Dijital Zeka Destekli Cin Komur Madeni Çalışanlarinin Surdurulebilir Guvenli Gelişimi İçin Yatırım Stratejileri

Komur madenciligi sektöru, Cin'in birincil enerji arzinda baskin bir konuma sahip olmasina karsin, derin madencilige geçiş süreçiyle birlikte artan kaza riskleri ve genc, eğitimli iş gücu kaybi gibi ciddi surdurulebilirlik krizleriyle karsi karsiyadir. Sektördeki kazalarin cok buyuk bir bolumunun insan kaynakli guvensiz davranışlardan kaynaklandigi gercegi, guvenlik yönetiminde radikal dönüşumleri zorunlu kilmaktadir. Gelisen buyuk veri ve yapay zeka teknolojileri, madenlerde gercek zamanli izleme ve erken uyari sistemleri aracıligiyla yeni firsatlar sunsa da isletmeler için dijital akilli denetim donanimlarina yapilan yatırımlarin, geleneksel insan sermayesi odakli ekip yönetimi yatırımlarina kiyasla ne derece etkin oldugu ve bu teknolojilerin çalışan psikolojisini nasıl dönüşturdugu sorusu literatürde yeterince yanit bulamamistir.

Bu çalışmanın temel amaci, dijital gozetim teknolojileri ile geleneksel ekip yönetiminin çalışanlarin aktif ve pasif guvenlik davranışlari üzerindeki etkililigini nicel olarak karşılaştırmak ve maden isletmeleri için optimal yatırım stratejileri sunmaktir. Bu amaçla araştırma, Cin'in Dogu bölgesindeki yüksek duzeyde dijitallesmis Huaihei, Huaibei, Wanbei ve Xinji enerji gruplarinda çalışan on hat madencilerinden Likert ölçegi kullanılarak toplanan verilerle gerceklestirilmistir. Toplamda dagitilan 360 anketten elde edilen ve gecerlilik-guvenilirlik analizlerinden gecen 296 anket formu üzerinde yapısal esitlik modellemesi (SEM) uygulanmistir. Model kapsaminda durumsal terfi ve durumsal onleme odaklari aracı değişkenler olarak tanımlanarak yönetim yaklaşimlarinin davranışsal ciktilar üzerindeki doğrudan ve dolayli mekanizmalari çözümlenmistir.

Yapısal esitlik modelinin analiz sonuçları, dijital akilli denetim yönetiminin madencilerin aktif guvenlik davranışlarini tesvik etmede geleneksel ekip gösterim yönetimine kiyasla toplam fayda degerinde 4,292 kat daha yüksek bir etkililige sahip oldugunu ortaya koymaktadir. Bu çarpıcı fark, dijital denetim sistemlerinin hem durumsal terfi odagini hem de durumsal onleme odagini es zamanli olarak tetikleyebilen cift aracı mekanizmasindan kaynaklanmaktadir. Oysa geleneksel ekip gösterim yönetimi yalnizca durumsal terfi odagi üzerinden sınırli bir etki yaratabilmektedir. Alt göstergeler duzeyinde yapilan hiyerarsik analizde ise potansiyel risklerin erken uyarisi, tam zamanli risk tahmini ve karar destegi gibi dijital islevlerin, çalışanlarin guvenlik davranışlarini en güçlü sekilde etkileyen unsurlar oldugu saptanmistir.

Çalışma, dijital akilli gozetim sistemlerinin madencilerin aktif guvenlik davranışlarini artirmada oynadigi kritik rolu kanıtlayarak literatürdeki insan-makine etkileşimi tartismalarina kuramsal ve pratik katkılar sunmaktadir. Elde edilen bulgular, maden isletmelerinin ve politika yapicilarin yatırım kararlarinda gercek zamanli, kesintisiz ve tam kapsamli dijital denetim mekanizmalarina oncelik vermesi gerektigine isaret etmektedir. Ancak sistemin pasif guvenlik davranışlari üzerinde anlamli bir etki yaratamamasi ve bazi çalışanlarin kameralardan kacma egilimi göstermesi, dijitallesmenin tek basina yeterli olmadigini, eğitim ve farkindalik programlariyla desteklenmesi gerektigini göstermektedir. Bu yonuyle araştırma, surdurulebilir is guvenligi yönetimi için teknolojik yatırımlarin sosyo-psikolojik uyum stratejileriyle butunlestirilmesini öneren öncü bir rehber niteligindedir.