Zhejiang Eyaleti, Çin'de 2010–2021 Yılları Arasında Salmonella Kaynaklı Gıda Kökenli Hastalıkların Epidemiyolojisi

Gıda kökenli hastalıklar, dünya genelinde önemli hastalanma ve ölüm oranlarına yol açarak halk sağlığı sistemleri üzerinde ciddi bir yük oluşturmakta ve sosyoekonomik gelişimin önünde engel teşkil etmektedir. Bu hastalıkların meydana gelmesinde kontamine gıdalar, çevresel işleme ve depolama koşulları ile konakçı bağışıklık faktörleri belirleyici rol oynamaktadır. Bakteriyel etkenler arasında yer alan Salmonella türleri, özellikle hayvansal kökenli gıdalar ve çapraz kontaminasyona açık taze ürünler aracılığıyla akut gastroenterit tablolarına neden olan en kritik patojenlerden biridir. Çin'in Zhejiang Eyaleti gibi yoğun nüfuslu ve subtropikal iklim özelliklerine sahip bölgelerde gıda kökenli hastalıkların sürveyansı, kamu sağlığı politikalarının geliştirilmesi ve epidemiyolojik risk haritalarının çıkarılması bakımından büyük önem taşımaktadır.

Bu araştırmanın amacı, Zhejiang Eyaleti'nde 2012–2021 yılları kapsayan 10 yıllık dönemde Salmonella enfeksiyonlarının epidemiyolojik ve etiyolojik özelliklerini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymaktır. Çalışmada tanımlayıcı istatistiksel yöntemler kullanılarak Zhejiang Eyaleti Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (ZJCDC) tarafından Çin Ulusal Gıda Kökenli Hastalıklar Gözetim Ağı (NFDSN) üzerinden toplanan sürveyans verileri analiz edilmiştir. Eyalet genelindeki 101 hastaneden bildirilen 420.736 şüpheli vaka içerisinden dışkı örneği alınan 308.326 bireyin verileri incelenmiş, izolasyon ve serotipleme işlemleri ulusal standart laboratuvar protokollerine göre gerçekleştirilmiştir. Verilerin yıllık eğilimi, coğrafi dağılımı, mevsimselliği ve sosyo-demografik değişkenlerle ilişkisi ki-kare ve Fisher kesin olasılık testleri ile değerlendirilmiştir.

Elde edilen bulgular, 10 yıllık süreçte toplam 11.269 Salmonella pozitif vaka saptandığını ve ortalama pozitiflik oranının %3,65 olduğunu göstermektedir. Pozitif tespit oranı 2012 yılında %1,69 iken 2021 yılında %6,61 seviyesine yükselmiş, aynı dönemde hastaneye yatış oranlarında da belirgin bir artış kaydedilmiştir. Vakaların %77,69'unun sıcaklıkların yükseldiği Mayıs ve Ekim ayları arasında yoğunlaştığı, en yüksek pozitiflik oranının yaz mevsiminde (%5,21) gerçekleştiği belirlenmiştir. Yaş grupları açısından 0–4 yaş arası çocuklarda pozitiflik oranı %8,79 olarak ölçülmüş, evde bakılan evde çocuklarda (scattered children) bu oran %13,02 ile en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Bulaştan sorumlu gıdalar arasında meyve ve meyve ürünleri (%12,73), su ürünleri (%12,16) ve et ürünleri (%11,86) öne çıkarken, vakaların %54,69'unun ev ortamında maruz kalma sonuçu geliştiği saptanmıştır. İzolasyonu yapılan 173 serotip arasında Salmonella Typhimurium (%36,07), Salmonella Enteritidis (%15,17) ve Salmonella London (%6,05) baskın türler olarak öne çıkmıştır.

Tartışma ve sonuç bölümünde elde edilen veriler, Salmonella enfeksiyonlarının Zhejiang Eyaleti'nde göz ardı edilemeyecek bir halk sağlığı sorunu olduğunu doğrulamaktadır. Yazarlar, 0–4 yaş grubundaki küçük çocukların ve yaşlı bireylerin bağışıklık sistemlerinin hassasiyeti ve geçirgen bağırsak yapısı nedeniyle invaziv hastalıklara daha açık olduğunu vurgulamaktadır. Ev ortamlarının temel maruz kalma noktası olması, hane halkı düzeyinde çapraz kontaminasyon ve hijyen yetersizliklerine dikkat çekmektedir. Araştırma, epidemiyolojik gözetim ağlarının güçlendirilmesi, gıda güvenliği farkındalığının artırılması, patojenlerin antibiyotik direnci ve tüm genom dizileme yöntemleriyle biyolojik mekanizmalarının izlenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Literatür taraması açısından bu çalışma, gelişmekte olan bölgelerde gıda kaynaklı enfeksiyonların izlenmesi ve kanıta dayalı koruyucu sağlık politikalarının oluşturulması için uzun dönemli epidemiyolojik veri sunmaktadır.

Zhejiang Eyaleti'nde 2012–2021 yılları arasında yürütülen 10 yıllık gıda kökenli hastalık sürveyansı, Salmonella pozitiflik oranının zaman içinde artarak %3,65 ortalamaya ulaştığını ve 1.614 hastaneye yatışla sonuçlandığını göstermektedir. Yazarlar bu artışı, CDC ve hastane düzeyindeki sürveyans altyapısının kademeli olarak iyileştirilmesine ve gıda kökenli hastalıklara yönelik vaka bildirim duyarlılığının yükselmesine bağlamaktadır.

Elde edilen epidemiyolojik veriler, enfeksiyon riskinin özellikle 0–4 yaş arası küçük çocuklarda ve bağışıklık sistemi zayıflamış yaşlılarda belirgin biçimde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Yazarlar bu durumu, çocukların henüz gelişmekte olan sindirim sistemi ve bağışıklık yapısıyla, enfekte bebek maması maruziyeti ve ebeveynlerin tıbbi yardım arama eğilimlerinin yüksek olmasıyla açıklamaktadır.

Sürveyans bulguları vakaların %54,69'unun ev içi ortamlarda gerçekleştiğini ve bulaşta meyve ürünleri, su ürünleri ile et ürünlerinin öne çıktığını gösterirken; yazarlar bu tabloyu ev içi gıda hazırlama süreçlerindeki çapraz bulaşma ve yetersiz hijyen uygulamalarıyla ilişkilendirmektedir.

Çalışmada tespit edilen 173 serotip arasından S. typhimurium ve S. enteritidis suşlarının dominantlığı ön plana çıkmakta, bu durum küresel literatürdeki yaygın serotip dağılım kalıplarıyla örtüşmektedir. Yazar ekibi, bölgesel iklim koşulları ve beslenme alışkanlıklarının serotip çeşitliliği üzerindeki etkisini vurgulayarak, genomik sürveyans ve gıda denetimlerinin bütüncül bir yaklaşımla sürdürülmesi gerektiğini belirtmektedir.

Yazarlar, Zhejiang Eyaleti'nde elde edilen ortalama %3,65'lik Salmonella pozitiflik oranını ve tespit edilen vaka yükünü uluslararası verilerle karşılaştırarak, ABD CDC verilerinin Amerika Birleşik Devletleri'nde Salmonella enterica kaynaklı yıllık tahmini 1,2 milyon enfeksiyon, 24.000 hastaneye yatış ve 450 ölüm bildirdiğini vurgulamakta ve gıda kökenli Salmonella enfeksiyonlarının küresel ölçekte olduğu gibi eyalet düzeyinde de ciddi bir kamu sağlığı yükü oluşturduğunu göstermektedir (He et al., 2023).

Bu çalışma, Doğu Asya'nın sanayileşmiş ve yoğun nüfuslu bir eyaletinde 10 yıllık kesintisiz aktif sürveyans verilerini bir araya getirerek bölgesel gıda güvenliği literatüründeki ampirik veri açığını kapatmaktadır. Çalışma, uzun dönemli epidemiyolojik trendleri, yaş gruplarına özel risk örüntülerini ve değişen gıda taşıyıcısı profillerini ampirik boyutta ortaya koyarak halk sağlığı literatüründe referans bir izleme modeli işlevi görmektedir. Özellikle ev içi bulaş dinamiklerinin ve meyve ürünlerinin artan payının belgelenmesi, geleneksel gıda güvenliği yaklaşımlarını genişletmektedir.

Çalışma, önceki literatürde ağırlıklı olarak kümes hayvanları ve kırmızı et ürünleriyle ilişkilendirilen Salmonella bulaş kanallarını doğrularken, taze meyve ve sebze ürünlerinin de kritik birer taşıyıcı haline geldiğini göstererek mevcut birikimi genişletmektedir. ABD (FoodNet) ve Avrupa (EFSA/ECDC) sürveyans verileriyle kurduğu karşılaştırmalar sayesinde, Çin'deki serotip baskınlığının (S. typhimurium ve S. enteritidis) küresel örüntülerle paralellik gösterdiğini, ancak S. london gibi yerel serotiplerin özgün bir epidemi oluşturduğunu kanıtlamaktadır.

Gıda güvenliği ve epidemiyoloji alanında literatür taraması yapan araştırmacılar için bu eser, 300 binden fazla laboratuvar onaylı numuneye dayanan geniş örneklem büyüklüğüyle metodolojik bir mihenk taşı sunmaktadır. Derleme çalışmalarında gıda kökenli hastalıkların mevsimselliği, ev içi çapraz bulaşma riskleri ve küçük çocuklardaki savunmasızlık başlıklarında sentezlenecek sağlam bir ampirik veri kaynağı oluşturmaktadır. Ayrıca 173 farklı serotipin klinik semptom profillerini ayrıntılandırması bakımından etiyolojik karşılaştırmalara temel sağlamaktadır.