Nicel araştırma · 2024
Examining the Breastfeeding Self-Efficacy of Mothers Diagnosed with COVID-19
Okur sorusu
Bu çalışmada, COVID-19 tanısı alan annelerin emzirme öz yeterlilik puan ortalamasının 54.4 olduğu ve emzirmeye devam eden annelerin öz yeterlilik puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Kaynak izi: (Kaplan et al., 2024) · (Kaplan et al., 2024)
Öne çıkanlar
Küresel ölçekte büyük toplumsal ve tıbbi sarsıntılara yol açan COVID-19 pandemisi, kırılgan gruplar arasında yer alan anne ve yenidoğan sağlığını derinden etkilemiştir. Bulaşıcı hastalık salgınları döneminde anne sütüyle beslenmenin korunması ve teşvik edilmesi, bebeğin bağışıklık sistemi ile maternal psikolojik süreçler açısından kritik önem taşımaktadır. Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası sağlık otoriteleri, enfeksiyon durumunda dahi gerekli koruyucu önlemler alınarak emzirmenin sürdürülmesini tavsiye etmiştir. Ancak enfeksiyon bulaşma korkusu, izolasyon uygulamaları, bilgi eksikliği ve tedaviye yönelik ilaç kullanımının getirdiği tereddütler, annelerin emzirme davranışlarını ve bu davranışı sürdürme özgüvenlerini doğrudan zedeleyebilmektedir. Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisine göre emzirme öz yeterliliği, annenin bebeğini besleme eylemini başarıyla gerçekleştirme inancını kapsamakta ve olağanüstü dönemlerde emzirmenin sürekliliğini belirleyen temel etmenlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Pandemi sürecinde enfeksiyon tanısı almış annelerin emzirme bilgi, tutum ve öz yeterlilik düzeylerinin incelenmesi, maternal bakım hizmetlerinin geliştirilmesi açısından akademik bir gerekliliktir.
Bu araştırma, COVID-19 tanısı almış ve 0-24 aylık bebeği olan annelerin emzirme bilgi ve uygulamaları ile emzirme öz yeterlilik düzeylerini ve bunu etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel bir tasarımla gerçekleştirilmiştir. Araştırma evrenini Şanlıurfa İl Sağlık Müdürlüğü veri tabanına kayıtlı, COVID-19 tanısı konmuş ve belirtilen yaş grubunda bebeği olan 3.009 anne oluşturmuştur. Örneklem seçimi, ulusal kimlik numaralarına göre sıralanan listeden sistematik örnekleme yöntemiyle yapılmış; iletişim engeli veya katılım reddi gibi nedenlerle elenmeler sonuçunda çalışma 142 anne ile tamamlanmıştır. Veriler Nisan-Aralık 2021 tarihleri arasında araştırmacılar tarafından hazırlanan 61 soruluk sosyodemografik ve klinik bilgi formu ile Türkçe geçerlik ve güvenirliği yapılmış 14 maddelik Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği Kısa Formu kullanılarak telefon görüşmeleri yoluyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonuçunda katılan annelerin yaş ortalamasının 29,39±5,34 olduğu, %86,0’ının il veya ilçe merkezinde yaşadığı ve %73,9’unun COVID-19 tanısı aldıktan sonra da emzirmeye devam ettiği belirlenmiştir. Katılımcıların Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği genel puan ortalaması 54,4±7,2 olarak tespit edilmiştir. Tanı sonrasında emzirmeyi sürdüren annelerin öz yeterlilik puan ortalaması (55,81±7,05), emzirmeyi bırakan annelere (50,51±6,32) göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca il/ilçe merkezinde yaşayan, gebeliği planlı olan, bebeğine enfeksiyon bulaştırma endişesi taşımayan ve tedavi sürecinde ilaç kullanmayan annelerin emzirme öz yeterlilik puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık annenin yaşı, eğitim düzeyi, gebelik sayısı veya bebeğin yaşı ile emzirme öz yeterlilik puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Tanı sonrası emzirmeyi bırakan %26,1'lik grupta en sık gerekçe olarak mamanın geçici olarak yeterli olacağı inancı (%81,1) ve bulaş endişesi (%13,5) öne çıkmıştır.
Araştırmanın sonuçları, yüksek emzirme öz yeterliliğine sahip annelerin kriz dönemlerinde ve bulaşıcı hastalık tanısı aldıklarında emzirme davranışını sürdürme eğiliminde olduklarını açıkça göstermektedir. Bu bulgu, literatürde pandeminin emzirme oranlarını düşürdüğünü gösteren çalışmalarla karşılaştırıldığında, anneye sağlanan doğru bilgilendirmenin ve öz yeterliliği artırıcı sağlık danışmanlığının koruyucu rolünü ortaya koymaktadır. Sağlık hizmeti sunucularının, yüz yüze iletişimin kısıtlandığı karantina koşullarında dahi telefonla uzaktan danışmanlık mekanizmalarını aktif tutması gerektiği anlaşılmaktadır. Çalışmanın Şanlıurfa örneğindeki verileri, kırsal alanda yaşayan veya ilaç kullanımı sebebiyle kaygı duyan annelere yönelik özel emzirme destek stratejilerinin geliştirilmesine duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır. Bu çerçevede çalışma, gelecekteki olası pandemilerde ve kriz durumlarında güvenli annelik programları ile maternal bakım politikalarının şekillendirilmesine, tez ve ampirik araştırmalara ampirik kanıt tabanı sağlayarak katkı sunmaktadır.
Çalışmanın kuramsal çerçevesi, Albert Bandura'nın (1997) Sosyal Bilişsel Teorisine ve bu teorinin emzirme bağlamındaki uygulamalarına dayanmaktadır. Teoriye göre emzirme öz yeterliliği, annenin başarılı bir şekilde emzirme eylemini gerçekleştirebilme yeteneğine dair inancını ve güvenini ifade eden temel bir bileşendir.
Çalışmada, pandeminin sağlık hizmetleri ve emzirme teşviki üzerindeki etkilerini inceleyen ulusal ve uluslararası literatür ele alınmaktadır. COVID-19 tanılı annelerin emzirme güvenlik kılavuzları, dikey bulaşın bulunmadığını gösteren çalışmalar, anne sütündeki koronavirüs antikorlarına odaklanan araştırmalar ile anne kaygısı ve emzirme öz yeterliliği arasındaki ilişkileri sörgülayan ampirik yayınlar değerlendirilmektedir.
COVID-19 tanısı alan ve 0-24 aylık bebeği olan annelerin emzirme bilgi ve uygulamaları ile emzirme öz yeterlilik düzeylerini ve bu durumu etkileyen faktörleri incelemektir (Kaplan et al., 2024).
Bu araştırmada, COVID-19 tanısı alan annelerin emzirme ile ilgili bilgi ve uygulamaları ile emzirme öz yeterlilik düzeylerini belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma deseni kullanılmıştır (Kaplan et al., 2024).
COVID-19 tanısı alan annelerin yüzde 73 9'unun tanı sonrasında bebeklerini emzirmeye devam ettiği, yüzde 26. 1'inin ise emzirmeyi bıraktığı belirlenmiştir. (Kaplan et al., 2024).
Araştırma grubundaki annelerin Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği toplam puan ortalamasının 54 4 ile 7. 2 olduğu, tanı sonrasında emzirmeye devam eden annelerin puan ortalamalarının anlamlı düzeyde yüksek bulunduğu saptanmıştır. (Kaplan et al., 2024).
Şehir veya ilçe merkezinde ikamet eden annelerin emzirme öz yeterlilik puan ortalamalarının köyde yaşayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (Kaplan et al., 2024).
Bebeğine enfeksiyon bulaştırma konusunda endişe duymayan annelerin toplam emzirme öz yeterlilik puan ortalamalarının endişe duyanlara kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir (Kaplan et al., 2024).
Tedavi sürecinde ilaç kullanmayan ve tanı sonrasında emzirmeyi sürdüren katılımcıların emzirme öz yeterlilik puan ortalamalarının diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı biçimde yüksek olduğu görülmüştür (Kaplan et al., 2024).
Araştırma kapsamında COVID-19 tanısı alan annelerin yüzde 73.9 oranında bebeklerini emzirmeye devam ettiği belirlenmiş, bu oran literatürdeki bazı çalışmalarla kıyaslandığında annelerin aynı odada kalma tercihlerinin emzirme sürdürülebilirliğine olumlu katkı sağladığına işaret edilmiştir.
Yazarlar, annelerin enfeksiyon sürecinde emzirmeyi bırakmalarındaki en önemli etkenlerin başında bebeğe virüs bulaşma korkusu ile mama beslenmesinin yeterli olacağı inancının geldiğini, ayrıca tedavi sürecinde kullanılan ilaçların bebek üzerinde yan etki yaratacağı endişesinin de süreci etkilediğini açıklamıştır.
Elde edilen emzirme öz yeterlilik puan ortalamalarının, tanı sonrasında emzirmeyi sürdüren grupta anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulgusu, benzer araştırmaların sonuçlarıyla desteklenmiş; şehir merkezinde yaşayan ve bulaş kaygısı taşımayan annelerin öz yeterliliklerinin daha yüksek bulunduğu vurgulanmıştır.
Sonuç olarak, annelerin enfeksiyon döneminde yaşadıkları kaygı düzeylerinin kontrol altına alınmasının ve sağlık otoritelerinin önerileri doğrultusunda uygun danışmanlık hizmetlerinin sunulmasının emzirme devamlılığı açısından büyük önem taşıdığı bildirilmiştir.
Yazarlar bu çalışmada enfeksiyon sürecinde emzirmeyi bırakma nedenleri arasında mama kullanımının yeterli olacağı inancının ilk sırada yer aldığını belirtmiş, bazı çalışmalarda ise ilaç yan etkisi kaygısının ön plana çıktığını ifade ederek toplumlar arasındaki kültürel yaklaşımların ve hastalık algısının farklılıklarına dikkat çekmiştir (Kaplan et al., 2024).
Yazarlar elde ettikleri emzirme öz yeterlilik puan ortalamasını pandemide sağlıklı annelerle yürütülen çalışmalarla karşılaştırmış, COVID-19 tanısı alan annelerin öz yeterlilik düzeylerinin literatürdeki bazı benzer bulgularla paralellik gösterdiğini vurgulamıştır (Kaplan et al., 2024).
Bu çalışma, küresel bir sağlık krizi sürecinde enfekte olan annelerin emzirme davranışlarını ve öz yeterlilik algılarını ampirik verilerle çözümleyerek alan literatürüne özgün bir ampirik katkı sunmaktadır. Bandura'nın Sosyal Bilişsel Kuramı ekseninde emzirme öz yeterliliğinin klinik ve psikososyal belirleyicilerini tanımlayan araştırma, pandeminin yarattığı bilgi kirliliği ve bulaş kaygısının emzirmenin sürdürülebilirliği üzerindeki baskısını nicel verilerle ortaya koymaktadır. Ayrıca acil durumlarda maternal-infant sağlığını korumaya yönelik uzaktan danışmanlık ve emzirme politikalarının gerekliliğini ampirik kanıtlarla desteklemektedir.
Çalışma, Bandura (1997) ve Dennis (1999) tarafından temelleri atılan Emzirme Öz Yeterlilik Kuramsal Çerçevesini akut bir pandemi ortamına uyarlamaktadır. Literatürde sağlıklı anneler veya genel pandemi kaygısı üzerine odaklanan önceki araştırmaların (Ergün vd., 2022; Durmuş ve Öztaş, 2022) aksine, doğrudan doğrulanmış COVID-19 tanısı almış anneleri örnekleme alarak ayrışmaktadır. Nalbantoğlu vd. (2020) tarafından bildirilen düşük emzirme oranlarına karşın, oda paylaşımı ve yerleşim yeri gibi çevresel etkenlerin öz yeterlilik ve emzirmenin devamlılığı üzerindeki olumlu rolünü göstererek literatürdeki çelişkili bulguları açıklığa kavuşturmaktadır.
Literatür taramaları ve sistematik incelemeler için bu çalışma, enfeksiyon tanısı alan annelerde emzirmeyi kesme kararlarının tıbbi zorunluluklardan ziyard e yanlış algı ve bulaş kaygısından kaynaklandığını gösteren somut bir kanıt sunmaktadır. İlaç kullanımı ve bebekle aynı odada bulunma gibi klinik değişkenlerin emzirme öz yeterliliği ile doğrudan ilişkili olduğunu belgeleyerek, kriz dönemlerinde yürütülecek emzirme danışmanlığı müdahalelerine ampirik bir alt yapı hazırlamaktadır. Yerleşim yeri ve gebelik planlaması gibi demografik parametrelerin öz yeterlilik üzerindeki belirleyici etkisini tartışmaya açmaktadır.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Bu metin, tanı alan annelerin emzirme öz yeterlilik puanları ile emzirmeyi sürdürme durumları arasındaki istatistiksel anlamlı ilişkiyi desteklemek için kaynak gösterilebilir (Kaplan et al., 2024).
Makaleyle bağlantısı: Makalenin sonuç bölümünde (PDF Sayfa 7) yüz yüze iletişimin kısıtlandığı durumlarda telefonla uzaktan danışmanlık verilmesi ve stratejiler geliştirilmesi yönündeki açık önerisinden türetilmiştir (Kaplan et al., 2024).
Tartışma bölümünde kriz dönemlerindeki emzirme engellerini ve kaygı etkenlerini literatürle karşılaştırırken bu araştırmanın bulgularından yararlanılabilir (Kaplan et al., 2024).
Makaleyle bağlantısı: Makalede endişe duyan (%67.6) ve ilaç kullanan (%40.8) annelerin emzirme öz yeterlilik puanlarının anlamlı derecede düşük bulunması (PDF Sayfa 4-5, Tablo 3 ve Tablo 4) bulgusuna dayanmaktadır (Kaplan et al., 2024).
Giriş bölümünde öz yeterlilik kavramının maternal-infant sağlığı korumadaki stratejik önemini vurgulamak için referans verilebilir (Kaplan et al., 2024).
Makaleyle bağlantısı: Şehir merkezinde yaşayan annelerin öz yeterlilik puanlarının kırsaldakilere göre anlamlı derecede yüksek bulunması (PDF Sayfa 5, Tablo 4) ve bunun sağlık hizmetine erişim kolaylığıyla açıklanması tartışmasından türetilmiştir (Kaplan et al., 2024).
Katılımcı olan yaşlı hastaların toplam kronik hastalık öz yönetim puanı ortalaması 29.39 ve standart sapması 9.60 olarak belirlenmiş olup hastaların yalnızca yüzde 15.92 sinin akıllı sağlık cihazları kullandığı görülmüştür.
Ying Wu ve 7 yazar · BMC Public Health · Sağlık Bilimleri
Düşük yağlı diyetler bilişsel gerilemeye karşı koruyucu bir etki gösterirken, yüksek proteinli diyetlerin bilişsel fonksiyonlar üzerindeki etkisine dair veriler tutarsızlık sergilemektedir.
Seema Puri ve 2 yazar · Frontiers in Public Health · Sağlık Bilimleri
Paydaşlar çok modlu veri entegrasyonu ve geliştirilmiş risk stratifikasyonu imkânı nedeniyle AI-POD araçlarına ihtiyatlı bir iyimserlik ve koşullu güvenle yaklaşmış, yapay zekânın uzmanlığın yerini almayıp tamamlayıcı rol oynaması gerektiğini vurgulamıştır.
Kaatje Goossens ve 3 yazar · Sağlık Bilimleri