerik bütünü olmadığını savunmakta; sürekliliği, bireyin genel ve mesleki gelişimini taşıyan bilişsel mekanizma üzerinden açıklamaktadır(Rybakina, 2018, s. 40).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Araştırma sonuçunda, eğitimsel yetkinliğin içeriğinin öğrenme bağlamına göre değişebildiği; buna karşılık bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerden oluşan yapısının yaşam boyu eğitim sürecinde süreklilik gösterdiği belirtilmektedir(Rybakina, 2018, s. 50).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Yaşam boyu eğitim literatüründe süreklilik çoğu zaman eğitim kurumları, programlar ve yeterlik düzeyleri arasındaki geçişler üzerinden ele alınmaktadır. Rybakina ise tartışmayı öğrenenin farklı eğitim basamaklarına taşıdığı ortak bir yapı üzerine kurmaktadır. Eğitimsel yetkinlik kavramı bu noktada, değişen içeriklere rağmen bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerin birlikte işlemesini açıklayan bir çerçeve sunmaktadır. Makalenin literatürdeki yeri de sürekliliği kurumsal düzenlemelerin yanında öğrenenin gelişim mekanizması üzerinden tartışmasından kaynaklanmaktadır.

Yetkinlik temelli eğitim literatüründe anahtar, genel ve mesleki yetkinliklere ilişkin farklı sınıflandırmalar bulunmaktadır. Bağlamsal eğitim çalışmaları ise akademik etkinliğin uygulamaya ve mesleki etkinliğe dönüşümünü açıklamaktadır. Rybakina bu iki tartışma hattını eğitimsel yetkinlik kavramı altında birleştirmiştir. İlyazova’nın değişmez yapıyı eğitim içeriğinin bileşimi üzerinden ele alan yaklaşımından farklı olarak, burada bilişsel gelişimi taşıyan bir mekanizma üzerinde durulmaktadır. Bu ayrım, makalenin önceki kavramsallaştırmaları yalnız aktarmadığını, onların açıklama düzeyini yeniden düzenlediğini göstermektedir.

Rybakina’nın ulaştığı sonuç, yaşam boyu eğitimde sürekliliği sabit bir içerik bütünüyle değil, öğrenenin farklı bağlamlarda koruduğu deneyim yapısıyla açıklamaktadır. Bu yapı bilişsel, sosyal ve yansıtıcı boyutların birlikte işlemesine dayanmaktadır. Böylece eğitimsel yetkinlik, eğitim basamakları arasında değişmeden aktarılan bilgi ve becerilerin toplamı olarak değil, öğrenenin gelişimini sürdüren ortak bir mekanizma olarak konumlandırılmaktadır.

Kaynakça

Verbitskiy, A. A., & Il’yazova, M. D. (2011). Invariants of professionalism: Problems of formation. Logos.

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve

Eğitimsel yetkinlik, yaşam boyu öğrenmenin farklı aşamalarında süreklilik sağlayan bilişsel, sosyal ve yansıtıcı bir yapı olarak kavramsallaştırılabilir.

Bu iddia, tezde yaşam boyu öğrenme veya yetkinlik temelli eğitim kavramları tanımlanırken üç bileşenli modelin açıklanması için kullanılabilir(Rybakina, 2018, s. 42).

Eğitimsel yetkinliğin eğitim basamakları boyunca değişiminin incelenmesi

Araştırma sorusu: Bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerin ağırlığı ortaöğretim, yükseköğretim ve mesleki eğitim basamaklarında nasıl değişmektedir?
Yöntem taslağı: Farklı eğitim basamaklarındaki öğrenci gruplarını aynı kavramsal ölçütlerle ele alan boylamsal veya ardışık karma yöntemli bir araştırma tasarlanabilir. Nicel ölçek sonuçları, öğrenci görüşmeleri ve öğrenme günlükleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Makaleyle bağlantısı: Makaledeki üç bileşenli değişmez yapı, farklı eğitim düzeylerinde aynı kavramsal eksenlerin izlenmesine olanak sağlamaktadır. Böyle bir araştırma, modelin bağlama göre değişen içeriği ile korunduğu ileri sürülen yapısı arasındaki ilişkiyi inceleyebilir(Rybakina, 2018, s. 50).

Tez veya makalede kullanım · Literatür taraması

Yaşam boyu eğitimde süreklilik, yalnız içerik benzerliğiyle değil, öğrenenin farklı bağlamlarda kullandığı ortak deneyim yapısıyla da açıklanabilir.

Araştırmacı bu kaynağı, eğitim kademeleri arasındaki devamlılığı kurumsal ve programatik açıklamaların yanında öğrenen merkezli bir modelle tartışmak için kullanabilir(Rybakina, 2018, s. 50).

Yetkinlik-bağlam modelinin sınıf içi uygulamalar üzerinden değerlendirilmesi

Araştırma sorusu: Yetkinlik-bağlam temelli öğretim uygulamaları öğrencilerin bilişsel, sosyal ve yansıtıcı deneyimlerine nasıl yansımaktadır?
Yöntem taslağı: Modelin uygulandığı derslerde sınıf gözlemi, öğretmen görüşmesi, öğrenci yansıtma günlükleri ve performans görevlerini bir araya getiren çoklu durum çalışması yürütülebilir. Bulgular üç bileşen temelinde tematik olarak karşılaştırılabilir.

Makaleyle bağlantısı: Rybakina’nın modeli bilişsel kazanımların yanında ortak etkinlik ve öz değerlendirme süreçlerini de kapsamaktadır. Bu nedenle sınıf içi uygulamanın yalnız başarı puanlarıyla değil, öğrencinin sosyal ve yansıtıcı deneyimlerindeki değişimlerle birlikte incelenmesi önerilebilir(Rybakina, 2018, s. 42).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Öğrenme çıktıları değerlendirilirken bilişsel kazanımlarla birlikte sosyal katılım ve yansıtıcı deneyimdeki gelişim de dikkate alınabilir.

Tezin bulguları birden fazla öğrenme boyutuna işaret ediyorsa, sonuçlar bu üçlü yapı üzerinden yorumlanabilir ve araştırmanın kavramsal çerçevesiyle ilişkilendirilebilir(Rybakina, 2018, s. 49).

Eğitimsel yetkinlik modellerindeki değişmezlik anlayışlarının karşılaştırılması

Araştırma sorusu: İçerik temelli ve gelişim mekanizması temelli eğitimsel yetkinlik yaklaşımları, yaşam boyu öğrenmenin sürekliliğini hangi yönlerden farklı açıklamaktadır?
Yöntem taslağı: Yetkinlik modellerini kavramsal bileşenleri, değişmez kabul ettikleri unsur ve öngördükleri öğrenme süreci bakımından karşılaştıran kuramsal bir doküman incelemesi yapılabilir. Model karşılaştırma matrisi kullanılarak ortak ve ayrışan yönler sistematik biçimde gösterilebilir.

Makaleyle bağlantısı: Rybakina’nın İlyazova’nın içerik temelli değişmezlik anlayışından açıkça ayrılması, literatürdeki yetkinlik modellerini karşılaştırmak için belirgin bir kuramsal eksen sunmaktadır. Araştırma, modellerin hangi unsuru sürekliliğin taşıyıcısı olarak gördüğünü ortaya koyabilir(Rybakina, 2018, s. 40).