Nicel araştırma makalesi incelemesi

Hızlı Kilo Vermenin Brezilya Jiu-Jitsu Sporcularının Müsabaka Sürecindeki Duygu Durumları ve Tükenmişlik Düzeylerine Etkisi

Mücadele sporlarında sporcuların müsabaka öncesinde kısa sürede yüksek miktarda vücut kütlesi kaybetmesi yaygın bir stratejidir. Sporcular alt sıkletlerde fiziksel avantaj elde etme amacıyla bu yönteme başvursa da kısıtlayıcı diyetler ve dehidrasyon uygulamalarının sporcuların psikolojik durumu üzerindeki etkileri spor psikolojisi alanında tartışılmaktadır.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: João Carlos Alves Bueno et al.
Yayın: Frontiers in Psychology
Tarih: 2023-05-02
DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1114816

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Mücadele sporlarında müsabaka öncesi dönemde hızlı kütle kaybına başvurulması, sporcuların kendi sıkletlerinin altındaki rakiplere karşı fiziksel üstünlük kurma arayışından kaynaklanmaktadır. Literatürde boks, judo ve güreş gibi disiplinlerde hızlı kilo kaybının psikolojik etkileri sıklıkla araştırılmasına rağmen, sporcuların antrenman yükü ve siklet değişim stresi altında tükenmişlik deneyimleriyle hızlı kilo kaybı arasındaki ilişki belirsizliğini korumaktadır. Ayrıca Brezilya jiu-jitsusu branşında resmi tartının genellikle müsabakadan hemen önce yapılması, spora özgü fizyolojik ve psikolojik uyum süreçlerinin incelenmesini gerekli kılmaktadır. Bu alan bağlamında çalışma, hızlı kilo verme pratiğinin sporcuların duygu durumu dinamikleri ve tükenmişlik boyutları üzerindeki akut etkilerini deneysel kontrol grubuyla karşılaştırmalı olarak incelemeyi hedeflemektedir.

Çalışmanın amacı, hızlı kilo veren ve kilo vermeyen erkek Brezilya jiu-jitsusu sporcularının müsabaka sürecindeki psikolojik değişimlerini belirlemektir. Rastgele atanmamış klinik araştırma desenine sahip olan çalışmaya ulusal ve uluslararası düzeyde müsabaka deneyimi bulunan 31 erkek sporcu katılmıştır. Katılımcılar antrenör ve sporcuların kendi stratejilerine göre hızlı kilo veren grup (20 kişi) ve kontrol grubu (11 kişi) olarak ikiye ayrılmıştır. Veriler müsabakadan 7 ila 14 gün önce (başlangıç), resmi tartı anında ve müsabakadan 7-10 gün sonra (derlenme) olmak üzere üç farklı zamanda toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak kişisel bilgi formu, Brunel Duygu Durumu Ölçeği (BRUMS) ve Sporcu Tükenmişlik Ölçeği (ABQ) kullanılmış; grupta zaman içi değişimler ve grup-zaman etkileşimi iki yönlü tekrarlı ölçümler varyans analizi (ANOVA) ile incelenmiştir.

Elde edilen bulgular doğrultusunda, hızlı kilo veren gruptaki sporcular ortalama 3,5 kg (%4,2 vücut kütlesi) kaybetmiştir. Duygu durumu analizlerinde gerginlik ve kafa karışıklığı alt boyutlarında belirgin bir zaman etkisi tespit edilmiş; her iki grupta da tartı anındaki gerginlik ve kafa karışıklığı puanlarının başlangıç ve derlenme evrelerine kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür. Buna karşın gerginlik, kafa karışıklığı, öfke, canlılık, depresyon ve yörgünluk puanlarında grup ana etkisi veya grup-zaman etkileşimi saptanmamıştır. Tükenmişlik boyutlarında ise (fiziksel/duygusal tükenme, düşük başarı duygusu, spordan soğuma ve genel tükenmişlik) tüm zamanlarda düşük puanlar elde edilmiş; zaman, grup veya etkileşim açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunamamıştır.

Sonuç olarak, araştırmada uygulanan ölçekteki kütle kaybının Brezilya jiu-jitsusu sporcularında ilave bir psikolojik bozulmaya veya tükenmişlik artışına yol açmadığı saptanmıştır. Tartı anında gözlemlenen gerginlik ve kafa karışıklığı artışının kilo kaybından ziyade müsabaka yaklaşımının getirdiği genel yarışma kaygısından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Sporcuların ortalama 17 yıllık uzun spor geçmişlerinin ve tartı zamanlamasının getirdiği stratejik uyumların bu psikolojik dayanıklılıkta rol oynayabileceği tartışılmaktadır. Çalışma, mücadele sporlarında hızlı kilo vermenin her zaman yıkıcı psikolojik sonuçlar doğurmayabileceğini göstererek literatürdeki çelişkili bulgulara özgün bir katkı sunmakta ve gelecekteki araştırmalar için spor deneyimi ile tartı zamanlaması değişkenlerinin dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, hızlı kilo verme sürecinin erkek Brezilya jiu-jitsusu sporcularının duygu durumları ve tükenmişlik düzeylerinde meydana getirdiği psikolojik değişimleri incelemektir(Bueno et al., 2023).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Araştırma, müsabaka öncesinde hızlı kilo kaybı yöntemi uygulayan sporcular ile kilo kontrolü yapmayan sporcuların duygu durum ve tükenmişlik düzeylerini karşılaştıran randomize olmayan bir klinik çalışma tasarımıyla yürütülmüştür(Bueno et al., 2023).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

Çalışma, sporda duygu durumunun altı alt boyutta (gerginlik, depresyon, öfke, canlılık, yörgünluk, kafa karışıklığı) değerlendirildiği McNair ve arkadaşları tarafından geliştirilip Rohlfs ve arkadaşlarınca uyarlanan Brunel Duygu Durumu Ölçeği (BRUMS) ile Smith ve Raedeke'nin sporcularda tükenmişliği fiziksel/duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve düşük başarı hissi boyutlarında ele alan bilişsel-duyuşsal tükenmişlik modeline dayanmaktadır.

Makalenin ele aldığı literatür

Araştırma, judo, güreş, boks ve karma dövüş sanatları gibi mücadele sporlarında hızlı kilo vermenin psikolojik etkilerini inceleyen önceki çalışmaları ele almaktadır. Kilo kaybının judo ve güreşçilerde gerginlik, öfke ve kafa karışıklığını artırıp canlılığı düşürdüğünü gösteren araştırmalar ile kademeli diyetlerin duygu durumunu değiştirmediğini savunan çalışmalar arasındaki çelişkili bulgular ve mücadele sporcularında kilo verme ile tükenmişlik arasındaki ilişkinin literatürdeki eksikliği vurgulanmaktadır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: Brezilya jiu-jitsu sporcuları
Örneklem veya araştırma materyali: Brezilya jiu-jitsu branşında mücadele eden, en az mavi kuşak seviyesinde ve ulusal/uluslararası deneyime sahip 31 erkek sporcu.
Veri toplama süreci: Brunel Duygu Durum Ölçeği (BRUMS) ve Sporcu Tükenmişlik Ölçeği (ABQ/QBA) kullanılarak üç farklı zamanda (bazal düzey, resmi tartı günü ve müsabakadan 7-10 gün sonraki derlenme dönemi) veri toplanmıştır.
Veri analiz yöntemi: Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra grup ve zaman etkilerini incelemek amacıyla tekrarlı ölçümlerde iki yönlü varyans analizi (two-way ANOVA), post-hoc karşılaştırmalar için Bonferroni testi ve etki büyüklüğü için eta kare hesaplamaları SPSS 20 programında yapılmıştır.

hızlı kilo kaybıvücut ağırlığıduygu durumlarıtükenmişlikgerginlikkafa karışıklığı

Araştırmanın Bulguları

Hızlı kilo kaybı uygulayan Brezilya jiu-jitsu sporcuları, süreç boyunca başlangıç ağırlıklarının ortalama yüzde 4.18'ine denk gelen yaklaşık 3.4 kilogramlık bir kütle kaybı yaşamışlar ve bu durum istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur(Bueno et al., 2023).

Müsabaka tartı gününde hem kilo veren grupta hem de kontrol grubunda gerginlik düzeyleri başlangıç seviyesine göre anlamlı bir artış göstermiş, derlenme döneminde ise tekrar düşüşe geçmiştir(Bueno et al., 2023).

Sporcuların kafa karışıklığı düzeylerinde tartı anında her iki grupta da belirgin bir artış saptanmış olup bu değişken üzerinde gruplar arasında veya zaman ile grup etkileşiminde anlamlı bir fark saptanmamıştır(Bueno et al., 2023).

Fiziksel ve duygusal tükenme, spor değerini yitirme ve azalmış başarı hissi boyutlarında her iki gruptaki sporcuların da düşük tükenmişlik seviyelerine sahip olduğu ve hızlı kilo vermenin tükenmişlik üzerinde etkisiz olduğu saptanmıştır(Bueno et al., 2023).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Araştırma bulguları, hızlı kilo kaybı yaşayan sporcuların vücut ağırlıklarında anlamlı düşüşler olduğunu ancak bu durumun gerginlik ve kafa karışıklığı dışındaki duygu durum bileşenleri ile tükenmişlik düzeylerinde ilave bir olumsuzluğa yol açmadığını göstermektedir.

Yazarlar bu durumu, Brezilya jiu-jitsusu müsabakalarında resmi tartının maçtan hemen dakikalar önce yapılmasına bağlamaktadır. Bu durum sporcuları daha az tehlikeli kilo verme yöntemleri seçmeye yönlendirmekte ve ayrıca sporcuların uzun yıllara dayanan deneyimleri sayesinde bu tür stres durumlarında daha başarılı duygusal düzenleme yapabilmelerini sağlamaktadır.

Gerginlikteki artışın her iki grupta da görülmesi ve tartı anında tepe noktasına ulaşması, literatürdeki güreş ve karma dövüş sanatları çalışmalarıyla paralellik gösterirken; kafa karışıklığındaki grup farkı olmaması durumu, diğer mücadele sporlarındaki bazı çalışmalarla çelişmektedir.

Sonuç olarak, bu çalışmada uygulanan düzeydeki hızlı kilo kaybının, deneyimli Brezilya jiu-jitsusu sporcularının psikolojik durumlarında ek bir yıpranma yaratmadığı; ancak rekabetçi süreçlerde hem kilo veren hem de kilosunu koruyan sporcuların gerginlik ve kafa karışıklığı düzeylerinin yakından izlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Müsabaka öncesinde kilo kaybının gerginlik düzeyini artırdığı yönündeki bulgu, kolej güreşçileri üzerinde yürütülen bu çalışma ile paralellik göstermektedir(Bueno et al., 2023).

Brezilya jiu-jitsu sporcularında tükenmişlik düzeylerinin ölçülmesinde kullanılan ve bu çalışmada düşük düzeyde saptanan tükenmişlik ölçeğinin orijinal geliştirme çalışmasıdır(Bueno et al., 2023).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Müsabaka döneminde Brezilya jiu-jitsu sporcularının gerçekleştirdiği yaklaşık yüzde 4.18 düzeyindeki hızlı kilo kaybının, sporcuların duygu durumları ve tükenmişlik seviyeleri üzerinde herhangi bir ek olumsuz etki yaratmadığı, her iki grupta da tükenmişlik seviyesinin düşük kaldığı ve tartı anındaki gerginlik ile kafa karışıklığı artışlarının kilo kaybından ziyade müsabaka stresine bağlı olduğu sonuçuna varılmıştır(Bueno et al., 2023).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu çalışma spor bilimleri literatüründe mücadele sporcularının müsabaka öncesi ağırlık yönetim stratejilerinin psikolojik çıktılarını değerlendiren özgün bir konumdadır. Mevcut literatür çoğunlukla judo ve güreş gibi olimpik branşlara odaklanırken bu araştırma Brezilya jiu-jitsusu sporcularında hızlı kilo kaybının tükenmişlik üzerindeki etkisini inceleyen ilk çalışmalardan biri olma özelliğini taşır. Çalışma hızlı kilo kaybının sadece fiziksel bir süreç olmadığını aynı zamanda sporcunun zihinsel sağlığı ve uzun vadeli kariyer sürdürülebilirliği üzerindeki potansiyel etkilerini tartışarak literatürdeki kuramsal boşluğu doldurmaktadır. Özellikle resmi tartı zamanlamasının psikolojik baskı üzerindeki belirleyici rolünü vurgulayarak branşa özgü farklılıkların önemini ortaya koymaktadır.

Araştırma önceki çalışmaların sıklıkla raporladığı hızlı kilo kaybının öfke ve yörgünluk gibi duygu durum bileşenlerini artırdığı yönündeki bulguları Brezilya jiu-jitsusu bağlamında sörgülamaktadır. Önceki literatürde judo ve boks sporcularında görülen keskin duygu durum değişimlerinin aksine bu çalışma deneyimli sporcuların psikolojik adaptasyon yeteneklerinin altını çizmektedir. Yazarlar tartı anındaki gerginlik ve kafa karışıklığı artışını sadece kilo kaybına değil müsabaka stresine ve yaklaşan rekabete bağlayarak literatürdeki nedensellik tartışmalarına yeni bir perspektif getirmektedir. Ayrıca tükenmişlik seviyelerinin düşük saptanması bireysel sporlarda tükenmişliğin daha yüksek olduğu yönündeki genel kabulü deneyimli mücadele sporcuları özelinde tartışmaya açmaktadır.

Bu araştırma literatür taraması yapacak araştırmacılar için Brezilya jiu-jitsusu sporcularının psikolojik profillerini anlamak adına bütüncül bir veri seti sunmaktadır. Çalışma hızlı kilo kaybının yaygınlığı yöntemleri ve psikolojik sonuçları arasındaki ilişkiyi ampirik verilerle destekleyerek konuyu sistematik bir çerçeveye oturtmaktadır. Literatürde eksikliği hissedilen tükenmişlik ve hızlı kilo kaybı etkileşimine dair sunduğu kanıtlar bu alanda yapılacak meta-analiz ve sistematik derlemeler için temel teşkil etmektedir. Ayrıca çalışmanın tartı zamanlaması gibi kuralların sporcu psikolojisi üzerindeki etkisine dair çıkarımları spor yönetimi ve kural koyucuların sporcu sağlığını koruma yaklaşımları için önemli bir başvuru kaynağı oluşturmaktadır.

Kaynakça

Marttinen, R. H. J., Judelson, D. A., Wiersma, L. D., Coburn, J. W. (2011). Effects of self-selected mass loss on performance and mood in collegiate wrestlers. Journal of Strength and Conditioning Research, 25(4), 1010-1015.
Raedeke, T. D., Smith, A. L. (2001). Development and preliminary validation of an athlete burnout measure. Journal of Sport and Exercise Psychology, 23(4), 281-306.

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Brezilya jiu-jitsusu sporcuları arasında müsabaka öncesi hızlı kilo verme uygulaması oldukça yüksek bir yaygınlığa sahiptir.

Çalışmanın giriş bölümünde sunulan yüzde elli yedi ile seksen sekiz arasındaki prevalans verileri konunun önemini vurgulamak için kullanılır(Bueno et al., 2023).

Kadın Brezilya Jiu-Jitsu Sporcularında Hızlı Kilo Kaybının Psikolojik ve Fizyolojik Etkileri

Araştırma sorusu: Müsabaka öncesi hızlı kilo kaybı kadın jiu-jitsu sporcularının duygu durumları ve adet döngüsü semptomları üzerinde nasıl bir etki yaratmaktadır?
Yöntem taslağı: Hızlı kilo kaybı yapan ve yapmayan en az otuzar kişilik iki gruptan oluşan boylamsal bir desen kullanılmalıdır. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenmeli ve sporcular en az üç ay takip edilmelidir.

Makaleyle bağlantısı: Makale yazarları çalışmalarının kısıtlılığı olarak yalnız erkek sporcuları incelediklerini belirterek gelecek araştırmalar için kadın sporcu popülasyonunu işaret etmiştir(Bueno et al., 2023).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Deneyimli Brezilya jiu-jitsusu sporcuları hızlı kilo kaybı sürecindeki stres faktörlerine karşı psikolojik adaptasyon geliştirmiş olabilir.

Ortalama on yedi yıllık spor geçmişine sahip sporcuların duygu durumlarını koruyabilmesi deneyimin düzenleyici etkisini savunmak için kullanılır(Bueno et al., 2023).

Tekrarlanan Kilo Verme Döngülerinin Sporcu Tükenmişliği Üzerindeki Kümülatif Etkisi

Araştırma sorusu: Bir yarışma sezonu boyunca birden fazla kez hızlı kilo veren sporcularda tükenmişlik puanları zamanla artış göstermekte midir?
Yöntem taslağı: Bir yıllık izleme çalışması tasarlanmalıdır. Veri doygunluğu sağlanana kadar sporcuların her tartı döneminde BRUMS ve ABQ puanları kaydedilmeli ve zaman içindeki değişim hiyerarşik doğrusal modelleme ile analiz edilmelidir.

Makaleyle bağlantısı: Mevcut çalışma tek bir müsabaka sürecini ele almıştır ancak yazarlar tartışma kısmında tekrarlanan uygulamaların etkisinin bilinmediğini vurgulamıştır(Bueno et al., 2023).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Brezilya jiu-jitsusu sporcularında tartı anındaki gerginlik artışı doğrudan kilo kaybından ziyade müsabaka stresiyle ilişkilidir.

Hem kontrol grubunda hem de kilo veren grupta benzer gerginlik artışlarının görülmesi kilo kaybının tek suçlu olmadığını kanıtlar(Bueno et al., 2023).

Kilo Geri Kazanım Hızının Müsabaka Performansı ve Duygu Durumu ile İlişkisi

Araştırma sorusu: Tartı sonrası kilo geri kazanım miktarı ve hızı sporcuların müsabaka sırasındaki vigor seviyelerini ve teknik performansını nasıl etkilemektedir?
Yöntem taslağı: Karma desenli bir araştırma kurgulanmalıdır. Nicel ölçümlerin yanı sıra sporcularla tartı ve maç arasındaki toparlanma süreci üzerine derinlemesine görüşmeler yapılmalı; performans video analiziyle değerlendirilmelidir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede kilo kaybının etkisizliği tartışılırken tartı anındaki toparlanma süresinin önemi vurgulanmış ancak performansla ilişkisi ölçülmemiştir(Bueno et al., 2023).