Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fvets.2026.1725234Surfside Bina Çökmesinde Görev Yapan Arama Kurtarma Köpeklerinin Çevresel Kirleticilere Maruz Kalma Düzeylerinin Analizi
Büyük ölçekli kentsel ve doğal afetlerde, arama kurtarma operasyonlarının başarısında arama kurtarma köpekleri hayati bir rol oynamaktadır. Ancak yıkılan binalar, çöken yapılar ve felaket sahaları hem insanlar hem de köpekler için yüksek düzeyde kimyasal ve mikrobiyolojik tehlikeler barındırmaktadır.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Erin Beth Perry et al.
- Yayın
- Tarih
- 2026
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Kentsel afet alanlarında görev yapan arama kurtarma köpekleri, enkaz kaldırma ve kurtarma operasyonları sırasında yapısal çöküntülerden, yangın artıklarından ve kirli su birikintilerinden kaynaklanan çok sayıda çevresel tehlikeye maruz kalmaktadır. Florida Surfside'da gerçekleşen Champlain Towers South kentsel bina çökmesi, bu tür afet ortamlarında görev alan köpeklerin karşı karşıya kaldığı toksikolojik ve mikrobiyolojik risklerin somut bir örneğini sunmaktadır. Mevcut literatürde 11 Eylül saldırıları sonrasında görev yapan köpeklerin uzun dönemli sağlık takibine dair çalışmalar bulunsa da, afet sahasında doğrudan köpeklerin temas ettiği yüzeylerden ve ortam sıvılarından eş zamanlı kimyasal ile mikrobiyolojik profil çıkaran ampirik veri son derece sınırlıdır. Bu çalışma, söz konusu ampirik boşluğu doldurarak arama kurtarma köpeklerinin kentsel çökme alanlarındaki maruziyet dinamiklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Araştırma kapsamında, olayın gerçekleşmesinden yaklaşık 20 gün sonra arama kurtarma sahasının farklı noktalarındaki birikinti sulardan, görev yapan beş arama kurtarma köpeğinin sırt bölgesinden alınan tüy silme numunelerinden ve köpeklerin arama esnasında kullandığı iki adet ödül oyuncağından örnekler toplanmıştır. Kimyasal analizlerde benzen, toluen, etilbenzen ve ksilen (BTEX) bileşikleri AROMA-VOC iz buhar analizörü ile, polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) ve poliklorlu bifeniller (PCB) ise DI-HS-SPME-GC-MS tekniğiyle nicellenmiştir. Mikrobiyolojik profillerin belirlenmesinde ise 16S rRNA geni V4 bölgesini hedefleyen amplikon dizileme (Illumina MiSeq) yöntemine başvurulmuş, alfa ve beta çeşitlilik analizleri R ortamında vegan paketi kullanılarak adonis2 PERMANOVA testiyle gerçekleştirilmiştir.
Elde edilen veriler, sahadaki tüm birikinti su örneklerinde BTEX ve PAH bileşiklerinin kontrol örneklerine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek düzeylerde bulunduğunu göstermiştir. Yapılan analizlerde hiçbir örnekte PCB tespit edilmezken, yangın ve yanma ürünlerine işaret eden PAH bileşikleri hemen her sıvı örneğinde saptanmıştır. Köpek tüylerinden alınan silme örneklerinde ve ödül oyuncaklarında benzen veya ksilen gibi hedefli uçucu bileşikler tespit edilmezken, bir ödül oyuncağında floranten ve piren bulunmuştur. Mikrobiyolojik açıdan, enkaz birikinti sularında organik polimer ve kirletici yıkımıyla ilişkili Promicromonosporaceae ve Comamonadaceae familyaları baskın çıkarken, enkaz merkezinden alınan sıvı örneğinde yüksek oranda Pseudomonadaceae ve Staphylococcaceae familyası tespit edilmiştir. Köpek sırtı silme örneklerinde ise köpek komensal mikrobiyotasına ait Moraxellaceae ve Staphylococcaceae üyeleri saptanmıştır.
Bulgular, bina çökmesi sonrasında haftalar geçmesine rağmen afet sahasındaki çevresel kirleticilerin kalıcılığını koruduğunu ve arama kurtarma köpekleri ile idarecileri için potansiyel sağlık riskleri oluşturduğunu kanıtlamaktadır. Arama kurtarma köpeklerinin pati yerine sırt bölgesinden temizlenmesi alışkanlığının sıvı bazlı maruziyeti tam yansıtmayabileceği değerlendirilmiş, patilerin daha yüksek temas riski taşıdığı vurgulanmıştır. Bu çalışma, kentsel afet yönetimi ve veterinerlik literatürüne saha temelli nicel maruziyet profili kazandırarak, köpek idarecilerinin dekontaminasyon kararlarını standart bir karar matrisine bağlamalarının gerekliliğini ortaya koymakta ve gelecekteki afet müdahale protokollerinin şekillendirilmesine somut katkı sağlamaktadır.
Araştırmanın amacı
Bu çalışmanın amacı, Florida Surfside'da meydana gelen 12 katlı bina çökmesi sonrasında arama kurtarma köpeklerinin görev yaptığı sahada bulunan birikinti sular, köpek tüylü silme örnekleri ve ödül oyuncaklarında kimyasal ile mikrobiyolojik kirletici profillerini tanımlamaktır(Perry et al., 2026).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Çalışma, 12 katlı Champlain Towers South binasının çökmesi sonrasında arama kurtarma köpeklerinin görev yaptığı afet sahasındaki çevresel riskleri belirlemek amacıyla, birikinti sularından sıvı örnekleri, köpeklerin tüylerinden kuru gazlı bezle silme örnekleri ve sahada kullanılan ödül oyuncaklarını toplayarak kimyasal ve mikrobiyolojik profil analizi gerçekleştiren gözlemsel ve ampirik bir yaklaşıma dayanmaktadır(Perry et al., 2026).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma, afet alanlarındaki çevresel toksikoloji ve veteriner halk sağlığı çerçevelerine dayanmaktadır. Afet ortamlarında binaların çökmesi ve yangınlar sonuçu ortaya çıkan aromatik hidrokarbonların ve bakteriyel proliferasyonun canlı organizmalar üzerindeki akut ve kronik maruziyet risklerini çevre kimyası ile mikrobiyel ekoloji ilkeleri doğrultusunda ele almaktadır.
Makalenin ele aldığı literatür
Çalışma, 11 Eylül Dünya Ticaret Merkezi ve Pentagon felaketleri sonrasında arama kurtarma köpeklerinde yürütülen uzun süreli sağlık izleme araştırmalarını ve fırtına veya su baskınları sonrası su kaynaklı bakteriyel enfeksiyon artışlarını inceleyen veteriner epidemiyoloji literatürünü temel almaktadır. Ayrıca çevresel BTEX ve PAH maruziyetinin biyolojik sistemler üzerindeki toksik etkilerini vurgulayan yayınlara atıfta bulunmaktadır.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- FEMA US&R bünyesinde Surfside bina çökme alanında görev yapan arama kurtarma köpekleri, sahada kullanılan ödül oyuncakları ve operasyon alanındaki birikinti sular.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Afet alanındaki standing water birikintilerinden toplanan sıvı örnekleri, 5 adet FEMA arama kurtarma köpeğinin sırt bölgesinden alınan silme örnekleri, 2 adet ödül oyuncağı (ball ve tug toy) ve Güney Florida çevresinden toplanan 15 adet çevresel kontrol örneği.
- Veri toplama süreci
- Olaydan yaklaşık 20 gün sonra steril polipropilen tüpler kullanılarak toplanan birikinti suları, operasyonların hemen ardından dorsal bölgeden steril gazlı bezle alınan tüy silintileri ve köpeklerin kullandığı oyuncaklar dondurularak analiz edilene kadar muhafaza edilmiştir.
- Veri analiz yöntemi
- BTEX analizi için AROMA-VOC iz gaz analizörü; PAH, PCB ve diğer uçucu/yarı uçucu bileşikler için DI-HS-SPME-GC-MS tekniği; mikrobiyolojik profilleme için ise MagAttract PowerSoil kiti ile DNA ekstraksiyonu ve Illumina MiSeq platformunda 16S rRNA gen amplikon sekanslaması kullanılmıştır.
Araştırmanın Bulguları
Surfside bina çökme alanından alınan birikinti su örneklerinde, kontrol numunelerine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek seviyelerde benzen, toluen, etilbenzen ve ksilen (BTEX) tespit edilmiştir; özellikle bazı örneklerde izin verilen benzen sınırları aşılmıştır(Perry et al., 2026).
Kontrol örneklerinin aksine, afet alanından toplanan tüm sıvı numunelerinde değişen oranlarda polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) saptanmıştır; bu durumun arama kurtarma operasyonları sırasındaki iç yangınlardan kaynaklanabileceği düşünülmektedir(Perry et al., 2026).
Enkaz yığınının merkezinden alınan sıvı örneklerinde tespit edilen mikrobiyal toplulukların, Simpson ve Shannon indekslerine göre diğer tüm örneklere kıyasla en düşük çeşitliliği sergilediği ve Pseudomonadaceae ailesinin baskın olduğu saptanmıştır(Perry et al., 2026).
Köpeklerin ağızlarıyla doğrudan temas eden ödül oyuncaklarından çekiştirme oyuncağında (tug toy) floranten ve piren gibi PAH bileşikleri tespit edilmiştir, bu da ekipmanların da çevresel kirleticileri taşıyabileceğini göstermektedir(Perry et al., 2026).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Çalışmanın kimyasal analiz bulguları, afet sahasında biriken sulardaki BTEX ve PAH düzeylerinin kontrol alanlarına kıyasla son derece yüksek olduğunu ve bazı kritik örneklerde benzen miktarının güvenli içme suyu sınırlarını ciddi ölçüde aştığını göstermektedir. Bu durum, arama kurtarma ekiplerinin ve köpeklerin sahada doğrudan yüksek toksisiteye sahip uçucu organik bileşiklerle temas ettiğini kanıtlar niteliktedir.
Araştırmacılar, tespit edilen bu yoğun kimyasal birikimin enkaz altında meydana gelen iç yangınlar, ezilen evsel malzemeler, sızan yakıtlar ve inşaat atıklarının bir bileşimi olarak ortaya çıktığını açıklamaktadır. Özellikle hedef dışı analizlerde saptanan aromatik hidrokarbonlar ve plastikleştiriciler (dibütil fitalat gibi), çöken binadaki evsel eşyaların ve yapı malzemelerinin ezilmesiyle çevreye salındığına işaret etmektedir.
Mikrobiyolojik açıdan, enkaz yığınının merkezinde çeşitliliğin azalması ve Pseudomonadaceae ile Staphylococcaceae ailelerinin baskın hale gelmesi, ortamdaki BTEX ve PAH gibi organik kirleticilerin bazı bakteriyel türlerin gelişimini sınırlarken, bu kirleticileri metabolize edebilen dirençli çevresel mikroorganizmaları öne çıkardığını göstermektedir. Bu ilişki, literatürdeki hidrokarbon parçalayan Sphingomonadaceae bulgularıyla da örtüşmektedir.
Tartışma bölümünde, köpeklerin sırt bölgesinden alınan silme örneklerinde doğrudan kimyasal kirleticiye rastlanmamasına rağmen, ağızlarında taşıdıkları ödül oyuncaklarında (tug toy) PAH kalıntılarının saptanması, ekipmanların kontaminasyon taşıyıcısı olabileceğini ortaya koymaktadır. Yazarlar, gelecekteki araştırmaların köpeklerin patilerinden alınacak örneklere odaklanması gerektiğini belirterek, mevcut dekontaminasyon rehberlerinin bu doğrultuda güncellenmesini önermektedir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Yazarlar, Surfside çökme alanından elde edilen sıvı numunelerinin hedef dışı analizinde saptanan kimyasal bileşiklerin, 11 Eylül Dünya Ticaret Merkezi saldırıları sonrasındaki toz ve duman bileşenleri ile evsel ve yapısal malzemelerin yanma ürünlerini inceleyen önceki çalışmaların bulgularıyla büyük benzerlik taşıdığını belirtmektedir(Perry et al., 2026).
Dünya Ticaret Merkezi olayından sonra görev yapan köpeklerin serumlarında toksin emilimi bulgularına işaret eden literatürle karşılaştırma yapılarak, arama kurtarma caninlerinin bina çökmesi sonrasında maruz kaldığı gerçek dünya kimyasal maruziyet düzeylerine dair literatür verilerinin halen yetersiz olduğu vurgulanmıştır(Perry et al., 2026).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Arama kurtarma köpeklerinin geniş çaplı bina çökme alanlarında görev yaparken BTEX, PAH gibi tehlikeli kimyasallara ve Pseudomonadaceae ile Staphylococcaceae ailelerine ait potansiyel patojen mikrobiyal kirleticilere maruz kalma riskinin yüksek olduğu, bu durumun hem köpek hem de insan sağlığını tehdit ettiği ve gelecekteki afet müdahalelerinde yapılandırılmış çevresel tehlike değerlendirmeleri ile etkin dekontaminasyon prosedürlerinin zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır(Perry et al., 2026).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu çalışma, kentsel çökme sahalarında görev yapan arama kurtarma köpeklerinin maruz kaldığı kimyasal ve mikrobiyolojik tehlikeleri doğrudan sahadan alınan birikinti su, tüy silme ve ödül oyuncağı örnekleri üzerinden eş zamanlı çözümleyen ilk amprik çalışmalardan biri olarak literatürde öncü bir yere sahiptir. Çökme sonrasındaki gerçek saha koşullarında toksik bileşiklerin (BTEX ve PAH) ile mikrobiyotanın varlığını deneysel olarak belgelemesi, afet veteriner hekimliği ve iş sağlığı alanındaki ampirik veri eksikliğini kapatmaktadır.
Çalışma, 11 Eylül Dünya Ticaret Merkezi felaketi sonrasında arama kurtarma köpeklerinin sağlık durumunu ve serum toksin düzeylerini inceleyen klasik literatüre (Fox vd., 2008; Fitzgerald vd., 2008; Gwaltney-Brant vd., 2003) dayanmaktadır. Önceki çalışmalar ağırlıklı olarak köpeklerin retrospektif klinik sağlık izlemine odaklanırken, bu araştırma operasyon alanındaki durğan sular ile köpeklerin temas yüzeylerini doğrudan örnekleyerek literatürü çevresel maruziyet profillemesi boyutunda genişletmekte ve derinleştirmektedir.
Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu eser, bina çökmeleri ve kentsel afetler sonrasında ortaya çıkan çevresel risklerin yalnızca teorik birer tehlike olmadığını, sahada haftalar sonra bile yüksek BTEX, PAH ve potansiyel patojen bakteriler (Pseudomonadaceae, Staphylococcaceae) biçiminde varlığını sürdürdüğünü somutlaştırmaktadır. Ayrıca dekontaminasyon protokollerinin sadece vücut sırtıyla sınırlı kalmayıp pati ve ekipman temizliğini de kapsayacak biçimde yeniden tasarlanması gerekliliğine kuramsal ve ampirik zemin hazırlamaktadır.
Kaynakça
- Olson, D. A., Norris, G. A., Seila, R. L., Landis, M. S., and Vette, A. F. (2007). Chemical characterization of volatile organic compounds near the world trade Center: ambient concentrations and source apportionment. Atmos Environ. 41:5673–83.
- Fox, P. R., Puschner, B., and Ebel, J. G. (2008). Assessment of acute injuries, exposure to environmental toxins, and five-year health surveillance of New York police department working dogs following the September 11, 2001, world trade Center terrorist attack. J Am Vet Med Assoc. 233:48–59.
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Bina çökmesi gibi kentsel afet sahalarında durğan sular, operasyonlardan haftalar sonra bile yüksek düzeyde BTEX ve PAH içermeye devam etmektedir.
Kentsel afetlerin çevresel toksikolojik etkilerinin tartışıldığı bölümlerde, yıkıntı alanlarındaki sıvı birikintilerinin kimyasal kirletici yükünü belgelemek amacıyla kanıt olarak kullanılır(Perry et al., 2026).
Arama Kurtarma Köpeklerinin Pati Derisi Biyomarkörleri Üzerinden Kimyasal Kirletici Maruziyeti ve Temizlik Protokollerinin Etkinliği
- Araştırma sorusu
- Kentsel afet sahası simülasyonunda görev yapan arama kurtarma köpeklerinin pati pedlerinde biriken BTEX ve PAH düzeyleri yetersiz dekontaminasyon durumunda ne oranda yalama yoluyla sindirim sistemine geçmektedir?
- Yöntem taslağı
- Arama kurtarma tatbikat alanında kontrol grubu dâhil edilerek yürütülecek gözlemsel ve deneysel bir çalışma. Örneklem büyüklüğü ikili karşılaştırma güç analizine göre belirlenecektir. Görev öncesi ve sonrası pati tüy ve ped silme örnekleri GC-MS ile analiz edilerek farklı silme/yıkama protokollerinin temizleme etkinliği ölçülecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makale yazarlarının, köpeklerin kendilerini yalamaları sebebiyle patilerdeki kontaminasyonun hayati olduğu yönündeki geleceğe dönük araştırma çağrısından ve bu alandaki ampirik veri boşluğundan türetilmiştir(Perry et al., 2026).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Çevresel kimyasal ve mikrobiyolojik maruziyet profillerinin çıkarılması, köpek idarecilerinin gerçek riskleri anlamasını ve dekontaminasyonu geliştirmesini sağlar.
Arama kurtarma köpeklerinin operasyonel güvenliği ve sahadan dönüş prosedürlerinin öneminin vurgulandığı tartışma paragraflarında akademik dayanak olarak değerlendirilir(Perry et al., 2026).
Afet Sahalarında Görev Yapan Köpek İdarecileri İçin Standart Dekontaminasyon Karar Matrisi Tasarımı ve Uygulanabilirliği
- Araştırma sorusu
- Saha koşullarına uygun olarak geliştirilen görsel dekontaminasyon karar matrisi, arama kurtarma idarecilerinin temizlik prosedürlerini eksiksiz uygulama oranlarını nasıl etkilemektedir?
- Yöntem taslağı
- Afet müdahale ekipleri (US&R) ile yürütülecek karma araştırma tasarımı. Nitel veri doygunluğuna ulaşılana kadar idareci görüşmeleri yapılacak, ardından geliştirilen karar matrisinin tatbikat sahasında kullanım etkinliği nicel performans skorlarıyla ölçülecektir.
Makaleyle bağlantısı: Yazarların tartışma bölümünde vurguladığı 'dekontaminasyon karar matrislerinin idareci eğitimlerine ve en iyi uygulamalara entegre edilmesi gerekliliği' önerisine dayanmaktadır(Perry et al., 2026).
Tez veya makalede kullanım · Sonuç
Arama kurtarma köpek idarecileri eğitimi ve operasyonel standartlarına dekontaminasyon karar matrislerinin dahil edilmesi gereklidir.
Tez veya makale sonuçlarında operasyonel politika önerileri ve hayvan sağlığı düzenlemeleri sunulurken doğrudan öneri dayanağı olarak kullanılır(Perry et al., 2026).
Afet Alanı Ödül Oyunakları ve Arama Ekipmanlarında Kimyasal Kirletici Taşınımı ve Çapraz Kontaminasyon Riskleri
- Araştırma sorusu
- Arama kurtarma operasyonlarında kullanılan farklı kumaş ve kauçuk yapıdaki ödül oyuncakları, çevre ortamdaki PAH ve BTEX bileşiklerini ne oranda absorbe etmekte ve çapraz kontaminasyona yol açmaktadır?
- Yöntem taslağı
- Laboratuvar ortamında iklimlendirilmiş çökme sahası kirlilik modelleri kullanılarak yürütülecek deneysel materyal analizi. Örneklem tekrarları istatistiksel güç analizine dayalı olacaktır. Oyuncak materyalleri kirlenmeye maruz bırakıldıktan sonra HS-SPME-GC-MS tekniğiyle analiz edilerek emilim katsayıları hesaplanacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Makalede arama esnasında kullanılan çekiştirme oyuncağında (tug toy) floranten ve piren gibi PAH bileşiklerinin tespit edilmiş olması bulgusundan türetilmiştir(Perry et al., 2026).