Sistematik derleme · 2015
Parenting styles, feeding styles, feeding practices and weight status in 4-12 year-old children: A systematic review of the literature
Okur sorusu
Bu sistematik derlemede, 4-12 yaş arası çocuklarda hoşgörülü ve ilgisiz ebeveynlik ile besleme stillerinin daha yüksek çocuk beden kitle indeksi ile ilişkili olduğu, yetkeci yaklaşımın ise sağlıklı kilo durumuyla bağlantı gösterdiği belirlenmiştir.
Kaynak izi: (eShloim et al., 2015)
Öne çıkanlar
Çocukluk çağı obezitesi, küresel düzeyde halk sağlığını tehdit eden en önemli sorunlardan biri haline gelmiştir. Erken çocukluk yıllarında kazanılan beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı kalıpları, ilerleyen yaşlara taşınarak yetişkinlik dönemindeki kronik hastalık risklerini doğrudan etkilemektedir. Ebeveynler, çocukların gıda tercihlerini, porsiyon miktarlarını ve yemek ortamının duygusal iklimini biçimlendiren temel aktörlerdir. Genel ebeveynlik tutumları, yemeğe özgü besleme stilleri ve doğrudan hedefe yönelik besleme uygulamaları arasındaki dinamik etkileşimlerin çocuk beden kitle indeksi üzerindeki rolünü anlamak, önleyici müdahale programlarının geliştirilmesi açısından kritik bir gerekliliktir. Ancak alan yazında bu kavramların sıklıkla birbiri yerine kullanılması ve yöntemsel farklılıklar, bulguların sentezlenmesini zorlaştırmaktadır.
Bu sistematik derleme, 4-12 yaş arası çocuklarda genel ebeveynlik stilleri, besleme stilleri ve özgül besleme uygulamalarının çocukların beden kitle indeksi ve obezite riski ile ilişkisini inceleyen güncel araştırmaları PRISMA ilkeleri doğrultusunda bütünleştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmacılar Medline, PsycINFO, Web of Science ve Food Science and Technology Abstracts veri tabanlarında 2010 ile Şubat 2015 tarihleri arasında İngilizce olarak yayımlanmış ampirik çalışmaları sistematik biçimde taramıştır. Dahil edilme kriterlerini karşılayan toplam 31 birincil araştırma (7 boylamsal, 23 kesitsel ve 1 randomize kontrollü müdahale çalışması) kalite değerlendirme ölçeğine tabi tutulmuş ve veriler tanımlayıcı bir yaklaşımla çözümlenmiştir.
Sentezlenen bulgular, boylamsal tasarıma sahip çalışmalarda genel ebeveynlik stilleri ile çocuk BMI değeri arasındaki ilişkilerin son derece güçlü ve tutarlı olduğunu göstermektedir. İlgisiz, müsamahakar veya aşırı koruyucu ebeveynlik yaklaşımları çocuklarda yüksek obezite riski ve artan BMI değerleriyle ilişkiliyken, demokratik ebeveynlik tutumu sağlıklı kilo statüsünü desteklemektedir. Besleme stilleri açısından bakıldığında, müsamahakar besleme tarzının kesitsel araştırmalarda yüksek kilo ile sürekli ilişkili olduğu belirlenmiştir. Özgül besleme uygulamalarında ise kısıtlama tutumu yüksek BMI ile, yemeye zorlama ise düşük BMI ile ilişkili bulunmuştur; çocuk mizacı veya iştah özelliklerinin dahil edildiği modellerde ebeveynlerin çocuklarının biyolojik özelliklerine tepkisel olarak bu uygulamaları şekillendirdiği anlaşılmıştır.
Elde edilen sonuçlar, ebeveyn-çocuk etkileşiminin tek yönlü bir yönlendirmeden ziyade çift yönlü bir uyum süreci olduğunu ortaya koyarak literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Ebeveynlerin çocuklarının obezite riskine karşı gösterdikleri kısıtlama veya teşvik edici davranışlar, çoğunlukla çocuğun var olan iştah yapısına ve kilo durumuna verdikleri bir yanıttır. Bu durum, çocukluk çağı obezitesiyle mücadelede ebeveynlere sınır koyma ve yapı sunma eğitimi verilirken çocuğun bireysel mizaç özelliklerinin de dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu çalışma, ebeveynlik kavramsallaştırmalarındaki belirsizlikleri gidermekte ve gelecek boylamsal araştırmalar için yöntem odaklı somut bir çerçeve sunmaktadır.
Araştırma, Baumrind ve Hughes tarafından geliştirilen ebeveynlik ve besleme stilleri tipolojisine dayanmaktadır. Bu kuramsal çerçeve ebeveyn davranışlarını talepkarlık ve tepkisellik/duyarlılık boyutlarında ele alarak demokratik, otoriter, müsamahakar ve ilgisiz kategoriler altında kavramsallaştırır.
Derleme, Vollmer ve Mobley (2013) ile Hurley ve arkadaşlarının (2011) daha önceki tarama çalışmalarını güncellemekte, Birch, Hughes, Blissett, Wardle ve ekibinin besleme uygulamaları ile çocuk iştah mizaç özellikleri (CEBQ) arasındaki etkileşimlere dair geliştirdiği geniş literatürü ele almaktadır.
Bu sistematik derlemenin amacı, 4-12 yaş arası çocuklarda genel ebeveynlik stilleri, besleme stilleri ve özgül besleme uygulamalarının çocuk beden kitle indeksi ile ilişkisini inceleyen 2010-2015 yılları arasındaki ampirik araştırmaları PRISMA rehberliğinde sentezlemek ve literatürdeki boşlukları belirlemektir (eShloim et al., 2015).
Bu çalışma, 4-12 yaş arası çocuklarda genel ebeveynlik stilleri, besleme stilleri ve özgül besleme uygulamalarının çocuk beden kitle indeksi ile ilişkisini inceleyen 31 ampirik çalışmayı kapsayan bir PRISMA rehberliğinde yürütülmüş sistematik bir literatür taramasıdır (eShloim et al., 2015).
Boylamsal çalışmalar, ebeveynlik stilleri ile çocuk kilosu arasındaki en güçlü ve tutarlı ilişkilerin bu araştırmalarda yer aldığını, ihmalkar veya hoşgörülü ebeveynliğin daha yüksek çocuk beden kitle indeksi ile ilişkili olduğunu göstermektedir (eShloim et al., 2015).
Kesitsel çalışmalar, hoşgörülü besleme stilinin çocuklarda obezite riskiyle tutarlı bir biçimde ilişkilendirildiğini ve genel ebeveynlik stiline kıyasla besleme stilinin çocuk beden kitle indeksi ile daha tutarlı bir bağ sergilediğini ortaya koymaktadır (eShloim et al., 2015).
Kısıtlama ve yemeye zorlama gibi özgül besleme uygulamaları özellikle kesitsel çalışmalarda çocuk beden kitle indeksi ile bağlantılı bulunmuş olup, çocukların yeme özelliklerinin ölçüldüğü durumlarda besleme uygulamalarının çocuğa tepkisel olarak şekillendiği görülmüştür (eShloim et al., 2015).
Çocukların iştah özellikleri ölçüldüğünde, kısıtlama uygulamasının yüksek beden kitle indeksine sahip çocuklara, yemeye zorlama uygulamasının ise daha düşük beden kitle indeksine sahip çocuklara yönlendirildiği belirlenmiştir (eShloim et al., 2015).
Çocukluk çağında obezitenin önlenmesi ve beslenme alışkanlıklarının erken yaşlarda kazanılması bağlamında, ebeveyn ve çocuk etkileşimlerinin incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu sistematik derleme, ebeveynlerin genel tutumlarının ve yemek saatlerindeki uygulamalarının çocukların gelişim süreçlerinde belirleyici bir rol oynamasına odaklanmaktadır.
Derleme kapsamında incelenen araştırmalar, hoşgörülü ve ilgisiz ebeveynlik stillerinin çocuklarda daha yüksek beden kitle indeksi değerleriyle ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Buna karşın, yetkeci ebeveynlik yaklaşımı ve sınır koyma pratiklerinin çocukların sağlıklı kilo aralığında kalmasında olumlu bir yapı sunduğu görülmektedir.
Yazarlar, besleme pratiklerinin tek yönlü olmadığını, aksine çocukların iştah özellikleri ve kilo statülerine bağlı olarak çift yönlü bir etkileşim barındırdığını vurgulamaktadır. Özellikle kısıtlama ve yemeye zorlama gibi uygulamaların, ebeveynlerin çocuklarının mevcut yeme eğilimlerine verdikleri tepkiler olarak şekillendiği tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, gelecekteki araştırmaların çocukların mizaç ve iştah özelliklerini dikkate alan boylamsal tasarımlara odaklanması gerektiği ifade edilmektedir. Ebeveynlerin yemek ortamındaki rehberlik rolünün anlaşılması, çocukluk çağı obezitesini önlemeye yönelik müdahale programlarının geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.
Yazarlar, bu derlemedeki bulguların yetkeci ebeveynliğin sağlıklı çocuk çıktıları ve daha düşük çocuk beden kitle indeksi sağladığını, hoşgörülü beslemenin ise olumsuz sağlık sonuçlarıyla ilişkili olduğunu öne süren önceki literatür bulgularıyla tutarlılık gösterdiğini belirtmektedir (eShloim et al., 2015).
Bu çalışmada elde edilen sonuçlar, yetkeci ebeveynlik stilinin obeziteye karşı koruyucu bir işlev gördüğünü ve hoşgörülü besleme stillerinin aşırı kilolu olma riskiyle bağlantılı olduğunu vurgulayan önceki derleme sonuçlarını desteklemektedir (eShloim et al., 2015).
Bu sistematik derleme, 4-12 yaş arası çocuklarda genel ebeveynlik stilleri, yemeğe özgü besleme stilleri ve somut besleme pratiklerinin beden kitle indeksi üzerindeki etkilerini bütüncül bir çerçevede sentezleyerek literatürde önemli bir düzenleyici işlev görmektedir. Çalışma, daha önce yürütülen derlemelerin kapsamadığı 2010-2015 yılları arasındaki ampirik kanıtları bir araya getirmekte ve çocukluk çağı obezitesinin gelişiminde ebeveyn-çocuk etkileşiminin modifiye edilebilir boyutlarını sınıflandırmaktadır. Kavramsal karmaşaları gidererek genel ebeveynlik tutumları ile yemek zamanına özgü besleme davranışları arasındaki farkı netleştirmekte ve müdahale programları için metodolojik bir temel sunmaktadır.
Çalışma, Vollmer ve Mobley (2013) ile Hurley ve arkadaşlarının (2011) daha önceki derleme çalışmalarını doğrudan genişletmekte ve bu yayınların kapsadığı dönemlerin sonrasındaki ampirik araştırmaları PRISMA standartlarına uygun olarak incelemektedir. Önceki literatürde sıklıkla tek yönlü bir ebeveyn etkisi olarak ele alınan besleme pratiklerinin, bu incelemede çocuğun mizaç ve iştah özelliklerine verilen çift yönlü tepkiler olabileceği vurgulanmaktadır. İhmalkar ve hoşgörülü yaklaşımların obezite riskini artırdığı, yetkeci tarzın ise koruyucu olduğu yönündeki geçmiş bulgular doğrulanırken, kısıtlama ve zorlama pratiklerinin boylamsal ve kesitsel tasarımlarda farklı dinamikler sergilediği gösterilmektedir.
Bu çalışma, Türk araştırmacıların literatür taramalarında ebeveynlik ve çocuk sağlığı alanındaki güncel teorik modelleri yapılandırmalarına doğrudan katkı sağlamaktadır. Derleme, ebeveyn müdahalelerinin yalnızca genel ebeveynlik iklimini değil, yemek ortamına özgü spesifik besleme stillerini ve çocuğun iştah yapısını da hedeflemesi gerektiğini kanıtlarıyla ortaya koymaktadır. Ayrıca, öz bildirim ölçeklerinin ötesine geçilerek gözlemsel ve boylamsal yöntemlerin kullanılması gerektiğine dair güçlü bir metodolojik yol haritası sunmakta, kültürlerarası farklılıkların besleme pratiklerindeki belirleyici rolünü açıklayarak Türkiye ölçeğinde yürütülecek araştırmalara kavramsal zemin hazırlamaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Tezlerin literatür taraması bölümünde ebeveyn tutumlarının çocuk obezitesi üzerindeki risk faktörlerini tartışırken bu sistematik derleme bulgularından yararlanılabilir (eShloim et al., 2015).
Makaleyle bağlantısı: Makalede, kesitsel araştırmaların ebeveyn pratikleri ile çocuk kilosu arasındaki nedensellik yönünü açıklamakta yetersiz kaldığı ve çocuk iştah özelliklerini içeren boylamsal tasarımlara ihtiyaç duyulduğu açıkça vurgulanmıştır (eShloim et al., 2015).
Kavramsal çerçeve oluşturulurken ebeveyn davranışlarının tek yönlü değil, çocuğun mizaç ve iştah özelliklerine yanıt veren tepkisel bir yapıda olduğu iddiasını desteklemek amacıyla kullanılır (eShloim et al., 2015).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin tartışma ve gelecek araştırmalar kısmında, ebeveyn öz bildirim ölçeklerinin sosyal beğenirlik sapması taşıyabileceği ve web kamerası/akıllı telefon teknolojileriyle ev ortamında doğrudan gözlem yapılması gerektiği belirtilmiştir (eShloim et al., 2015).
Tartışma bölümünde elde edilen ampirik bulguların geniş ebeveyn-çocuk etkileşimi bağlamında yorumlanması ve gelecek araştırmalara yön verilmesi esnasında kaynak gösterilir (eShloim et al., 2015).
Makaleyle bağlantısı: Makalede, mevcut yazının neredeyse tamamen anne-çocuk etkileşimine odaklandığı, babaların ve diğer bakıcıların besleme pratiklerindeki özgül rollerinin incelenmesinin gelecek araştırmalar için kritik bir gereksinim olduğu ifade edilmiştir (eShloim et al., 2015).
Diyet, egzersiz ve davranışsal stratejileri bir araya getiren çok bileşenli müdahaleler, çocuk ve ergenlerde beden kitle indeksi gibi antropometrik ölçümleri iyileştirmede en istikrarlı ve güçlü sonuçları vermektedir.
Ketaki Chandiok ve 9 yazar · Frontiers in Public Health · Sağlık Bilimleri
2021 yılında küresel çapta 529 milyon insan diyabetle yaşamakta olup, yaşa göre standartlaştırılmış küresel diyabet yaygınlığı yüzde 6,1 olarak gerçekleşmiştir.
GBD 2021 Diabetes Collaborators. · Sağlık Bilimleri
Erken üreyen kız çocukları, üremeyen akranlarına kıyasla daha kısa boylu, daha yüksek beden kitle indeksine ve merkezi yağlanmaya sahip olup eğitim süreleri ortalama 2.4 yıl daha düşüktür.
Jonathan C. K. Wells ve 11 yazar · Sağlık Bilimleri