Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fpsyg.2021.663223Üniversite Öğrencilerinin Dans Gelişiminde Doğaçlama Dans Tabanlı Psikolojik Eğitimin Etkisi
Dans sanatı, fiziksel becerilerin ve estetik unsurların ötesinde karmaşık zihinsel ve duygusal süreçleri barındıran bilişsel bir üretim alanıdır. Günümüz sahne sanatları literatüründe koreografların ve dansçıların yaratıcılık süreçlerindeki psikolojik engeller ile bu engellerin aşılmasında kullanılan müdahale yöntemleri önemli bir tartışma konusudur.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Xinyu Dou et al.
- Yayın
- Tarih
- 2021
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Dans sanatı, fiziksel becerilerin ve estetik unsurların ötesinde karmaşık zihinsel ve duygusal süreçleri barındıran bilişsel bir üretim alanıdır. Günümüz sahne sanatları literatüründe koreografların ve dansçıların yaratıcılık süreçlerindeki psikolojik engeller ile bu engellerin aşılmasında kullanılan müdahale yöntemleri önemli bir tartışma konusudur. Mevcut alan yazın genellikle sanatçıların ruh hali ve kişilik tipleri ile yaratıcılık arasındaki ilişkiye odaklanırken, doğaçlama dansın kişisel potansiyeli ve beden psikolojisini nasıl harekete geçirdiği sorusu henüz yeterince ampirik veriyle desteklenmemiştir. Bu çalışma, doğaçlama dans eğitiminin üniversite öğrencilerinin psikolojik yapısı ve yaratıcılık düzeyleri üzerindeki somut etkilerini inceleyerek alandaki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Araştırma tasarımında, doğaçlama dansın yaratıcılık üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla nicel ampirik bir yaklaşım benimsenmiştir. Aralık 2019 ile Mart 2020 tarihleri arasında çevrim içi anket ve uygun örnekleme yöntemleri kullanılarak yükseklisans öğrencileri, modern dans bölümü öğrencileri ve çevrim içi dans meraklılarından oluşan 105 katılımcıya ulaşılmıştır. Veri temizleme sürecinin ardından %93,33 geçerlilik oranı ile 98 geçerli anket analize dahil edilmiştir. Ölçme aracı olarak Cattell 16 Kişilik Faktörü Testi'nin revize edilmiş formu temel alınarak altı farklı boyutta (zekilik, heyecanlılık, cesaret, duyarlılık, hayal gücü, doğaçlama ve yenilikçi yaratıcılık) toplam 72 maddelik bir ölçek kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS yazılımı kullanılarak bağımsız örneklem t-testi ile analiz edilmiş ve doğaçlama dans eğitimi alanlar ile almayanlar karşılaştırılmıştır.
İstatistiksel analiz sonuçları, doğaçlama dans eğitimi almış olma durumunun zekilik/zekat faktörü hariç diğer tüm kişilik ve yaratıcılık boyutlarında anlamlı bir farklılık yarattığını göstermektedir (p < 0,05). Zekilik faktöründe gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmazken (p > 0,05), doğaçlama dans eğitimi alan gruptaki bireylerin heyecanlılık, cesaret, duyarlılık, hayal gücü, doğaçlama becerisi ve yenilikçi yaratıcılık puanları doğaçlama dans eğitimi almayan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. Bu bulgular, doğaçlama dans derslerinin öğrencilerin risk alma, yeni şeyleri deneme, sanatsal duyuşsal hassasiyet geliştirme ve özgün hareket kurgulama yetilerini doğrudan desteklediğini kanıtlamaktadır.
Elde edilen ampirik bulgular; Freud'un bilinçdışı dürtülerin sanata dönüşümü, Guilford'un ırakşak düşünme, Gardner'ın çoklu zeka ve Csikszentmihalyi'nin akış kuramlarıyla bütünleştirilerek tartışılmıştır. Yazar, doğaçlama dans öğretiminde beceri düzeyi ile meydan okuma zorluğu arasındaki dengenin kurulmasının öğrencileri akış haline soktuğunu ve yaratıcı potansiyeli açığa çıkardığını vurgulamaktadır. Bu çalışma, dans eğitimi literatüründe sezgisel ve pratik bilgi olarak yer alan doğaçlama tekniklerinin psikometrik ve istatistiksel verilerle doğrulanmasına katkı sağlamakta, beden temeli psikolojik eğitim modellerinin üniversite düzeyindeki sanat müfredatlarına entegrasyonu için güçlü bir kuramsal ve ampirik zemin sunmaktadır.
Araştırmanın amacı
Çalışmanın amacı, dans koreografisinde yenilikçiliğin önündeki psikolojik engelleri incelemek ve doğaçlama dans eğitiminin üniversite öğrencilerinin yaratıcı düşünme potansiyelleri ile kişilik özellikleri üzerindeki etkisini ampirik verilerle değerlendirmektir(Dou et al., 2021).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Bu çalışmada nicel deneysel ve karşılaştırmalı bir araştırma tasarımı benimsenmiş olup, psikolojik kuramlar ile doğaçlama dans eğitimi arasındaki ilişki Cattell 16 Kişilik Faktörü Anketinden uyarlanan ölçek verileriyle bağımsız örneklem t-testi kullanılarak analiz edilmiştir(Dou et al., 2021).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Çalışma çok boyutlu bir psikolojik kuram çerçevesine dayanmaktadır. Freud'un psikanalitik bilinçdışı yaratıcılık ve Libido kuramı, Guilford'un üç boyutlu zeka yapısı modeli ve ırakşak düşünme yaklaşımı, Gardner'ın çoklu zeka kuramı (özellikle bedensel-kinestetik, uzamsal ve içsel zeka) ile Csikszentmihalyi'nin akış (pürdikkat deneyim) kuramı çalışmanın temel kuramsal dayanaklarını oluşturmaktadır.
Makalenin ele aldığı literatür
Makale, koreografi süreçlerini inceleyen etnografiler (Kirsh ve ark.), yaratıcı liderlik modelleri (Abecassis-Moedas & Gilson) ve koreografların yaratıcı düşünme yetenekleri (Triana) literatürünü ele almaktadır. Ayrıca doğaçlama dansın grup yaratıcılığı üzerindeki etkilerini (Łucznik), Laban Hareket Analizi temelinde geliştirilen hareket sembol sistemlerini (Chung & Hou) ve farklı dans stillerindeki dansçıların kişilik ile yaratıcılık farklılıklarını (Fink & Woschnjak) değerlendirmektedir.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Çin'deki üniversitelerin dans bölümlerinde öğrenim gören öğrenciler ile çevrim içi platformlardaki dans meraklılarından oluşan evren.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Aralık 2019 ile Mart 2020 arasında ulaşılan XX Dans Yüksekokulunun 30 yüksek lisans öğrencisi, aynı okulun modern dans bölümünden 35 lisans öğrencisi ve 33 çevrim içi dans meraklısından oluşan toplam 98 geçerli katılımcı örneklemi.
- Veri toplama süreci
- Çevrim içi anket ve kolayda örnekleme yöntemiyle Cattell 16 Kişilik Faktörü Anketinden yararlanılarak hazırlanan 6 boyutta 72 maddelik ölçek aracılığıyla veriler toplanmıştır.
- Veri analiz yöntemi
- Veriler SPSS yazılımı kullanılarak analiz edilmiş; doğaçlama dans eğitimi almış ve almamış gruplar arasındaki farklar bağımsız örneklem t-testi ve faktör puanı karşılaştırmaları ile incelenmiştir.
Araştırmanın Bulguları
Doğaçlama dans eğitimi almış olma durumu ile almamış olma durumu arasında zekilik kişilik faktörü açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır(Dou et al., 2021).
Doğaçlama dans eğitimi alan katılımcıların uyarılma, cesaret, hassasiyet, hayal gücü, doğaçlama ve yenilikçi yaratıcılık puanları eğitimi almayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur(Dou et al., 2021).
Faktör puanı karşılaştırma analizleri, doğaçlama dans eğitimi alan öğrencilerin cesaret, uyarılma, hassasiyet, hayal gücü ve yenilikçi yaratıcılık ortalamalarının eğitim almayan gruba kıyasla daha yüksek olduğunu doğrulamaktadır(Dou et al., 2021).
Doğaçlama dans dersi uygulamaları, öğrencilerin yeni şeyleri keşfetme becerilerini geliştirmekte, hayal güçlerini zenginleştirmekte ve kendilerini tanıma yetilerini artırarak yaratıcılık kazanmalarını sağlamaktadır(Dou et al., 2021).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Bulgular, doğaçlama dans eğitimi alan katılımcıların uyarılma, cesaret, hassasiyet, hayal gücü, doğaçlama ve yenilikçi yaratıcılık boyutlarında eğitimi almayan katılımcılara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar elde ettiğini göstermektedir. Buna karşın zekilik boyutunda gruplar arasında anlamlı bir farkın ortaya çıkmaması, zekanın büyük ölçüde genetik faktörlere dayalı yapısıyla açıklanmaktadır.
Yazarlar bu bulguları, doğaçlama dansın bireylerin zihinsel ve bedensel kalıplardan özgürleşmesine imkân tanıyan yapısıyla açıklamaktadır. Dansçıların bilinçdışı dürtülerini bedensel eyleme dönüştürme süreci, risk alma cesaretini ve sanatsal duyarlılığı artırarak yaratıcı düşünme mekanizmalarını doğrudan tetiklemektedir.
Elde edilen sonuçlar literatürdeki mevcut çalışmalarla ilişkilendirilmiş, özellikle Fink ve Woschnjak (2011) tarafından vurgulanan modern dansçıların yüksek yaratıcılık düzeyleri ve özgür sahne performansları ile doğrudan uyum sağladığı gösterilmiştir. Psikolojik kuramların dans pedagojisine entegrasyonu, doğaçlamanın pedagojik bir araç olarak geçerliliğini pekiştirmektedir.
Tartışma ve sonuç bölümünde ulaşılan kapsam, doğaçlama dans eğitiminin üniversite düzeyindeki koreografi derslerinde sistematik bir model olarak uygulanmasının zorunluluğuna işaret etmektedir. Beceri ve zorluk dengesinin kurulmasıyla elde edilecek akış deneyimi, öğrencilerin sanatsal yenilikçilik kapasitelerini en üst seviyeye çıkaracaktır.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Yazarlar, farklı dans disiplinlerinin yaratıcılık üzerindeki etkilerini tartışırken Fink ve Woschnjak (2011) tarafından yapılan çalışmaya atıfta bulunarak modern dansçıların bale ve caz dansçılarına kıyasla sahnede daha özgür hareket ettiklerini ve yüksek bedensel yaratıcılık sergilediklerini belirtmiş, kendi bulgularının da doğaçlama dansın yaratıcılığı artırdığı yönündeki sonuçlarla uyumlu olduğunu vurgulamışlardır(Dou et al., 2021).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Doğaçlama dans, dansçıların yalnızca yenilikçi düşünme becerilerini harekete geçirmekle kalmayıp aynı zamanda eylem düşüncesi etkinliğini de eğiten son derece etkili bir yöntemdir. Freud'un bilinçdışı ve libido kavramları, Guilford'un üç boyutlu zeka yapısı ve ırakşak düşünme modeli, Csikszentmihalyi'nin akış kuramı ve Gardner'ın çoklu zeka kuramı gibi psikolojik temellerle desteklenen doğaçlama dans uygulamaları, öğrencilerin yaratıcı potansiyellerini açığa çıkarmada ve kişilik özelliklerini geliştirmede somut ve geçerli veri desteği sunmaktadır(Dou et al., 2021).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu çalışma, sahne sanatları eğitimi ve dans psikolojisi alanında doğaçlama dansın yaratıcılık ve kişilik özellikleri üzerindeki düzenleyici etkisini ampirik verilerle inceleyen öncü araştırmalar arasında yer almaktadır. Literatürde geleneksel olarak koreografi süreçlerinin teknik ve estetik boyutlarına odaklanılırken, bu eser sanatçıların yenilikçi üretim süreçlerinde karşılaştıkları psikolojik engelleri ve zihinsel mekanizmaları merkeze almaktadır. Disiplinlerarası bir yaklaşımla psikoloji kuramlarını sahne sanatları pedagojisine entegre eden çalışma, doğaçlama dansı yalnızca bir sahneleme tekniği olarak değil, yaratıcı potansiyeli ve sanatsal özgüveni harekete geçiren psikolojik bir müdahale aracı olarak konumlandırmaktadır.
Çalışma, önceki literatürde yer alan sanatsal yaratıcılık ve kişilik ilişkisi araştırmalarıyla doğrudan bir bağ kurmakta, ancak bu ilişkiyi pedagojik bir uygulama modeliyle genişletmektedir. Özellikle Fink ve Woschnjak (2011) tarafından gerçekleştirilen profesyonel dansçıların yaratıcılık ve kişilik özelliklerinin karşılaştırıldığı araştırmaların bulgularını temel alarak, modern dans ve doğaçlama eyleminin sanatsal dışavurumdaki üstünlüğünü doğrulamaktadır. Bununla birlikte, Freud'un bilinçdışı kuramı, Guilford'un ırakşak düşünme modeli, Csikszentmihalyi'nin akış kuramı ve Gardner'ın çoklu zeka yaklaşımını bir arada kullanarak önceki tek boyutlu kuramsal çerçövelerin ötesine geçmekte ve bütüncül bir psikolojik model sunmaktadır.
Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, dans eğitimi ve psikoloji kesişimindeki kuramsal ve uygulamalı tartışmaları bir araya getiren kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır. Sanatsal pedagojide doğaçlama tekniklerinin öğrencilerin cesaret, hassasiyet, hayal gücü ve yenilikçi yaratıcılık gibi kişilik boyutları üzerindeki somut etkilerini istatistiksel testlerle göstermesi, alan yazındaki ampirik veri eksikliğini gidermektedir. Ayrıca, Doğu Asya ve Çin bağlamındaki dans eğitimi müfredatlarına dair sunduğu karşılaştırmalı bakış açısıyla, yükseköğretim düzeyindeki koreografi derslerinin yeniden yapılandırılması tartışmalarına nitelikli bir katkı sağlamaktadır.
Kaynakça
- Fink, A., & Woschnjak, S. (2011). Creativity and personality in professional dancers. Personality and Individual Differences, 51(6), 754-758. https://doi.org/10.1016/j.paid.2011.06.024
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · literatüre-review
Doğaçlama dans eğitimi, öğrencilerin cesaret, hassasiyet, hayal gücü ve yenilikçi yaratıcılık puanlarını istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırmaktadır.
Dans eğitimi ve psikoloji literatürü taranırken, doğaçlama tekniklerinin öğrencilerin kişilik gelişimi ve yenilikçi kapasiteleri üzerindeki somut etkilerini kanıtlamak amacıyla kullanılabilir(Dou et al., 2021).
Konservatuvar Öğrencilerinde Doğaçlama Dans Müdahalesinin Akış Deneyimi ve Yaratıcı Öz Yetkinlik Üzerindeki Etkisi
- Araştırma sorusu
- Sistematik doğaçlama dans eğitimi alan konservatuvar öğrencilerinin akış düzeyi ve yaratıcı öz yetkinlik puanları eğitim almayan gruba göre farklılık göstermekte midir?
- Yöntem taslağı
- Katılımcı sayısı güç analizi ile belirlenen, deney ve kontrol gruplu yarı deneysel tasarım. Veriler Akış Deneyimi Ölçeği ile toplanacak ve MANCOVA testi ile analiz edilecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makalede vurgulanan Csikszentmihalyi'nin akış kuramı ve doğaçlama dansın zihin-beden bütünleşmesini sağlayarak yaratıcılığı artırdığı yönündeki ampirik bulgulardan türetilmiştir(Dou et al., 2021).
Tez veya makalede kullanım · Kavramsal çerçeve
Sanatsal yaratıcılık süreci bilinçdışı dürtüler, ırakşak düşünme, çoklu zeka boyutları ve akış deneyiminin bütünleşmesiyle şekillenmektedir.
Koreografi ve sanat pedagojisi araştırmalarında Freud, Guilford, Gardner ve Csikszentmihalyi kuramlarının dans uygulamalarına entegrasyonunu açıklamak için kuramsal alt yapı olarak kullanılabilir(Dou et al., 2021).
Koreografi Eğitmenlerinin Doğaçlama Derslerinde Zorluk ve Beceriyi Dengeleme Stratejilerinin Niteliği
- Araştırma sorusu
- Koreografi eğitmenleri doğaçlama dans derslerinde öğrencilerin kaygı veya sıkıntı yaşamalarını önlemek için beceri ve zorluk dengesini nasıl kurgulamaktadır?
- Yöntem taslağı
- Veri doygunluğuna ulaşılana kadar sürdürülecek olan nitel olgubilim tasarımı. Ders gözlemleri ve derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşmeler tematik analiz yöntemiyle incelenecektir.
Makaleyle bağlantısı: Makalenin öneriler kısmında yer alan, eğitmenlerin öğrencilerin beceri ve zorluk seviyelerini dengede tutarak akış durumunu tetiklemesi gerektiği yönündeki çıkarımdan türetilmiştir(Dou et al., 2021).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Doğaçlama dans derslerinde beceri düzeyi ile görev zorluğu arasındaki dengenin kurulması öğrencilerin akış durumuna geçişini kolaylaştırmaktadır.
Elde edilen araştırma bulgularının tartışıldığı kısımda, eğitmen rehberliğinin ve kademeli zorluk artışının sanatsal odaklanmayı nasıl desteklediğini açıklamak üzere karşılaştırmalı argüman olarak sunulabilir(Dou et al., 2021).
Farklı Dans Disiplinlerindeki Üniversite Öğrencilerinin Irakşak Düşünme ve Sanatsal Risk Alma Eğilimleri
- Araştırma sorusu
- Bale, modern dans ve halk dansları branşlarındaki öğrencilerin Guilford'un ırakşak düşünme boyutları ile sanatsal risk alma cesaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
- Yöntem taslağı
- Örneklem büyüklüğü güç analiziyle saptanan ilişkisel tarama deseni. Guilford Irakşak Düşünme Testi ve Sanatsal Cesaret Ölçeği kullanılarak çoklu varyans analizi (MANOVA) yapılacaktır.
Makaleyle bağlantısı: Makalede Guilford kuramı çerçevesinde ele alınan ırakşak düşünme becerisi ile bağımsız t-testi sonuçlarında doğaçlama grupta yüksek çıkan cesaret faktöründen türetilmiştir(Dou et al., 2021).