Görsel-işitsel Çeviride Dış Politika Kısaltmalarının Yeniden Bağlamlandırılması: The Diplomat Dizisinin Türkçe Dublajından Elde Edilen Bulgular

Görsel-işitsel çeviri araştırmalarında altyazı çevirisi geniş bir literatüre sahip olmasına karşın, dublaj uygulamalarında uzmanlık alanlarına ait terminolojinin ve özellikle dış politika kısaltmalarının çevirisine dair kapsamlı çalışmalar sınırlıdır. Küresel dijital platformların yaygınlaşmasıyla birlikte diplomatik, askeri ve siyasi söylemler içeren yapımların farklı dillere aktarılması, görsel-işitsel çeviride yeni stratejik yaklaşımları zorunlu kılmaktadır. Dış politika söylemi, kurumsal yapıları ve teknik kavramları yoğun biçimde bünyesinde barındırdığından, hedef kültürdeki izleyicinin metnin işlevsel ve sosyopolitik bağlamını doğru kavraması kritik bir önem taşımaktadır. Bu doğrultuda çalışma, görsel-işitsel çeviri disiplininde sıklıkla altyazı odaklı incelenen çeviri stratejilerinin dublaj alanına taşınabilirliğini soruşturan teorik ve ampirik bir bağlam sunmaktadır.

Araştırmanın temel amacını, Netflix yapımı The Diplomat dizisinde yer alan dış politika kısaltmalarının Türkçe dublajındaki çeviri süreçlerini incelemek ve bu süreçte izlenen çeviri yönelimlerini ortaya koymak oluşturmaktadır. Metodolojik açıdan nitel ve karşılaştırmalı bir söylem analizi deseni benimsenmiş, dizinin tüm bölümlerinden tespit edilen dış politika kısaltmaları ve bunların dublajlı Türkçe karşılıkları veri setine dahil edilmiştir. Analiz sürecinde Jorge Díaz Cintas ve Aline Remael tarafından altyazı çevirisi için geliştirilen kısaltma sınıflandırmaları ile çeviri stratejileri dublaj metinlerine uyarlanmıştır. Elde edilen veriler, Juliane House'un Yeniden Bağlamlandırma Kuramı ile açık ve örtük çeviri kategorileri ışığında çözümlenerek çevirmenin kaynak metne mi yoksa hedef kültürün sosyopolitik beklentilerine mi öncelik verdiği değerlendirilmiştir.

Analiz sonuçları, dış politika kısaltmalarının Türkçe dublajında ağırlıklı olarak uyarlama (adaptation) stratejisinin kullanıldığını ve buna bağlı olarak örtük çeviri (covert translation) yaklaşımının benimsendiğini göstermektedir. HMS, ICBM, WMD, DoD ve SECDEF gibi kurumsal ve teknik kısaltmalar Türkçe dublajda hedef izleyici tarafından kolayca anlaşılabilecek İKG Gözüpek, RS-28 Sarmat, biyolojik silah, Savunma Bakanlığı ve Savunma Bakanı gibi işlevsel karşılıklarla yeniden bağlamlandırılmıştır. Buna karşılık MI5, DGSE, NSA, FSB ve GRU gibi uluslararası düzeyde tanınırlığı yüksek olan istihbarat örgütü kısaltmalarında ise aynen koruma/borçlanma (retention) stratejisine başvurulduğu saptanmıştır. Ancak dudak senkronizasyonu ve zamanlama kısıtlarına rağmen uyarlama stratejisinin baskınlığı, metnin diplomatik işlevinin hedef sosyopolitik alanda başarıyla aktarılmasını sağlamıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümünde elde edilen bulgular, görsel-işitsel çeviri literatüründeki mevcut kuramsal yaklaşımlarla ilişkilendirilmiştir. Yazar, altyazı çevirisi için tasarlanan Díaz Cintas ve Remael stratejilerinin dublaj bağlamına da başarıyla uygulanabileceğini kanıtlamıştır. Dublajın doğası gereği barındırdığı illüzyon yaratma ve hedef kültüre vatandaşlaştırma eğiliminin, dış politika söyleminin aktarımında örtük çeviri tercihini desteklediği vurgulanmaktadır. Bu çalışma, görsel-işitsel çeviri yazınında dublaj ve uzmanlık terminolojisi kesişimindeki araştırma eksikliğini doldurmakta; çeviribilim, diplomatik söylem analizi ve medya çalışmaları alanlarında gelecek araştırmalar için teorik ve uygulamalı bir zemin hazırlamaktadır.