Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.1371/journal.pone.0298297Ozel Olimpiyatlar Uyesi Uyarlanmis Spor Sporcularinin Oznel Iyi Oluslarinda Antrenor Liderlik Tarzi, Temel Psikolojik Ihtiyaclar ve Motivasyonun Aracılik Etkileri
Spor psikolojisi ve uyarlanmis fiziksel aktivite literatürunde, zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan bireylerin spora katılıminin psikososyal iyilik hali üzerindeki etkileri genis bicimde tartisilmaktadir.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Ana Domingues et al.
- Yayın
- PLoS ONE
- Tarih
- 2024-04-15
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Uyarlanmis spor alaninda gerceklestirilen araştırmalar, zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan bireylerin fiziksel aktiviteye ve sportif yarismalara katılıminin yalnizca motor yetileri geliştirmedigini, ayni zamanda sosyal entegrasyon, ozsaygi ve genel yasam kalitesi üzerinde derin olumlu etkiler yarattigini göstermektedir. Spor ikliminde antrenor, sporcun karar alma mekanizmalarini, motivasyonel süreçlerini ve duygu durumunu doğrudan sekillendiren en temel figur konumundadir. Buna karsin, uyarlanmis spor branslarinda çalışan antrenorlerin sergiledikleri demokratik veya otokratik liderlik tutumlarinin, zihinsel ve gelişimsel yetersizligi bulunan sporcularin psikolojik iyi olus duzeylerine nasıl yansidigina dair ampirik veriler oldukça kisitlidir. Oz-Belirleme Kurami çerçevesinde antrenor davranışlarinin sporcularin temel psikolojik ihtiyaclarini ve motivasyon yapilarini ne sekilde etkiledigi, bu ilişkilerin oznel iyi olus boyutlarina yansimasi literatürde kapsayici bicimde incelenmeyi bekleyen onemli bir problem alanidir.
Bu inceleme, Portekiz Ozel Olimpiyatlarina katilan zihinsel ve gelişimsel yetersizlige sahip sporcularin antrenor liderlik algılari ile oznel iyi olus duzeyleri arasindaki ilişkide temel psikolojik ihtiyaclarin ve motivasyon turlerinin coklu seri aracılik rollerini ortaya koymayi hedeflemektedir. Araştırma nicel ve kesitsel bir desenle kurgulanmis olup, yaslari 11 ile 63 arasinda değişen (ortalama yas 32,6) toplam 94 sporcun katılımiyla gerceklestirilmistir. Verilerin toplanmasinda Temel Psikolojik Ihtiyaclar Ölçegi, Sporda Davranış Düzenleme Ölçegi, Yasam Doyumu Ölçegi, Pozitif ve Negatif Duygu Ölçegi ile Sporda Liderlik Ölçeginin Portekizceye uyarlanmis ve resimli/piktografik formatlarla desteklenmis surumleri kullanılmistir. Istatistiksel çözümlemelerde SPSS PROCESS makrosu (Model 6) kullanılarak 10.000 örneklemli bootstrap yöntemiyle coklu seri aracılik modelleri sinanmis ve doğrudan ile dolayli etkiler hesaplanmistir.
Elde edilen ampirik bulgular, antrenorun demokratik liderlik tarzinin sporcularin yasam doyumu ve olumlu duygulanimlari üzerinde doğrudan ve istatistiksel olarak anlamli bir pozitif etkiye sahip oldugunu doğrulamaktadir. Seri aracılik analizlerinde, temel psikolojik ihtiyaclarin tatmini ile ozerk motivasyon değişkenlerinin, demokratik liderlik ile yasam doyumu arasindaki doğrudan ilişki yapisinda kilit birer düzenleyici halka oluşturdugu saptanmistir. Buna karsilik, otokratik liderlik tarzinin yasam doyumu üzerinde anlamli bir doğrudan etkisi bulunmazken, kontrollu motivasyon ve olumsuz duygulanim boyutlariyla ilişkili oldugu tespit edilmiştir. Demokratik liderlik profili, tum modelleme analizlerinde otokratik stile kiyasla sporcularin psikolojik ihtiyaclarini ve ozerk gudulenmelerini desteklemede cok daha tutarli ve yüksek anlamlilik gösteren sonuçlar ortaya koymustur.
Çalışmanın tartisma ve sonuç bolumunde ulasilan veriler, spor psikolojisi literatürundeki temel kuramsal önermelerle uyumlu bicimde değerlendirilmistir. Antrenorlerin katılımci, destekleyici ve sporcu odakli bir demokratik liderlik yaklaşimi benimsemelerinin, ozel gereksinimli sporcularin ozerklik, yeterlik ve sosyal ilişki ihtiyaclarini besleyerek icsel gudulenmeyi yukselttigi ve nihayetinde oznel iyi olusu pekistirdigi vurgulanmistir. Bu bulgular, uyarlanmis spor antrenorlerinin eğitimi ve antrenman programlarinin tasarimi acisindan somut pratik dogurgular sunmakta; spor organizasyonlarinda demokratik liderlik davranışlarinin tesvik edilmesinin firsat esitligi ve psikososyal kapsayicilik acisindan kritik rol oynadigini göstermektedir. Araştırmacilar için ise gelecekte nitel yöntemlerle desteklenmis boylamsal çalışmalar yapilmasi gerekliligi on plana cikarilmistir.
Araştırmanın amacı
Bu çalışma, antrenorlerin demokratik ve otokratik liderlik tarzlarinin zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan sporcularin yasam doyumu ile olumlu/olumsuz duygularindan olusan oznel iyi olus duzeyleri üzerindeki doğrudan etkilerini ve bu ilişkide temel psikolojik ihtiyaclar (ozerklik, yeterlik, sosyal ilişki) ile motivasyon turlerinin (ozerk ve kontrollu motivasyon) coklu seri aracılik rollerini çözümlemeyi amaçlamaktadir(Domingues et al., 2024).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Nicel ve kesitsel araştırma desenine sahip olan bu çalışmada, antrenorlarin liderlik tarzlari ile zihinsel yetersizligi olan sporcularin oznel iyi oluslari arasindaki ilişkide temel psikolojik ihtiyaclar ve motivasyonun aracılik etkileri coklu seri aracılik modelleriyle incelenmistir(Domingues et al., 2024).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışmanın kuramsal temelini Deci ve Ryan tarafindan geliştirilen Oz-Belirleme Kurami (Self-Determination Theory - SDT) oluşturmaktadir. Kuram, bireylerin psikolojik gelişim ve optimal islevselligi için ozerklik, yeterlik ve sosyal ilişki seklindeki uc temel psikolojik ihtiyacin karsilanmasi gerektigini; bu ihtiyaclarin tatmininin icsel ve ozerk motivasyonu artirarak oznel iyi olusu (yasam doyumu ve olumlu duygulanim) olumlu yonde etkiledigini one surmektedir.
Makalenin ele aldığı literatür
Araştırma, uyarlanmis spor ve ozel gereksinimli bireylerde fiziksel aktivite literatürunun yanisira spor ortaminda antrenor davranışlari, gudulenme iklimi ve oznel iyi olus alanindaki genis bir literatüru ele almaktadir. Chelladurai'nin spor liderligi ölçekleri, Watson ve arkadaslarinin pozitif/negatif duygu ölçegi ve Diener'in yasam doyumu kavramsallastirmasi temelinde, ozel gereksinimli sporcularda liderlik ve oz-belirleme değişkenlerinin butuncul analizine odaklanilmaktadir.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Portekiz Ozel Olimpiyatlarina bağlı kurumlarda spor yapan zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan engelli sporcular evrenidir.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Portekiz Ozel Olimpiyatlarina katilan, yaslari 11 ile 63 arasinda değişen (ortalama 32,6 yil) 94 zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan sporcu (yuzde 71,3 erkek, yuzde 28,7 kadın) katilmistir.
- Veri toplama süreci
- Veriler BPNES (Temel Psikolojik Ihtiyaclar Egzersiz Ölçegi), BRSQ (Sporda Davranış Düzenleme Ölçegi), SWLS (Yasam Doyumu Ölçegi), PANAS (Pozitif ve Negatif Duygu Ölçegi) ve LSS (Sporda Liderlik Ölçegi) Portekizce surumleri ile sporculara bir yakininin refakatinde resimli ölçekler sunularak toplanmistir.
- Veri analiz yöntemi
- Verilerin istatistiksel çözümlmesinde SPSS 21.0 ve PROCESS makrosu (Surum 3.4.1, Model 6) kullanılarak 10.000 örneklemli bootstrap yöntemiyle coklu seri aracılik analizleri yapilmistir.
Araştırmanın Bulguları
Demokratik antrenor liderlik tarzi, zihinsel yetersizligi olan sporcularin yasam doyumu üzerinde doğrudan ve anlamli bir pozitif etki göstermektedir (toplam etki c=0.93, doğrudan etki c'=0.97, p<0.05)(Domingues et al., 2024).
Demokratik liderlik tarzi ile pozitif duygulanim arasinda doğrudan anlamli bir ilişki bulunmakta (c'=0.30, p=0.04), ozerk motivasyon ve temel psikolojik ihtiyaclar bu süreçte belirleyici rol oynamaktadir(Domingues et al., 2024).
Otokratik liderlik tarzi sporcularin yasam doyumu üzerinde doğrudan anlamli bir etki uretmezken, pozitif ve negatif duygulanim duzeylerinin artisinda doğrudan anlamli bir etkiye sahiptir(Domingues et al., 2024).
Temel psikolojik ihtiyaclarin karsilanmasi, sporcularin ozerk motivasyon duzeylerini anlamli bicimde artirmakta ve demokratik liderlik ile iyi olus arasindaki dolayli yollarda temel islev gormektedir(Domingues et al., 2024).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Araştırmanın bulgulari, antrenorlerin demokratik liderlik davranışlarinin zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan sporcularin yasam doyumu ve pozitif duygulanimlari üzerinde doğrudan ve güçlü pozitif etkiler urettigini ortaya koymaktadir. Buna karsilik otokratik liderlik tarzi sporcularin yasam doyumunda doğrudan bir artis sağlamamakta, yalnizca duygulanim boyutlarinda belirginlesmektedir.
Yazarlar bu durumu, demokratik liderligin sporcu odakli, katılımci ve isbirligine dayalı yapisinin sporcularin ozerklik, yeterlik ve sosyal ilişki ihtiyaclarini beslemesiyle açıklamaktadir. Temel psikolojik ihtiyaclarin karsilanmasi ise ozerk motivasyonu tetikleyerek sporcunun genel iyi olus algisini ve yasam doyumunu doğrudan artirmaktadir.
Elde edilen sonuçlar literatürdaki diğer uyarlanmis spor çalışmalariyla uyumluluk göstermektedir. Ozelikle Paquete ve arkadaslarinin tekerlekli sandalye sporculari üzerinde yaptigi çalışma ve Sonoo ve arkadaslarinin sporcu tercihlerine dair bulgulari, engelli sporcularin demokratik antrenor tutumlarindan psikolojik olarak daha olumlu etkilendigini kanıtlamaktadir.
Sonuç olarak araştırma, uyarlanmis spor alaninda çalışan antrenorlerin demokratik liderlik becerilerinin geliştirilmesinin zorunlu oldugunu vurgulamaktadir. Cok bilesenli antrenor eğitim programlari vasitasiyla sporcularin ozerk motivasyonlarinin ve oznel iyi oluslarinin desteklenmesi, spora surdurulebilir katılımi artiracaktir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Yazarlar elde ettikleri demokratik liderlik tarzinin yasam doyumu ve pozitif duygulanim ile pozitif ilişkisini, Paquete ve arkadaslarinin (2012) tekerlekli sandalye basketbolu ve boccia sporculariyla yaptigi ve sporcularin antrenorlerinde yüksek demokratik davranış algiladiklarini saptayan çalışmasiyla karşılaştırarak desteklemektedir(Domingues et al., 2024).
Yazarlar bulgularını, sporcularin otokratik tarza kiyasla demokratik liderlik tarzina sahip antrenorleri daha cok tercih ettigini gösteren Sonoo ve arkadaslarinin (2008) rekabetci spor bağlamindaki sporcu ve antrenor algisi çalışmasiyla paralellik icinde tartismaktadir(Domingues et al., 2024).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Yazarlar, antrenorlerin demokratik liderlik tarzinin zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan engelli sporcularin yasam doyumu ve pozitif duygulanimlari üzerinde doğrudan olumlu etkiler yarattigi, temel psikolojik ihtiyaclar ile ozerk motivasyonun bu ilişkide kilit aracılik rolleri ustlendigi sonuçuna varmislardir. Otokratik tarzin yasam doyumuna doğrudan katkısi olmamasi sebebiyle uyarlanmis spor ortamlarinda demokratik liderlik davranışlarinin desteklenmesi gerektigi vurgulanmaktadir(Domingues et al., 2024).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu araştırma, uyarlanmis spor literatürunde zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan sporcularin psikososyal gelişim süreçlerini antrenor liderlik tarzlari bağlaminda ele alan oncu ampirik çalışmalardan biridir. Geleneksel olarak engelli sporcularin fiziksel ve motor becerilerine odaklanan literatüru, Oz-Belirleme Kurami ve oznel iyi olus modelleriyle butunlestirerek genisletmektedir. Çalışma, antrenor-sporcu ilişkisinin kalitesinin sadece performansi degil, zihinsel yetersizlige sahip bireylerin genel yasam doyumunu ve duygulanim durumlarini nasıl yapilandirdigini sergileme islevi gormektedir. Boylece uyarlanmis fiziksel aktivite alaninda kuramsal modellerin gecerliligini sinamaktadir.
Çalışma, Deci ve Ryan'in Oz-Belirleme Kurami ile Diener'in oznel iyi olus modellerine dayanarak önceki literatüru doğrudan genisletmektedir. Benzer sekilde, ergen sporcular üzerinde motivasyonel iklimin psikolojik ihtiyaclar üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalarin bulgularını uyarlanmis spor alanina tasimaktadir. Ayrıca tekerlekli sandalye basketbol ve boccia sporcularinda demokratik antrenor davranışlarinin daha yüksek algilandigini gösteren araştırmalarla paralellik gösterirken, otokratik liderligin yasam doyumu üzerindeki etkisizligini kanıtlayarak literatürdeki farklılasma noktalarini net bir sekilde ortaya koymaktadir.
Bu araştırma, zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan sporcularin katildigi Ozel Olimpiyatlar bağlaminda antrenor davranışlarinin coklu aracılik mekanizmalarini ampirik verilerle ortaya koyarak literatür taramalarina kritik bir katkı sunmaktadır. Antrenorun demokratik tarzinin doğrudan yasam doyumu ve pozitif duygulanimla ilişkili oldugunu, temel psikolojik ihtiyaclarin ve ozerk motivasyonun bu süreçteki tamamlayici ve belirleyici rollerini göstererek karmasik psikolojik süreçlerin haritalandirilmasina olanak tanımaktadir. Araştırmacilara, zihinsel engelli bireylerin spor aracıligiyla sosyal entegrasyonu ve psikolojik esenliginin arttirilmasinda antrenor eğitiminin yapısal onemini kanıtlama noktasinda güçlü bir referans sunmaktadir.
Kaynakça
- Paquete, M., Dias, C., Corte-Real, N., Fonseca, A. (2012). Lideranca no desporto adaptado: Um estudo com atletas de Boccia e de Basquetebol em cadeira de rodas. Revista PCD, 12(2), 82-100.
- Sonoo, C., Hoshino, E., Vieira, L. (2008). Lideranca desportiva: estudo da percepcao de atletas e tecnicos no contexto competitivo. Psicologia: Teoria e Pratika, 10(2), 68-82.
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Demokratik antrenor liderlik tarzi, uyarlanmis spor yapan zihinsel engelli sporcularin yasam doyumu üzerinde doğrudan ve anlamli bir artis sağlamaktadir.
Bu makale, uyarlanmis spor alaninda antrenor davranışlarinin sporcu esenligi üzerindeki doğrudan etkilerini açıklayan bir literatür taramasi kanıti olarak kullanılacaktir(Domingues et al., 2024).
Turkiye'deki Ozel Olimpiyatlar Sporcularinda Antrenor Liderlik Tarzlarinin Oznel Iyi Olusa Etkisi
- Araştırma sorusu
- Turkiye Ozel Olimpiyatlar federasyonuna kayitli zihinsel engelli sporcularin algiladiklari antrenor liderlik tarzlari ile yasam doyumlari arasinda nasıl bir ilişki vardir?
- Yöntem taslağı
- İlişkisel tarama modelinde tasarlanacak çalışmada, Ozel Olimpiyatlar bunyesindeki sporculardan veri doygunluguna ulasilana kadar veri toplanacaktir. Veriler Turkce gecerligi yapilmis Liderlik Ölçegi ve Yasam Doyumu Ölçegi ile toplanacak, analizde SPSS üzerinde coklu regresyon kullanılacaktir.
Makaleyle bağlantısı: Makalenin Portekiz Ozel Olimpiyatlari örnekleminde buldugu demokratik liderlik ile yasam doyumu arasindaki doğrudan ve anlamli ilişkiyi (ev-l-1) Turkiye bağlaminda sinama ve kulturel gecerliligi test etme ihtiyacindan türetilmistir(Domingues et al., 2024).
Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve
Temel psikolojik ihtiyaclarin tatmin edilmesi ve ozerk motivasyon, antrenor davranışlari ile sporcu iyi olusu arasindaki ilişkide kilit aracılik rolleri oynamaktadir.
Oz-Belirleme Kuraminin uyarlanmis spor ortamlarindaki aracılik mekanizmalarini açıklayan teorik modellerin kurgulanmasinda ve savunulmasinda temel kanıt olarak kullanılabilir(Domingues et al., 2024).
Zihinsel Yetersizligi Olan Sporcularda Ozerk Motivasyonun Zaman İçerisindeki Değişimi: Boylamsal Bir Analiz
- Araştırma sorusu
- Sezon boyunca uygulanan demokratik antrenorluk uygulamalari, zihinsel engelli sporcularin ozerk motivasyon duzeylerini zaman içerisinde nasıl değiştirmektedir?
- Yöntem taslağı
- Yari deneysel boylamsal bir araştırma tasarimiyla, demokratik antrenorluk eğitimi alan antrenorlerin sporcularindan (grup buyuklukleri guc analiziyle doğrulanacaktir) sezon basinda, ortasinda ve sonunda veri toplanacaktir. Temel Psikolojik Ihtiyaclar ve Ozerk Motivasyon duzeyleri ölçulerek tekrarli ölçumler ANOVA analiziyle sinanacaktir.
Makaleyle bağlantısı: Yazarlarin makalenin kesitsel tasarimindan kaynaklanan nedensellik kuramama sınırliligina yaptiklari vurgudan ve boylamsal çalışmalarin yurutulmesi yonundeki gelecek araştırma çağrısindan hareketle tasarlanmistir(Domingues et al., 2024).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Zihinsel yetersizligi olan uyarlanmis spor sporcularinin katılımi ve secimi süreçlerinde Ozel Olimpiyatlar bunyesinde demokratik yönetim pratikleri uygulanmalidir.
Tartisma bolumunde uyarlanmis sporlarda antrenor tutumlarinin onemini vurgulayan ampirik bulgularin pratik yansimalarini ve politika önerilerini desteklemek amaciyla referans gösterilecektir(Domingues et al., 2024).
Gorsellestirilmis ve Resimli Ölçeklerin Zihinsel Engelli Sporcularda Ölçme Guvenilirligi
- Araştırma sorusu
- Zihinsel ve gelişimsel yetersizligi olan sporcularda resimli Likert ölçeklerin kullanimi, standart yazili Likert ölçeklere gore ölçum guvenilirligini ve anlasilirligi anlamli derecede artirmakta midir?
- Yöntem taslağı
- Yöntemsel karşılaştırma desenindeki bu araştırmada, Ozel Olimpiyatlar uyesi iki esdeger sporcu grubuna ayni ölçeklerin standart yazili ve resimli versiyonlari uygulanacaktir. Elde edilen veriler Cronbach Alfa katsayilari ve doğrulayici faktor analizleri aracıligiyla karşılaştırilacaktir.
Makaleyle bağlantısı: Makalede zihinsel engelli katılımcıların anlama duzeylerini artirmak amaciyla anket formlarinda piktografik resimli ölçek tercih edilmesinden ve bunun veri toplama süreçini kolaylastirdigi vurgusundan türetilmistir(Domingues et al., 2024).