Nitel araştırma · 2017
The Roman Mosaics of Bracara Augusta: Re-Reading and Reinterpretation of Decorative Motifs
Okur sorusu
Bracara Augusta kenti Roma mozaiklerinin yeniden değerlendirilmesi, MS 3. yüzyılın sonu ve 4. yüzyılın başında kentin Gallaecia eyalet başkenti olmasıyla başlayan yoğun mimari yenilenme sürecini somut olarak ortaya koymaktadır.
Öne çıkanlar
Roma İmparatorluğu'nun kuzeybatı eyaletlerinde, özellikle Gallaecia bölgesinin başkenti Bracara Augusta'da (Braga) yürütülen kurtarma kazıları, Geç Antik Çağ kentsel dönüşümünü ve aristokratik konut kültürünü anlamak açısından hayati veriler sunmaktadır. Bu kentsel merkezde keşfedilen zengin domus yapıları, dönemin lüks tüketimini ve estetik tercihlerini yansıtan mozaik zeminlerle kaplanmıştır. Ancak, bölgedeki mozaik buluntularının büyük kısmı erken dönemlerde sistematik olmayan yöntemlerle belgelendiği için, bu eserlerin Akdeniz genelindeki sanatsal ağlar içindeki yeri tam olarak konumlandırılamamıştır. Arkeoloji literatüründe Braga mozaiklerinin yerel teknik özellikler mi taşıdığı yoksa gezici Akdeniz atölyelerinin doğrudan bir ürünü mü olduğu sorusu, araştırmacıların çözmeye çalıştığı temel bir problematik olarak varlığını sürdürmektedir.
Bu çalışma, Braga'da in situ olarak muhafaza edilen ve D. Diogo de Sousa Müzesi'nde sergilenen Roma mozaiklerinin dekoratif repertuarını ayrıntılı biçimde analiz etmeyi ve Akdeniz mozaik geleneği içindeki yerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel ve karşılaştırmalı arkeolojik analiz yöntemi benimsenmiştir; özellikle Escola Velha da Sé ve Casa da Roda kazılarında ortaya çıkarılan geometrik ve bitkisel motifler tek tek çözümlenmiştir. Yazarlar, bu mozaiklerin şemalarını standart geometrik kataloglara göre tasnif etmiş, ardından Hispania'daki diğer villalar (Quinta das Longas, Santiago da Guarda gibi) ve Kuzey Afrika ile Levant bölgelerindeki çağdaş örneklerle üslup ile işçilik detayları (modus faciendi) açısından karşılaştırmıştır.
Analizler sonuçunda, Escola Velha da Sé mozaiklerinde ikinci yüzyıldan itibaren Batı İmparatorluğu'nda yaygınlaşan teğet daireler ve karelerden oluşan iki renkli geometrik şemaların kullanıldığı belgelenmiştir. D. Afonso Henriques Caddesi'ndeki buluntularda ise Kuzey Afrika kökenli atölyelerin etkisini yansıtan çok renkli rozet motifleri ve bölgedeki tek krater (vazo) tasviri tespit edilmiştir. Casa da Roda mozaiğinde ise dalgalı pelta dizileri, gölgeli çan motifleri ve tırtıklı küp dizileri gibi Hellenistik mozaik geleneğine kadar uzanan hacimsel ve piktoryal tasarımlar bulunmuştur. Bu desenlerin işlenme biçimi, özellikle pelta birleşim noktalarındaki özgün teknik detaylar, Lucus Augusti ve Soria bölgelerindeki mozaiklerle ortak bir gezici atölye tarafından üretilmiş olabileceklerini kanıtlamaktadır.
Ende edilen bulgular, Bracara Augusta'nın Geç Roma ve Erken Hristiyanlık dönemindeki kültürel ve ekonomik canlılığını göstermesi bakımından büyük bir öneme sahiptir. Araştırma, Braga'daki mozaik üretiminin izole bir yerel faaliyet olmadığını, aksine Atlantik ticaret rotası ve gelişmiş Roma yolları aracılığıyla Güney Hispania, Kuzey Afrika ve hatta Doğu Akdeniz ile doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, Portekiz'deki Geç Antik Çağ mozaik sanatının bölgesel dinamiklerini açıklayarak uluslararası literatürdeki boşluğu doldurmakta ve gelecekteki arkeolojik araştırmalar için stilistik karşılaştırma zeminleri sunmaktadır. Braga mozaiklerinin yeniden okunması, Roma İmparatorluğu'nun çeperindeki sanatsal etkileşimlerin ne denli karmaşık ve kozmopolit bir yapıya sahip olduğunu bir kez daha kanıtlamaktadır.
Bu çalışmada, Roma mozaik sanatının bölgesel gelişimini ve gezici atölyelerin desen aktarım mekanizmalarını açıklayan karşılaştırmalı arkeolojik ve ikonografik analiz çerçevesi kullanılmaktadır. Desenlerin sınıflandırılması ve analizi, Fransız ekolünün 'Le Décor Géométrique de la Mosaïque Romaine' terminolojisine dayanmaktadır.
Yazarlar, Portekiz'deki Roma mozaiklerinin envanterine odaklanarak, Hispania (özellikle Gallaecia ve Lusitania) bölgesindeki mozaik çalışmalarına atıfta bulunurlar. Özellikle Blázquez'in İspanya mozaik külliyatı, Lancha ve Oliveira'nın Portekiz çalışmaları ile Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz (Antakya, Zeugma, Suriye) mozaik literatürü arasındaki üslupsal paralellikler ele alınmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, Braga D. Diogo de Sousa Müzesi'nde sergilenen ve in situ olarak korunan Escola Velha da Sé ile Casa da Roda mozaiklerini ele alarak, dekoratif motiflerin yeni bir okumasını yapmak ve bunların Doğu ile Batı Akdeniz mozaikleriyle olan ilişkilerini çözümlemektir (Abraços & Wrench, 2017).
Bu nitel arkeolojik çalışmada, Bracara Augusta Roma kentinde bulunan mozaik döşemeleri stilistik tipoloji, ikonografik motif analizi ve karşılaştırmalı sanat tarihi yöntemleriyle incelenmiş, Akdeniz havzasındaki paralelleriyle ilişkilendirilmiştir (Abraços & Wrench, 2017).
Escola Velha da Sé domus yapısında yürütülen stratigrafik analizler, yapının MS 3 yüzyıl sonu ile 4. yüzyıl başında hamam kompleksinin eklenmesiyle kapsamlı bir yenilenmeden geçtiğini ve mozaik döşemeli koridorun bu dönemde inşa edildiğini göstermektedir. (Abraços & Wrench, 2017).
D Afonso Henriques Caddesi 20-28 numarada bulunan mozaik parçalarında yer alan rozet motifleri ve kadeh (crater) tasvirleri, Conuentus Bracaraugustanus bölgesinde kap formu barındıran yegâne örnek olup Kuzey Afrika üslup etkilerini yansıtmaktadır. (Abraços & Wrench, 2017).
Casa da Roda mozaiğindeki ters çevrilmiş peltae bantlarının köşe bağlantı teknikleri ve küp biçimli (cuboid) kenarlıklar, Lugo ve Soria mozaikleriyle yüksek düzeyde teknik benzerlik sergilemektedir (Abraços & Wrench, 2017).
Bracara Augusta'nın MS 3 yüzyıl sonunda Gallaecia eyaletinin başkenti konumuna yükselmesi, kentteki kamusal ve özel yapılarda yoğun bir imar hamlesini ve mozaik döşeme üretimini tetiklemiştir. (Abraços & Wrench, 2017).
Bracara Augusta mozaiklerinin stilistik ve tipolojik analizi, Geç Antik Çağ'da kentteki aristokratik konutlarda (domus) gerçekleşen geniş kapsamlı mimari yenileme ve hamam (balnea) ekleme faaliyetlerini açıkça göstermektedir. Özellikle Escola Velha da Sé ve Casa da Roda örneklerindeki zengin geometrik döşemeler kentsel elitlerin estetik tercihlerini yansıtmaktadır.
Yazarlar, mozaik desenlerindeki motif birleşimlerini ve tessera işçilik tekniklerini detaylandırarak, dekoratif kalıpların rastgele olmadığını, aksine belirli geometrik kılavuz şemalarına dayandığını açıklamaktadır. Dairesel madalyonlar, kadeh (crater) tasvirleri ve dalgalı pelta dizilimleri sanatsal üretimin niteliğini belgelemektedir.
Tartışma bölümünde elde edilen bulgular; Lugo, Soria, Conimbriga ve Kuzey Afrika'daki (Thuburbo Majus, Cherchel) mozaik korpuslarıyla karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar, motif şablonlarının Roma yolları (Asturica-Caesaraugustana ve Bracara-Asturica) ile Atlantik ticaret rotaları üzerinden gezgin atölyeler (officinae) vasıtasıyla iletildiğini doğrulamaktadır.
Sonuç olarak, Bracara Augusta mozaik repertuvarı yerel özellikler taşımakla birlikte Doğu ve Batı Akdeniz havzalarının ortak görsel kültürünün bütüncül bir parçasıdır. Bu durum, Roma İmparatorluğu'nun eyalet çeperlerindeki kentlerin sanatsal dolaşım ağlarına ne kadar entegre olduğunu göstermekte ve gelecek arkeolojik çalışmalar için sağlam bir çerçeve sunmaktadır.
Braga D. Afonso Henriques Caddesi 20-28 mozaiklerinde bulunan rozet motifleri, Lancha ve Oliveira (2013) tarafından Faro Ocean mozaiğindeki rozetlerle karşılaştırılmış ve Kuzey Afrika atölyelerinden (officina) yayılan üslupsal etkilere bağlanmıştır (Abraços & Wrench, 2017).
Torres Carro (2015) tarafından Lugo Domus Oceani mozaiklerinde saptanan dairesel madalyon geometrisi ile Braga mozaikleri arasında kurulan paralelizm, Kuzey Afrika ilham kaynaklarının Hispanya'nın kuzeybatısına aktarıldığını doğrulamaktadır (Abraços & Wrench, 2017).
Casa da Roda mozaik alanındaki evrik peltae ve sarmaşık yaprağı kenarlık detaylarının Soria bölgesindeki Los Quintanares ve Santervás del Burgo villalarındaki mozaik işçiliği teknikleriyle doğrudan benzerlik gösterdiği ortaya konmuştur (Abraços & Wrench, 2017).
Bu makale, Geç Antik Dönem İberya yarımadasındaki Roma mozaik sanatının taksonomik ve stilistik belgelenmesinde merkezi bir işlev üstlenmektedir. Portekiz'in kuzeybatısındaki Braga (Bracara Augusta) kentinde yer alan ve daha önce sistematik bir bütünlükle ele alınmamış olan Escola Velha da Sé ve Casa da Roda gibi in situ mozaik zeminleri ile D. Diogo de Sousa Müzesi koleksiyonlarındaki parçaları bir araya getirmektedir. Çalışma, bu mozaiklerin dekoratif motiflerini evrensel terminolojilere göre yeniden okuyarak hem yerel üretim özelliklerini ortaya koymakta hem de bu eserlerin kıtasal ölçekteki Akdeniz mozaik korpusundaki yerini belirlemektedir.
Çalışma, Portekiz'deki Roma Mozaikleri Külliyatı (Corpus of Roman Mosaics in Portugal) gibi önceki geniş ölçekli envanter çalışmalarının verilerine dayanmakta ve bunları yerel düzeyde derinleştirmektedir. Yazarlar, önceki araştırmaların genel tanımlamalarının ötesine geçerek peltae motiflerinin birleşim şekilleri, çok renkli rozetlerin geometrik dizilim kalıpları ve kadeh tasvirlerinin kökenleri gibi mikro-teknik detayları analiz etmektedir. Bu sayede, Janine Lancha ve Adília Alarcão gibi öncü araştırmacıların teorik çerçevelerini İberya ve Kuzey Afrika sanatsal etkileşim ağları üzerinden yeniden üreterek geliştirmektedir.
Bu makale, Geç Roma ve Erken Hristiyanlık dönemlerinde eyalet çeperlerindeki kentsel merkezlerin sanatsal dolaşım ağlarına ne ölçüde entegre olduğunu göstererek literatür taramalarına katkı sağlamaktadır. Gallaecia eyalet başkentinin kazandığı yeni idari statü ile özel konutlardaki mozaik siparişlerindeki artış arasındaki sosyo-ekonomik ilişkiyi açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca, gezgin atölyelerin (officinae) Roma yolları boyunca yaydığı tasarım modellerini somut teknik benzerliklerle kanıtlayarak, İberya arkeolojisinde bölgesel üslup karşılaştırmalarına yeni ve güvenilir bir metodolojik veri seti sunmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Bu iddia, Escola Velha da Sé domusunda MS 3. yüzyıl sonu ve 4. yüzyıl başında yapılan hamam tadilatları sırasında inşa edilen mozaik zeminli koridorun varlığı ile desteklenecektir (Abraços & Wrench, 2017).
Makaleyle bağlantısı: Makalede, Casa da Roda mozaiğindeki peltae motifinin birleşim noktalarındaki özel tessera işçiliğinin Soria ve Lugo'daki örneklerle gösterdiği benzerliğin, Roma yolları boyunca hareket eden gezgin atölyelerin varlığına işaret ettiği savından yola çıkılmıştır (Abraços & Wrench, 2017).
Braga'daki D. Afonso Henriques caddesi buluntularında tespit edilen kadeh (crater) ve rozet kompozisyonlarının bölgedeki yegane örnek olduğu ve farklı inanç sistemlerine işaret edebileceği iddiasında kaynak gösterilecektir (Abraços & Wrench, 2017).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin Escola Velha da Sé konutunda hamam kompleksinin inşasıyla birlikte yapılan ikinci evre tadilatlarını ve bu yeni mekana erişim sağlayan mozaik kaplı koridorun işlevsel rolünü tanımlayan arkeolojik bulgularına dayanmaktadır (Abraços & Wrench, 2017).
Yazarların kent genelindeki inşaat dinamikleri ve konut yenileme projelerinin bu idari statü değişimiyle eşzamanlı olduğunu gösteren nihai değerlendirmeleri temel kanıt olarak kullanılacaktır (Abraços & Wrench, 2017).
Makaleyle bağlantısı: Makalede, Braga'daki çok renkli mozaik parçalarında yer alan rozetlerin Kuzey Afrika (Thuburbo Majus) ve kadeh (crater) tasvirlerinin Doğu Akdeniz (Zahrani, Lübnan) ile gösterdiği doğrudan stilistik paralelliklerin dinsel/sembolik anlamlarına yapılan atıftan türetilmiştir (Abraços & Wrench, 2017).
ED-XRF jeokimyasal analizleri, incelenen kerpiç örneklerinin %76'sının tek bir ana kümede (Küme 1) toplandığını ve bu malzemenin ortalama %49 silika ile %12,5-20 kireç (CaO) içeren kalkerli yerel topraklardan üretildiğini ortaya koymaktadır.
Marta Lorenzón ve 7 yazar · PLoS ONE · Beşerî Bilimler
Jane Eyre'in yetimlik durumu ve Gateshead ile Lowood'daki sosyal dışlanmışlığı, onu geleneksel aile yapısının getirdiği ataerkil rollerden uzak tutarak özerk bir birey bilinci kazanmasına ve bağımsızlık arayışına zemin hazırlamaktadır.
Yalçın Erden · Journal of Literature and Humanities · Beşerî Bilimler
Derviş Mehmed Efendi’nin 1755 tarihli sefâretnâmesi, Osmanlı sultanı III. Osman’ın tahta çıkışını bildirmek ve sınır kalelerindeki son durumu yerinde gözlemlemek amacıyla gerçekleştirilen elçilik görevini belgelemektedir.
Halit BAŞ · Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute · Beşerî Bilimler