Toksik Liderlik ile Örgütsel Performans Arasındaki İlişki: Hemşire Sessizliğinin Aracılık Etkisi

Sağlık hizmetlerinin verimli sürdürülebilirliği ve yüksek bakım kalitesinin sağlanmasında liderlik tarzları kritik bir rol oynamaktadır. Buna karşın yönetim literatüründe yıkıcı ve olumsuz etkileriyle öne çıkan toksik liderlik, çalışanların esenliğini göz ardı eden, benmerkezci, baskıcı ve aşağılayıcı davranış kalıpları içermektedir. Hemşirelik mesleği gibi iş gücü yoğun ve yüksek stres içeren alanlarda toksik liderlik, çalışanların moral ve iş tatminini düşürmenin yanı sıra örgütsel süreçlerde kilit önem taşıyan bilgi paylaşımını engelleyerek çalışan sessizliğine yol açmaktadır. Literatürde toksik liderliğin bireysel ve örgütsel çıktılar üzerindeki olumsuz etkileri geniş biçimde belgelenmiş olmakla birlikte, bu olumsuz ilişkiyi harekete geçiren veya şiddetlendiren aracılık mekanizmaları, özellikle de hemşire sessizliğinin kapsamlı rolü henüz yeterince açıklığa kavuşturulamamıştır. Bu bağlamda araştırma, hemşirelerin maruz kaldığı toksik liderlik ile örgütsel performans arasındaki yapıyı çalışan sessizliği değişkeni üzerinden ampirik biçimde inceleme ihtiyacından doğmuştur.

Araştırmanın temel amacı, Mısır'daki İskenderiye Ana Üniversite Hastanesi'nin yataklı tıbbi, cerrahi ve yoğun bakım ünitelerinde görev yapan hemşirelerin toksik liderlik ve örgütsel performans algılarını değerlendirmek ve hemşire sessizliğinin bu iki yapı arasındaki aracılık etkisini ortaya koymaktır. Kesitsel, korelasyonel ve tanımlayıcı nicel araştırma deseniyle kurgulanan çalışmada, en az altı aylık mesleki deneyime sahip 750 hemşire evrensel örnekleme stratejisiyle araştırmaya dahil edilmiştir. Veriler üç aylık süreçte yapılandırılmış ölçeklerle toplanmış; toksik liderlik 30 maddelik dört boyutlu ölçekle, örgütsel performans 11 maddelik anketle ve hemşire sessizliği 12 maddelik dört boyutlu ölçekle ölçülmüştür. Toplanan verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklem t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi, adım adım hiyerarşik regresyon ve değişkenler arasındaki dolaylı ile doğrudan yolları test etmek amacıyla SPSS-AMOS yazılımı kullanılarak Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) uygulanmıştır.

Eldeki bulgular, katılan hemşirelerin genel toksik liderlik algı düzeyinin yüksek (ortalama 3,91 ± 0,51) ve örgütsel performans düzeylerinin de yüksek (ortalama 4,22 ± 0,62) olduğunu, hemşire sessizliğinin ise orta düzeyde (ortalama 4,90 ± 0,72) gerçekleştiğini göstermektedir. Korelasyon analizleri, örgütsel performans ile genel toksik liderlik ve onun tüm alt boyutları arasında güçlü, negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu (r = -0,666; p = 0,001) koymuştur. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları ise toksik liderliğin, hemşire sessizliğindeki varyansın %65'ini ve örgütsel performanstaki varyansın %87'sini doğrudan öngördüğünü doğrulamıştır. Araştırmada en dikkat çekici bulgulardan biri, bir aracılık faktörü olarak hemşire sessizliğinin tek başına örgütsel performanstaki varyansın %73'ünü açıklayarak toksik liderlik ile örgütsel performans arasındaki ilişkide yönlendirici ve açıklayıcı rol üstlendiğini göstermesidir.

Araştırmanın tartışma ve sonuç bölümünde yazar, toksik liderlik davranışlarının çalışanlar üzerinde oluşturduğu stres ve duygusal tükenmenin, çalışanları sınırlı kaynaklarını korumak adına sessizliğe yönelttiğini ve bu durumun nihai örgütsel çıktılara olumsuz yansıdığını vurgulamaktadır. Yöneticilerin baskıcı tutumlarına rağmen hemşirelerin gösterdiği yüksek performans, çalışanların toksik liderlik baskısını bertaraf etmek için ekstra çaba sarf etmesiyle açıklanmıştır. Araştırmanın literatür taraması bakımından en somut katkısı, toksik liderliğin örgütsel performansı doğrudan düşürmekle kalmayıp hemşire sessizliğini de belirgin şekilde artırarak kurumsal verimliliği olumsuz etkilediğini ampirik bir modelle kanıtlamasıdır. Bu çerçevede yönetim kurumlarının yöneticilere yönelik 360 derece değerlendirme sistemleri kurması, sıfır tolerans politikaları benimsemesi ve hemşirelerin fikirlerini korkusuzca dile getirebilecekleri psikolojik olarak güvenli çalışma ortamları inşa etmeleri gerekliliği literatüre sunulmaktadır.