İranlı Hemşirelik Öğrencilerinde Algılanan Mesleki Kimlik ve İlişkili Faktörler: Kesitsel Bir Çalışma

Hemşirelik mesleğinin sürdürülebilirliği ve sağlık hizmetlerinin niteliği, öğrencilerin mesleğe adım attıkları ilk anlardan itibaren güçlü bir mesleki kimlik geliştirmelerine doğrudan bağlıdır. Mesleki kimlik, hemşirelik disiplinine özgü değerlerin, normların ve rollerin benimsenerek bireyin bir profesyonel gibi düşünmesi, hissetmesi ve eylemde bulunması sürecidir. Küresel düzeyde yaşanan hemşire açığı göz önüne alındığında, öğrencilerin meslekte kalışlarını teşvik eden etkenlerin saptanması büyük önem taşımaktadır. Özellikle Doğu toplumlarında sosyokültürel bağlamın mesleki kimlik üzerindeki etkisini inceleyen ampirik araştırmaların azlığı, eğitimcilerin ve yöneticilerin kanıta dayalı stratejiler geliştirmesini güçleştirmektedir. Bu çalışma, İran'daki hemşirelik öğrencilerinin algıladıkları mesleki kimlik düzeylerini ve bu algıyı şekillendiren temel faktörleri belirleyerek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.

Kesitsel araştırma tasarımına sahip bu çalışmada, 2020 yılında Semnan Tıp Bilimleri Üniversitesi'nde öğrenim gören ve klinik deneyim kazanmış 3. yarıyıl ve üzeri 195 hemşirelik öğrencisi tam sayım yöntemiyle örnekleme dahil edilmiştir. Veri toplama sürecinde İran bağlamında geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış 63 maddelik ve 6 alt boyuttan oluşan Mesleki Kimlik Ölçeği ile araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyo-demografik bilgi formu kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS-18 programında gerçekleştirilmiş olup, verilerin normal dağılım göstermemesi sebebiyle ortanca değeri (325 puan) temel alınarak ikili lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. Bu analiz yaklaşımı sayesinde öğrencilerin akademik başarıları, bölümü seçme nedenleri ve öğrencilik sırasındaki çalışma deneyimleri gibi yordayıcı değişkenlerin mesleki kimlik üzerindeki ham ve düzeltilmiş olasılık oranları (OR) güven aralıklarıyla birlikte hesaplanmıştır.

Araştırmanın bulguları, hemşirelik öğrencilerinin ortalama mesleki kimlik puanının 316,72 (SD = 42,01) olduğunu ve genel mesleki kimlik algılarının oldukça güçlü bir düzeyde bulunduğunu göstermektedir. Alt boyutlar incelendiğinde en yüksek puan mesleki faaliyetten doyum duyma boyutunda elde edilirken, en düşük puanlar hastaya bütüncül bakış ve kendini hemşire olarak tanımlama boyutlarında kaydedilmiştir. Çok değişkenli lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre, akademik genel not ortalaması (GNO) 16'nın üzerinde olan öğrencilerin yüksek mesleki kimliğe sahip olma olasılığı 2,65 kat (OR = 2,65; p = 0,002), bölümü kendi isteği ve ilgisiyle seçenlerin olasılığı 2,15 kat (OR = 2,15; p = 0,015) ve öğrencilik dönemi boyunca hastanede eş zamanlı çalışma tecrübesi bulunanların olasılığı ise 3,10 kat (OR = 3,10; p = 0,006) daha yüksek bulunmuştur. Yaş, cinsiyet ve medeni durum gibi demografik değişkenlerle mesleki kimlik arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.

Elde edilen sonuçlar, hemşirelik eğitiminde kuramsal başarı ile klinik uygulama alanlarındaki gerçek zamanlı deneyimlerin mesleki kimlik inşasındaki kritik rolünü ortaya koymaktadır. Eğitimcilerin ve müfettişlerin, öğrencilerin mesleki kimliklerini güçlendirmek adına klinik çalışma fırsatlarını artırmaları ve mesleki ilgiye dayalı öğrenci kabul politikalarını desteklemeleri gerektiği vurgulanmaktadır. Bu araştırma, sağlık bilimleri ve hemşirelik eğitimi literatüründe öğrencilerin mesleki bağlılıklarını artırmaya yönelik yapılacak tez ve makale çalışmalarına somut veri sağlamaktadır. Araştırmacılar, özellikle Doğu kültürlerinde mesleki kimliğin gelişim süreçlerini inceleyen boylamsal ve nitel araştırmalar tasarlarken bu çalışmanın sunduğu yordayıcı değişkenlerden ve yöntemsel çerçeveden kapsamlı bir biçimde yararlanabilirler.