Nicel araştırma makalesi incelemesi

Sağlık Yatırımının Hanehalkı Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi: Çin'in Boylamsal Anket Verilerinden Elde Edilen Bulgular

Sağlık iktisadı ve insan sermayesi kuramı bağlamında, bireylerin sağlık yatırımlarının hanehalkı gelir seviyesi ve gelir dağılımı üzerindeki makro ile mikro düzeydeki etkileri literatürde yoğun biçimde tartışılmaktadır.

Makalenin anahtar kelimeleri

Yazar: Lili Zheng et al.
Yayın: Frontiers in Public Health
Tarih: 2024-04-08
DOI: 10.3389/fpubh.2024.1346133

Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği

Sağlık iktisadı literatüründe bireysel sağlık harcamalarının ve yatırımlarının hanehalkı refahı ile gelir dağılımı üzerindeki etkileri, sürdürülebilir kalkınmanın merkezinde yer almaktadır. Geleneksel yaklaşım çoğunlukla yüksek gelirin sağlığı iyileştirdiği yönündeki tek yönlü nedenselliğe odaklanırken, sağlığın bireysel üretkenlik, emek arzı ve gelir birikimi üzerindeki dönüştürücü etkisini ihmal edebilmektedir. Ayrıca, doğrudan sağlık göstergelerinin genetik faktörler ve ölçüm hataları nedeniyle sergilediği heterojenlik, ampirik analizlerde yöntemsel güçlüklere yol açmaktadır. Bu araştırma, sağlık harcamalarını ve yatırımlarını sürdürülebilir bir insan sermayesi göstergesi olarak ele alarak, sağlık yatırımlarının mutlak ve göreli gelir üzerindeki nedensel etkilerini ve gelir eşitsizliğini azaltma potansiyelini ampirik bir çerçevede incelemektedir.

Araştırma, Çin Beslenme ve Sağlık Anketi (CHNS) kapsamında 1989-2015 yılları arasında yürütülen 10 dalgalı panel veri setinden elde edilen 10.802 birey ve 79.715 gözlemlik geniş bir veri havuzuna dayanmaktadır. Çalışmada nedensellik ilişkilerini doğru tespit etmek ve içsellik sorununu çözmek amacıyla beslenme bilgisi değişkeni araç değişken olarak kullanılmış ve iki aşamalı en küçük kareler (2SLS) yöntemi uygulanmıştır. Sağlık yatırımı endeksi; beslenme, tıbbi bakım, fiziksel aktivite ve yaşam koşulları bileşenlerinden faktör analiziyle türetilmiştir. İletim mekanizmalarını çözümlemek için yapısal eşitlik modellemesi (SEM) kullanılırken, esneklik ve gelir hareketliliği analizleri için kuantil regresyon, sıralı Probit ve Shorrocks indeksleri analize dahil edilmiştir.

Elde edilen ampirik bulgular, sağlık yatırımının hem mutlak hem de göreli gelir üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Heterojenlik analizleri, sağlık yatırımının gelir artırıcı etkisinin kırsal kesimde yaşayanlarda kentlilere kıyasla, doğu bölgesinde batı bölgesine kıyasla ve kamu sektöründe çalışanlarda özel sektöre kıyasla daha belirgin olduğunu ortaya koymaktadır. Mekanizma analizleri, sağlık yatırımının hastalık süresini kısalttığını, eğitim düzeyini, istihdam olasılığını ve etkin çalışma süresini artırarak gelir yükselişini dolaylı olarak tetiklediğini kanıtlamaktadır. Kuantil regresyon ve Shorrocks indeksleri ise sağlık yatırımının özellikle düşük gelirli hanehalklarında yukarı yönlü gelir hareketliliğini artırdığını ve gelir artışından ziyade gelir makasını kapatmada etkili olduğunu doğrulamaktadır.

Sonuç olarak çalışma, sağlık yatırımlarının yalnızca bireysel bir tüketim tercihi değil, aynı zamanda gelir eşitsizliğini azaltan ve alt gelir gruplarının sosyoekonomik durumunu iyileştiren stratejik bir insan sermayesi müdahalesi olduğunu göstermektedir. Gelir seviyesi arttıkça sağlık yatırımının marjinal gelir getirisinin azaldığı tespiti, kamusal sağlık politikalarının ve kaynak tahsisinin özellikle düşük gelirli ve kırsal gruplara yönlendirilmesinin toplumsal eşitlik bakımından kritik rol oynadığını vurgulamaktadır. Bu bulgular, kapsayıcı büyüme ve gelir dağılımı politikaları tasarlayan araştırmacılar ve politika yapıcılar için ampirik ve kuramsal açıdan güçlü bir referans sunmaktadır.

Araştırmanın amacı

Çalışmanın temel amacı, Çin Beslenme ve Sağlık Anketi (CHNS) verilerini kullanarak sağlık yatırımının hanehalkı mutlak ve göreli gelir düzeyleri ile gelir dağılımı üzerindeki nedensel etkilerini ve bu etkilerin altında yatan dolaylı mekanizmaları ampirik olarak ortaya koymaktır(Zheng et al., 2024).

İnceleme ve modelleme yöntemi

Bu çalışmada, 1989-2015 yılları arasındaki Çin Beslenme ve Sağlık Anketi (CHNS) boylamsal verileri kullanılarak, sağlık yatırımları ile gelir dağılımı arasındaki iki yönlü nedensellik ilişkisi iki aşamalı en küçük kareler (2SLS) yöntemiyle incelenmiştir(Zheng et al., 2024).

Kuramsal ve kavramsal çerçeve

İnsan sermayesi kuramı (Human Capital Theory) ve içsel büyüme teorisi çerçevesinde sağlık, hem tüketim faydası sağlayan hem de yatırımların geri dönüşünü artıran temel bir insan sermayesi bileşeni olarak ele alınmaktadır. Grossman'ın sağlık sermayesi modeli ve mikroiktisadi üretim fonksiyonları temel alınarak, sağlığın emeğin verimliliği, çalışma süresi ve eğitim yatırımlarının getirisi üzerindeki dual etkileri modellenmiştir.

Makalenin ele aldığı literatür

Çalışma, gelir ile sağlık arasındaki iki yönlü nedensellik ilişkisini tartışan literatürü (Mushkin, Strauss ve Thomas, Bloom ve Canning, Schultz, Currie ve Madrian) temel almaktadır. Özellikle sağlık yatırımlarının iş gücüne katılım, ücretler ve verimlilik üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalar ile Çin'deki kent-kır gelir eşitsizliği ve gelir hareketliliği üzerine odaklanan literatür derinlemesine ele alınmıştır.

Araştırma Tasarımı

Evren veya inceleme alanı: Çin'deki 15 eyalet ve büyükşehir belediyesinde yaşayan, farklı coğrafi, ekonomik ve sosyal arka planlara sahip geniş hanehalkı popülasyonu.
Örneklem veya araştırma materyali: 1989-2015 döneminde CHNS anketlerine katılan, emekliler ve 18 yaş altı bireyler hariç tutularak elde edilen 10.802 benzersiz birey ve 79.715 gözlemden oluşan boylamsal hanehalkı paneli.
Veri toplama süreci: Kuzey Carolina Üniversitesi ve Çin Önleyici Tıp Derneği ortaklığında yürütülen Çin Beslenme ve Sağlık Anketi (CHNS) kapsamındaki çok disiplinli hanehalkı, gıda pazarı ve toplumsal kaynak anketleri.
Veri analiz yöntemi: Faktör analizi ile sağlık yatırımı indeksinin oluşturulması, araç değişkenli iki aşamalı en küçük kareler (2SLS) regresyonu, yapısal eşitlik modellemesi (SEM), kantil regresyonu ve Ordered Probit analizi.

Sağlık YatırımıMutlak GelirGöreli GelirSağlık BilgisiGelir HareketliliğiGelir Eşitsizliği Gelişimi

Araştırmanın Bulguları

İki aşamalı regresyon analizleri, bireylerin sağlık yatırımlarının mutlak aylık gelirleri ile kent medyan gelirine oranla hesaplanan göreli gelir düzeylerini istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde artırdığını ve sağlık bilgisinin bu süreçte kritik bir araç değişken olduğunu doğrulamaktadır(Zheng et al., 2024).

Kent ve kır alt örneklemleri üzerinde yapılan heterojenlik analizleri, sağlık yatırımlarının kırsal kesimde yaşayan bireylerin gelirleri üzerinde kentsel alanlara kıyasla daha güçlü bir etki yarattığını ve bu yönüyle kır-kent gelir uçurumunu kapatmada önemli bir işlev gördüğünü kanıtlamaktadır(Zheng et al., 2024).

Gecikmeli regresyon modelleriyle yürütülen dinamik analizler, sağlık yatırımlarının gelir üzerindeki olumlu etkisinin zaman içinde kademeli olarak azalsa da, cari dönemin yanı sıra birinci ve ikinci gecikmeli yıllarda da pozitif ve istatistiksel açıdan anlamlı kalmaya devam ettiğini göstermektedir(Zheng et al., 2024).

Shorrocks hareketlilik endeksi analizleri, sağlık yatırımlarının özellikle düşük gelirli hanehalklarının dikey gelir hareketliliğini %1 güven düzeyinde anlamlı şekilde kolaylaştırdığını ve bu yatırımların genel gelir esitsizliği açığını daraltmada kritik bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır(Zheng et al., 2024).

Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu

Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı

Sağlık yatırımlarının bireysel gelir üzerindeki doğrudan etkisini inceleyen ampirik bulgular, bu yatırımların hanehalkının hem mutlak gelirini (aylık kazanç) hem de göreli gelirini (kent medyan gelirine oranı) istatistiksel açıdan anlamlı bir biçimde artırdığını ortaya koymaktadır.

Yazarlar bu durumu, sağlık yatırımlarının bireylerin beşeri sermaye birikimini güçlendirmesi, iş gücüne katılım oranlarını artırması ve hastalık nedeniyle yaşanan iş gücü kaybını azaltarak üretkenliği doğrudan desteklemesiyle açıklamaktadır.

Tartışma bölümünde bu sonuçlar, sağlık yatırımlarının yalnızca bireysel bir refah kaynağı olmadığını, aynı zamanda ekonomik verimliliği ve hanehalkı refahını artıran çok boyutlu bir sosyal ve ekonomik katalizör görevi gördüğünü gösteren geniş bir literatür çerçevesiyle ilişkilendirilmiştir.

Çalışmanın sunduğu bu kapsamlı bulgular, sağlık harcamalarının sadece bir maliyet unsuru olarak değil, yoksulluğu azaltma ve gelir dağılımında adaleti sağlama hedeflerine hizmet eden stratejik bir kamu yatırımı aracı olarak değerlendirilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması

Çalışmanın sağlık yatırımlarının mutlak ve göreli gelir üzerindeki pozitif etkilerine dair bulguları, sağlık ve gelir arasındaki döngüsel ve olumlu ilişkiyi vurgulayan Strauss ve Thomas (1998) ile Lorentzen ve arkadaşları (2008) tarafından yürütülen ampirik çalışmaların sonuçlarıyla tam bir uyum sergilemektedir(Zheng et al., 2024).

Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar

Çin Nutrition and Health Survey (CHNS) verilerine dayanan boylamsal analiz, sağlık yatırımlarının mutlak ve göreli gelir dağılımını iyileştirmede, kır-kent gelir adaletsizliğini azaltmada ve düşük gelirli hanehalklarının yukarı doğru gelir hareketliliğini (Shorrocks endeksi aracılığıyla) desteklemede kritik, çok boyutlu ve uzun vadede kalıcı bir rol oynadığını nihai olarak ortaya koymaktadır(Zheng et al., 2024).

Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve

Bu çalışma, sağlık iktisadı ve beşeri sermaye literatüründe sağlık harcamalarını yalnızca bir sağlık ölçütü veya kamu maliyesi kalemi olarak değil, hanehalkı gelir dağılımını ve sosyal hareketliliği doğrudan dönüştüren dinamik bir yatırım aracı olarak konumlandırır. Boylamsal veri analizi yöntemiyle sağlık yatırımlarının hem mutlak aylık kazançlar hem de kent içi göreli gelir üzerindeki etkilerini eş zamanlı olarak inceleyerek literatürdeki kuramsal ve ampirik boşlukları doldurmaktadır. Ayrıca sağlık yatırımlarının hastalık süresi, eğitim düzeyi, istihdam olasılığı ve etkin çalışma süresi kanalları üzerinden gelire yansıdığını yapısal eşitlik modeliyle göstererek, mikro düzeydeki sağlık davranışlarının makro düzeydeki gelir adaletsizliklerini azaltmadaki kritik işlevini kanıtlamaktadır.

Çalışma, sağlık ve gelir ilişkisini ele alan önceki literatürün çoğunlukla gelirin sağlığa etkisine odaklanan tek yönlü bakış açısını aşarak iki yönlü nedenselliği ve içsellik sorununu dikkate alan araç değişkenli iki aşamalı en küçük kareler (2SLS) yaklaşımını benimser. Strauss ve Thomas (1998) ile Luft (1975) gibi öncü araştırmacıların vurguladığı sağlık-verimlilik bağlantısını temel almakla birlikte, sağlık durumundaki heterojenlik ve ölçüm hataları nedeniyle yaşanan ampirik güçlükleri doğrudan sağlık yatırımı endeksi üzerinden çözümler. Önceki çalışmaların aksine, sağlık yatırımlarının kırsal kesimde ve düşük gelirli gruplarda dikey gelir hareketliliğini (Shorrocks endeksi) daha güçlü bir şekilde desteklediğini belirleyerek literatürdeki bölgesel ve sosyoekonomik heterojenlik tartışmalarına özgün bir katkı sunar.

Çalışmanın literatür taramasına ana katkısı, sağlık yatırımlarının gelir dağılımı ve sosyal adaletsizlikler üzerindeki etkilerini çok boyutlu göstergelerle sentezlemesinde yatmaktadır. Literatürde genellikle ayrı ayrı ele alınan mutlak gelir artışı, göreli refah konumu, dikey gelir hareketliliği ve Gini katsayısına dayalı gelir açığı kavramlarını bütüncül bir ampirik çerçevede bir araya getirir. Böylece sağlık harcamalarının yoksulluk tuzaklarını kırma, kır-kent gelir uçurumunu kapatma ve alt gelir gruplarının dikey hareketliliğini sağlama yönündeki kapsayıcı etkisini metodolojik açıdan sağlam bir zeminle kanıtlayarak, gelişmekte olan ülkeler üzerine yapılacak literatür taramaları için metodolojik ve teorik bir referans noktası sunmaktadır.

Kaynakça

Strauss, J., & Thomas, D. (1998). Health, nutrition, and economic development. Journal of Economic Literature, 36(2), 766–817.

Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım

Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.

Tez veya makalede kullanım · literatüre-review

Sağlık yatırımları bireylerin mutlak kazançlarını artırmanın yanı sıra kent içi göreli gelir konumlarını ve gelir dağılımındaki adalet düzeyini yükseltmektedir.

Bu çalışma, sağlık yatırımlarının sadece mutlak maaş artışı sağlamadığını, kent medyan gelirine oranla tanımlanan göreli gelir düzeyini de belirgin şekilde iyileştirdiğini gösteren boylamsal kanıtlar sunmak için literatür taraması bölümünde kullanılabilir(Zheng et al., 2024).

Kırsal Hanehalklarında Sağlık Yatırımlarının Dikey Gelir Hareketliliğine Etkisi: Türkiye Panel Verileri Üzerine Ampirik Bir İnceleme

Araştırma sorusu: Türkiye'de kırsal bölgelerdeki hanehalklarının sağlık yatırımları, dikey gelir hareketliliği (Shorrocks endeksi) ve gelir kademelerindeki yükseliş üzerinde anlamlı bir etkiye sahip midir?
Yöntem taslağı: TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması panel verileri kullanılarak boylamsal bir tasarım oluşturulur. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenen kırsal hanehalkı reislerinden teşekkül eder. Bağımsız değişken olarak hanehalkı sağlık harcamaları endeksi, bağımlı değişken olarak geçiş matrisine dayalı Shorrocks dikey hareketlilik endeksi tanımlanır; içsellik 2SLS modeliyle kontrol edilir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede sağlık yatırımlarının kırsal kesimde ve düşük gelirli gruplarda dikey gelir hareketliliğini anlamlı derecede artırdığı bulgusundan türetilmiştir(Zheng et al., 2024).

Tez veya makalede kullanım · method

Sağlık statusu ve gelir arasındaki çift yönlü nedensellik ile içsellik sorununu çözmede beslenme ve sağlık bilgisi araç değişkenli 2SLS yöntemi etkindir.

Tez çalışmalarının yöntem bölümünde, sağlık yatırımlarının gelir üzerindeki etkisini ölçerken karşılaşılan içsellik ve örneklem seçilimi sapmalarını gidermek amacıyla araç değişkenli (2SLS) model kurgularken metodolojik gerekçe olarak alıntılanabilir(Zheng et al., 2024).

Sağlık Yatırımlarının Bireysel Kazançlara Yansıma Kanalları: Yapısal Eşitlik Modeli Yaklaşımı

Araştırma sorusu: Sağlık harcamalarının bireysel kazançlar üzerindeki dolaylı etkisi; hastalık süresi, istihdam olasılığı ve etkin çalışma süresi aracı değişkenleri üzerinden nasıl bir yol izlemektedir?
Yöntem taslağı: Çalışan bireylerden oluşan bir örneklemde yürütülen nicel araştırmada veri toplama aracı olarak yapılandırılmış anket ve sağlık harcama kayıtları kullanılır. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğu ve yapısal model güç kriterlerine göre belirlenir. Sağlık yatırımları, hastalık süresi, çalışma süresi ve gelir değişkenleri arasındaki dolaylı yollar Yapısal Eşitlik Modeli (SEM) ile analiz edilir.

Makaleyle bağlantısı: Makalede Figure 1 ile sunulan ve sağlık yatırımının hastalık süresini azaltıp çalışma süresi ile eğitimi artırarak geliri etkilediğini gösteren yol analizi modelinden türetilmiştir(Zheng et al., 2024).

Tez veya makalede kullanım · Tartışma

Sağlık yatırımları kırsal alanda çalışan ve beden gücüne dayalı iş yapan bireylerde kır-kent gelir uçurumunu daraltıcı yönde daha güçlü etki gösterir.

Tartışma bölümünde, elde edilen bölgesel ve sektörel heterojenlik bulgularını açıklarken kırsal kesimdeki bireylerin sağlık durumunun doğrudan gelir üretme kapasitesini şekillendirdiğini desteklemek amacıyla kullanılabilir(Zheng et al., 2024).

Kamu Sağlık Desteklerinin ve Dijital Sağlık Okuryazarlığının Gelir Eşitsizliğini Azaltmadaki Rolü

Araştırma sorusu: Dijital sağlık okuryazarlığı ve sağlık bilgisi Düzey-2 bölgelerindeki hanehalklarının koruyucu sağlık harcamalarını ve nispi gelir artışlarını ne derecede etkilemektedir?
Yöntem taslağı: Karma yöntem tasarımı benimsenir. Nicel aşamada anket verileriyle sağlık okuryazarlığı ve gelir oranı ilişkisi regresyon modelleriyle incelenir. Nitel aşamada alt gelir grubundaki hanehalklarıyla derinlemesine görüşmeler yapılarak veri doygunluğuna ulaşılana kadar görüşmelere devam edilir. Araç değişken olarak sağlık bilgisi göstergeleri kullanılır.

Makaleyle bağlantısı: Yazarların sonuç bölümünde vurguladığı 2015 sonrası sağlık reformları, kamu politikaları ve teknolojik gelişmelerin sağlık okuryazarlığı üzerinden gelir dağılımına etkileri yönündeki gelecek araştırma çağrısından türetilmiştir(Zheng et al., 2024).