Bangladeş'te Lisans Üniversite Sınavına Hazırlanan Öğrencilerde Depresyon Belirtileri, Anksiyete ve Stres: Kesitsel Bir Çalışma

Gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle Bangladeş gibi düşük ve orta gelirli coğrafyalarda ruh sağlığı hizmetlerinin kısıtlılığı, genç nüfusun karşılaştığı akademik temelli psikososyal baskıları daha da belirgin hale getirmektedir. Üniversiteye giriş sınavları, öğrencilerin gelecekteki kariyer yollarını ve sosyoekonomik statülerini belirleyen kritik bir eşik niteliği taşıdığından, aşırı rekabetçi ve sınırlı kontenjana sahip sınav sistemi gençler üzerinde ağır bir ruhsal yük oluşturmaktadır. COVID-19 pandemisi sürecinde sınavların ertelenmesi, eğitim takvimindeki belirsizlikler ve formal sınav yapılmaksızın verilen mezuniyet derecelerinin getirdiği toplumsal baskılar, üniversite adayı gençlerin psikolojik dayanıklılığını olumsuz etkilemiştir. Bu bağlamda, üniversiteye giriş sınavına hazırlanan adayların depresyon, anksiyete ve stres düzeylerinin belirlenmesi, halk sağlığı politikalarının geliştirilmesi açısından öncelikli bir gereksinim olarak öne çıkmaktadır.

Bu doğrultuda yürütülen araştırmada, Bangladeş genelinde 2020 yılında yüksekortaöğretim sertifikası (HSC) alan ve lisans programlarına girmeyi hedefleyen 452 öğrencinin katılımıyla kesitsel bir nicel çalışma gerçekleştirilmiştir. Veriler, 25 Nisan - 28 Temmuz 2021 tarihleri arasında Google Forms aracılığıyla çevrim içi anket yöntemiyle toplanmıştır. Katılımcıların sosyodemografik ve akademik özelliklerini belirleyen soruların yanı sıra ruhsal durumlarını değerlendirmek amacıyla 21 maddelik Bangladeş Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (BDASS-21) kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanında, depresyon, anksiyete ve stres puanlarını yordayan faktörleri tespit etmek amacıyla ikili ve çok değişkenli lineer regresyon analizleri uygulanmıştır.

Araştırma bulguları, aday öğrenciler arasında ruh sağlığı sorunlarının oldukça yüksek oranlarda seyrettiğini göstermektedir. Adayların %57,7'sinde hafif ile çok şiddetli düzey arasında depresyon belirtileri, %61,4'ünde anksiyete ve %44,6'sında stres tespit edilmiştir. Şiddetli ve çok şiddetli düzeydeki belirtilerin oranı depresyon için %31,4, anksiyete için %35,9 ve stres için %22,2 olarak hesaplanmıştır. Çok değişkenli regresyon analizleri, kadın olmanın, devlet üniversitesini tercih etmenin, aylık aile gelirinin 25.000 BDT'den az olmasının ve geçmişte psikiyatrik rahatsızlık öyküsüne sahip olmanın her üç ruh sağlığı parametresinde de yüksek risk faktörleri olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca fen bilimleri geçmişine sahip olma depresyon ve stres puanlarını artırırken, nörolojik hastalık öyküsü anksiyete düzeylerini anlamlı biçimde yükseltmektedir.

Çalışmanın tartışma ve sonuç kısmında elde edilen veriler, ulusal ve uluslararası literatürdeki benzer sınav kaygısı ve öğrenci ruh sağlığı araştırmalarıyla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Yazarlar, özellikle kamu üniversitelerine giriş hususundaki yüksek beklentilerin, ailevi baskıların ve düşük gelir düzeyinin yarattığı psikososyal kırılganlıkların altını çizmektedir. Araştırma, yükseköğretime geçiş aşamasındaki gençlerin ruh sağlığının korunması adına düşük yoğunluklu psikolojik müdahalelerin tasarlanması, aile odaklı destek mekanizmalarının kurulması ve aşırı yük getiren üniversite seçme sınav sisteminin yeniden gözden geçirilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu çerçevede çalışma, tıp ve halk sağlığı literatürüne sınav adayı gençlerin ruhsal durumuna ilişkin özgün bir ampirik katkı sunmaktadır.