Nitel araştırma · 2023
Aid from African Countries to Turkey After the Kahramanmaraş Earthquakes
Okur sorusu
Çalışmanın sonuçunda yazar, Türkiye'nin son yirmi yılda Afrika'da TİKA, YEE, TMV ve sivil toplum kuruluşları aracılığıyla kurduğu insani, diplomatik ve kültürel bağların afet anında karşılık bulduğunu; Afrika ülkelerinin sadece yardım alan değil kriz anlarında yardım veren bir aktör kimliği sergilediğini ve iç kamuoyundaki tek taraflı yardım eleştirilerine bu sürecin somut bir yanıt oluşturduğunu ifade etmektedir.
Öne çıkanlar
Türk dış politikasında Afrika kıtası, özellikle 2005 yılında başlatılan açılım politikası ve son yirmi yılda derinleşen diplomatik temsil ağları çerçevesinde stratejik bir önem kazanmıştır. TİKA, Türkiye Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü ve AFAD gibi kurumlar vasıtasıyla kıtada yürütülen insani yardım, eğitim ve kalkınma odaklı faaliyetler, Türkiye'nin bölgedeki insani diplomasi kapasitesini güçlendirmiştir. Bununla birlikte akademide ve uluslararası kamuoyunda Türkiye-Afrika münasebetleri çoğunlukla Türkiye'den Afrika'ya doğru tek taraflı bir yardım akışı olarak kavramsallaştırılmıştır. 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli yıkıcı depremler, bu tek yönlü algıyı sınayan ve afete müdahalede uluslararası dayanışmanın Afrika ayağını görünür kılan kritik bir dönüm noktası teşkil etmiştir.
Bu araştırma, Kahramanmaraş depremleri sonrasında Afrika ülkelerinden Türkiye'ye yönelen resmî, sivil ve bireysel yardım ile destek adımlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma desenine sahip çalışmada, 6 Şubat 2023 ile 20 Nisan 2023 tarihleri arasında yayımlanan resmî diplomatik duyurular, haber metinleri, resmî kurumların internet sayfaları ve sosyal media paylaşımları kapsayıcı bir belge taraması yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen veriler Güney Afrika Cumhuriyeti, Somali, Senegal, Sudan, Cezayir ve Burundi gibi belirgin yardım adımları atan ülkeler bazında kategorize edilmiş; ayrıca diğer Afrika ülkelerinin taziye mesajları, nakdî/aynî katkıları ve Türkiye'de okuyan Afrikalı öğrencilerin saha çalışmaları tematik olarak gruplandırılmıştır.
Araştırma bulguları, Afrika kıtasındaki 54 ülkeden 20'sinin resmî makamları kanalıyla Türkiye'ye taziye ve destek mesajı ilettiğini, 16 ülkede afete yönelik aynî/nakdî yardım toplandığını veya dualar edildiğini, 5 ülkenin (Güney Afrika, Senegal, Sudan, Cezayir ve Burundi) ise Türkiye'ye doğrudan arama-kurtarma ve sağlık ekipleri sevk ettiğini göstermektedir. Cezayir hükümetinin sağladığı 30 milyon dolarlık finansal destek ve Somali'de toplanan 5 milyon dolarlık yardım öne çıkan somut rakamlardır. Bunun yanı sıra Çad'daki Gaoui mülteci kampında yaşayan sakinlerin topladığı sembolik yardımlar ile Kenyalı bir iş insanının eşine aldığı kolyeyi bağışlaması gibi örnekler, insani bağların ve toplumsal vefa duygusunun derinliğini ortaya koymaktadır. Ayrıca Türkiye'de bulunan Afrikalı öğrencilerin tercümanlık ve lojistik süreçlere aktif katılım sağladığı saptanmıştır.
Sonuç olarak çalışma, Türkiye'nin Afrika'da yürüttüğü insani yardım ve eğitim diplomasisinin kriz anlarında karşılıklı dayanışma ve toplumsal sempati biçiminde geri döndüğünü kanıtlamaktadır. Siyasi istikrarsızlık veya ekonomik yetersizliklerle mücadele eden ülkelerin dahi Türkiye'nin yardım çağrısına imkânları ölçüsünde yanıt vermesi, inşa edilen yumuşak gücün somut bir göstergesidir. Bu yayın, Afrika ile yürütülen ilişkilerin tek taraflı yük olmadığını belgelendirerek Türk dış politikası ve insani diplomasi literatürüne özgün bir ampirik katkı sunmaktadır.
Çalışma, uluslararası ilişkilerde insani diplomasi, yumuşak güç (soft power) ve karşılıklılık ilkesi çerçevesine dayanmaktadır. Türkiye'nin son yirmi yılda Afrika'da TİKA, TMV ve YEE gibi kurumlar üzerinden inşa ettiği yumuşak gücün, afet gibi kriz dönemlerinde devletler ve toplumlar arası dayanışma davranışlarına nasıl dönüştüğü nitel belge analizi yaklaşımıyla ele alınmaktadır.
Çalışma, Türk dış politikasında Afrika açılımını, insani yardımları ve yumuşak güç araçlarını inceleyen literatürü (Bayram 2014; Kavak 2020; Orakçı 2018) temel almaktadır. Türkiye'nin Afrika'daki varlığını tek taraflı insani yardım aktörü olarak değerlendiren ana akım yaklaşımlara karşı, afetin hemen ardından Afrika'dan Türkiye'ye verilen karşılıklı tepkileri nitel verilerle ortaya koyarak literatürdeki bu eksikliği gidermeyi hedeflemektedir.
Çalışmanın temel amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında Afrika ülkelerinden resmî makamlar, sivil toplum kuruluşları ve bireyler aracılığıyla Türkiye'ye sağlanan arama-kurtarma, nakdî/aynî yardımlar ile taziye ve destek adımlarını incelemek; böylece Türkiye-Afrika ilişkilerinde yardımın tek yönlü olmadığını ve kurulan diplomatik/insani bağların kriz anlarındaki somut çıktılarını ortaya koymaktır (Kavak, 2023).
Çalışmada, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler sonrasında 54 Afrika ülkesinden Türkiye'ye sağlanan resmî ve sivil insani yardımlar, arama-kurtarma destekleri ve taziye mesajları nitel araştırma mantığı çerçevesinde doküman analizi ve tematik tasnif yöntemiyle incelenmiştir (Kavak, 2023).
Afrika kıtasındaki 54 ülkeden 20'si resmî makamlarca taziye mesajı iletmiş, 16 ülkede aynî/nakdî yardım toplanmış ve dualar edilmiş, 5 ülke ise Türkiye'ye arama-kurtarma ekibi göndermiştir (Kavak, 2023).
Güney Afrika Cumhuriyeti'nde sivil toplum kuruluşları 3 Mart itibarıyla yaklaşık 1,2 milyon dolarlık aynî yardım sağlamış, elçilik kanalıyla 110 bin dolar nakdî yardım toplamış ve arama-kurtarma ve sağlık ekipleri sevk etmiştir (Kavak, 2023).
Kuraklık ve iç çatışmalarla mücadele eden Somali'de, resmî ve sivil girişimler sonuçunda 8 Mart tarihine kadar Türkiye'deki depremzedeler için toplam 5 milyon dolar yardım toplanmıştır (Kavak, 2023).
Cezayir Cumhurbaşkanlığı talimatıyla Türkiye'ye 30 milyon dolar finansal destek sağlanmış, ayrıca 95 tonluk insani yardım malzemesi ile 89 kişilik arama-kurtarma ekibi Türkiye'ye gönderilmiştir (Kavak, 2023).
Türkiye'de öğrenim gören Afrikalı lisansüstü öğrenciler, afetin ilk günlerinden itibaren tercümanlık, lojistik, koli paketleme ve insani yardım dağıtımında aktif ve gönüllü rol üstlenmişlerdir (Kavak, 2023).
Araştırma bulguları, 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrasında Afrika kıtasından Türkiye'ye yönelik gerçekleşen yardımların nicel ve nitel açıdan kayda değer bir çeşitlilik gösterdiğini işaret etmektedir. Kıta genelindeki 54 ülkeden 20'sinin resmî taziye mesajı yayınlaması, 16'sının yardım toplaması ve 5 ülkenin arama-kurtarma ekibi göndermesi, ilişkinin ulaştığı diplomatik ve toplumsal derinliği ortaya koymaktadır.
Yazar bu tabloyu, Türkiye'nin son yirmi yıllık dönemde Afrika politikasında izlediği insani diplomasi ve yumuşak güç stratejisinin somut bir sonuçu olarak açıklamaktadır. Ekonomik sıkıntılar veya siyasi istikrarsızlıklar yaşayan Somali, Sudan ve Burundi gibi ülkelerin dahi destek vermesi, diplomatik temsilciliklerin ve kamu kurumlarının sahada kurduğu bağların kriz anlarında ne denli işlevsel olduğunu göstermektedir.
Tartışma kısmında yazar, literatürdeki Türkiye'nin Afrika politikasına yönelik tek taraflı yardım edici konumundaki eleştirileri ele alarak önceki çalışmalarıyla karşılaştırma yapmaktadır. Deprem sonrasında Çad'daki mülteci kampı sakinlerinden Kenyalı iş insanlarına kadar geniş bir yelpazede sağlanan katkılar, ilişkinin artık karşılıklı bir insani dayanışma ve vefa ilişkisine dönüştüğünü kanıtlar niteliktedir.
Sonuç olarak çalışma, Türkiye-Afrika ilişkilerinin analizi açısından yeni bir teorik ve ampirik perspektif sunmaktadır. Kamuoyunda ve akademik çevrelerde ilişkilerin tek yönlü işlediğine dair oluşan algı kırılmış; kamu diplomasisi ve eğitim bursları gibi araçların kriz zamanlarında uluslararası dayanışmayı nasıl tetiklediği ampirik verilerle doğrulanmıştır.
Yazar, Türkiye'nin Afrika politikasının geçmişte tek taraflı bir yardım eden konumunda eleştirildiğini belirten önceki çalışmasına atıfla, Kahramanmaraş depremleri sonrasında Afrika ülkelerinden gelen resmî ve sivil yardımların bu ilişkinin karşılıklı bir insani dayanışma boyutuna evrildiğini ve Türkiye'nin yumuşak güç yatırımlarının somut karşılıklar ürettiğini vurgulamaktadır (Kavak, 2023).
Bu çalışma, uluslararası ilişkiler ve insani diplomasi literatüründe sıklıkla Türkiye'nin Afrika kıtasına yönelik tek taraflı yardım eden veya donör rolü üzerinden şekillenen ana akım söylemi sorunsallaştırma işlevi görür. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında Afrika ülkelerinden Türkiye'ye sağlanan resmî, sivil ve bireysel destekleri ampirik olarak haritalandırarak, yardım ilişkilerinin tek yönlü olmadığını ve kriz anlarında karşılıklı bir dayanışma mekanizmasına dönüşebildiğini gösterir. Böylece insani diplomasi literatüründe küresel güney ülkelerinin kriz zamanlarındaki aktörlüğünü ve yumuşak güç yatırımlarının geri dönüş kapasitesini belgeleyen özgün bir ampirik referans noktası sunar.
Çalışma, Türk dış politikası ve Türkiye-Afrika ilişkileri literatüründe daha önce yayınlanan ve Türkiye'nin TİKA, YEE ve TMV gibi kurumlar aracılığıyla kıtadaki yumuşak gücünü inceleyen araştırmaları tamamlar niteliktedir. Önceki çalışmalar ağırlıklı olarak Türkiye'den Afrika'ya yönelen yardım, kalkınma projeleri ve eğitim burslarına odaklanırken, bu araştırma odağı tersine çevirerek Afrika ülkelerinden ve halklarından Türkiye'ye sağlanan destekleri incelemiştir. Literatürde dile getirilen tek taraflı yardım edici eleştirilerine deprem sonrasındaki somut yardımlar, arama-kurtarma faaliyetleri ve taziye adımları üzerinden ampirik bir yanıt vererek mevcut literatürün kapsayıcılığını artırır.
Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu çalışma, dış politikada insani diplomasi, kamu diplomasisi, afette uluslararası yardım ve Türkiye-Afrika ilişkileri başlıklarında anahtar bir kaynak niteliğindedir. 54 Afrika ülkesinden 20'sinin resmî taziye yayımladığını, 16'sının yardım topladığını ve 5'inin arama-kurtarma ekibi gönderdiğini gösteren sistematik döküm, araştırmacıların ampirik veri ihtiyacını karşılar. Ayrıca Türkiye'de eğitim gören Afrikalı öğrencilerin kriz anındaki rolünü belgelemesi bakımından, uluslararası eğitim diplomasisinin ve yükseköğretim burslarının kriz yönetimi ile ilişkisini inceleyen literatür incelemelerine zengin bir veri seti sağlar.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Bu çalışma, Türk dış politikasının yumuşak güç boyutunu tartışan literatür taraması bölümlerinde, insani diplomasinin karşılıklılık ilkesi çerçevesinde somut çıktılar ürettiğini belgelemek için doğrudan kanıt olarak kullanılabilir (Kavak, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede Burundi, Senegal ve Güney Afrika gibi ülkelerde Türkiye temsilciliklerinin ve TMV/YEE gibi kurumların insani yardım kampanyalarına öncülük ettiği, yerel toplulukların bu kanallar üzerinden yardım topladığı bulgusundan hareketle türetilmiştir (Kavak, 2023).
Kavramsal çerçeve oluşturulurken, kamu diplomasisinin yalnız resmî temsilcilikler üzerinden değil, burslu uluslararası öğrenciler ve sivil toplum kanallarıyla nasıl işlediğini örneklendirmek amacıyla araştırmadaki verilerden yararlanılabilir (Kavak, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Çalışmada Afrikalı öğrencilerin tercümanlık, paketleme ve saha dağıtımında gösterdikleri gönüllü çabalar ve Türkiye'ye duydukları vefa hissi ile ilgili doğrudan bulgulardan mülhem olarak tasarlanmıştır (Kavak, 2023).
Tartışma bölümünde küresel güney ülkelerinin uluslararası insani yardımlardaki rolü ele alınırken, Somali, Sudan ve Burundi gibi ülkelerin kriz anlarındaki yardım davranışları bu kaynakla desteklenebilir (Kavak, 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede kendi iç krizleri süren Somali ve Sudan gibi ülkelerin hızlı biçimde nakdî ve aynî yardım seferberliği başlatması ve yüksek tutarlarda destek sağlaması bulgusuna dayandırılmıştır (Kavak, 2023).
Hatay merkezindeki 74 acil toplanma alanının hizmet kapasitesi incelendiğinde, Dursunlu ve Subaşı gibi nüfusun yoğun olduğu bazı mahallelerin 15 dakikalık yürüme mesafesinde hiçbir sığınma alanına erişemediği tespit edilmiştir.
Gizem Dinç ve Büşra Nur Gök · Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi (MBUD) · Sosyal Bilimler
Türkiye, Afganistan kaynaklı uyuşturucunun İran üzerinden Avrupa pazarına ulaştığı Balkan Rotası'nın en kritik geçiş noktasıdır ve bu durum ülkeyi küresel uyuşturucu ticaretinde stratejik bir engelleme noktası haline getirmektedir.
Müslüm SOYKAN ve Hasan Alpay KARASOY · Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies · Sosyal Bilimler
Finansal entegrasyon, insani yardım dağıtımının etkinliğini öngören en güçlü faktör olarak belirlenmiş olup yardım süreçlerinin hızı ve verimliliği üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir.
Mohamed Ibrahim Nor · Sosyal Bilimler