Gazze'de Katastrofik Kıtlık: 7 Ekim Sonrası Eşi Benzeri Görülmemiş Açlık Düzeyleri. Gazze Şeridi'nden Gerçek Nüfus Tabanlı Bir Çalışma

Savaş, askeri abluka ve sistematik yıkım altındaki çatışma bölgelerinde gıda güvencesinin tamamen ortadan kalkması, modern toplumların karşı karşıya kaldığı en trajik insani krizlerden biridir. Gazze Şeridi, 2006 yılından bu yana devam eden 17 yıllık ablukanın ve 7 Ekim sonrası tırmanan yoğun askeri operasyonların etkisiyle tarımsal altyapısını, su kaynaklarını ve gıda tedarik zincirlerini neredeyse tamamen kaybetmiştir. Literatürde, savaşların nüfus sağlığı üzerindeki dolaylı etkileri sıklıkla tartışılmakla birlikte, çatışmanın tam ortasında standartlaştırılmış uluslararası ölçeklerle yürütülen hanehalkı düzeyindeki ampirik çalışmaların eksikliği dikkat çekmektedir. Bu eksiklik, yardım kuruluşlarının müdahalelerini optimize etmesini zorlaştırmakta ve yaşanan trajedinin bilimsel yöntemlerle kayıt altına alınmasını engellemektedir. Bu araştırma, yaşanan katastrofik açlık krizini hanehalkı düzeyinde nicel yöntemlerle ortaya koyarak söz konusu metodolojik boşluğu doldurmaktadır.

Çalışmanın temel amacı, 7 Ekim sonrasında Gazze Şeridi'ndeki beş ayrı yönetim bölgesinde yaşayan Filistinli ailelerin gıda güvensizliği ve açlık düzeylerini ampirik verilerle ölçmek ve bu durumun bireylerin antropometrik ölçümleri üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Bu amaçla, Mayıs-Temmuz 2024 tarihleri arasında Gazze genelinde 1209 haneyi kapsayan kesitsel ve nicel bir araştırma deseni uygulanmıştır. Veri toplama sürecinde, hanehalklarının gıda deneyimlerini ölçmek üzere uluslararası geçerliliği olan Hanehalkı Gıda Güvencesi Anketi Modülü (HFSSM), Gıda Güvensizliği Erişim Ölçeği (HFIAS) ve Hanehalkı Açlık Ölçeği (HHS) kullanılmıştır. Al-Azhar Üniversitesi Klinik Beslenme bölümü öğrencileri tarafından yüz yüze mülakatlarla toplanan veriler, SPSS programında ki-kare ve lojistik regresyon analizlerine tabi tutularak yerinden edilme, eğitim ve gelir gibi sosyodemografik değişkenlerin açlık üzerindeki yordayıcı rolleri incelenmiştir.

Araştırmanın bulguları, Gazze Şeridi'nde benzeri görülmemiş düzeyde katastrofik bir insani krizin yaşandığını doğrulamaktadır. Analiz edilen hanelerin yüzde 54,3'ünün evi tamamen yıkılmış durumdadır ve katılımcıların yüzde 98'i HFIAS ölçeğine göre şiddetli gıda güvensizliği yaşamaktadır. HHS bulgularına göre ise hanehalklarının yüzde 47,6'sı doğrudan en ağır açlık kategorisinde yer alırken, çocukların yüzde 83,8'inde belirgin kilo kaybı, halsizlik ve bağışıklık düşüklüğü gibi akut açlık belirtileri gözlenmiştir. Çatışma süresince bireylerin ortalama vücut ağırlığı 74,8 kilogramdan 64,8 kilograma gerilemiş ve beden kütle indeksleri (BKİ) ortalaması 26,4'ten 22,8 değerine anlamlı bir düşüş göstermiştir. Lojistik regresyon sonuçları; zorunlu yerinden edilme sıklığı, çadırlarda veya okullarda yaşama zorunluluğu ve gelir getiren bir işin bulunmaması gibi faktörlerin açlığın şiddetini kritik düzeyde artırdığını kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak bu araştırma, Gazze'de yaşanan açlığın sadece geçici bir gıda darlığı olmadığını, İsrail askeri güçlerinin abluka ve saldırılarıyla tetiklenen sistematik bir kıtlık krizi olduğunu bilimsel yöntemlerle ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, Sudan, Etiyopya ve Nijerya gibi diğer çatışma bölgelerinde yürütülen literatürle paralellik göstermekle birlikte, Gazze'deki gıda güvensizliği oranlarının (yüzde 100 gıda güvensizliği) çağdaş tarihte eşine az rastlanır bir boyutta olduğunu kanıtlamaktadır. Bu çalışma, uluslararası insani yardım kuruluşları ve karar alıcılar için hedefli acil beslenme programları geliştirilmesi hususunda hayati bir rehber niteliğindedir. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının ikincisi olan Sıfır Açlık hedefinin çatışma koşullarında nasıl tamamen işlevsiz kaldığını gösteren bu yayın, akademik literatürde savaş suçları, açlığın bir silah olarak kullanılması ve halk sağlığı epidemiyolojisi tartışmalarına sarsıcı bir katkı sunmaktadır.