Sanmen Nükleer Güç Santralinin İşletime Alınması Öncesinde ve Sonrasında Radyasyon Maruziyeti ve Halk Sağlığının Değerlendirilmesi

Karbon nötr hedefleri doğrultusunda nükleer enerjinin küresel düzeyde yeniden ivme kazanması, çevre ve halk sağlığı üzerindeki olası radyolojik etkilerin nicel yöntemlerle izlenmesini zorunlu kılmaktadır. Çin'in Zhejiang eyaletinde kurulan Sanmen Nükleer Güç Santrali, üçüncü nesil gelişmiş pasif reaktör teknolojisinin (AP1000) dünyadaki ilk ticari uygulamasını temsil etmektedir. AP1000 mimarisinin konvansiyonel reaktörlere kıyasla daha yüksek güvenlik iddiasına sahip olmasına rağmen, reaktör operasyonu sırasında hava ve su yoluyla cüzi miktarda radyoaktif salımın gerçekleşmesi kaçınılmazdır. Bu durum, santral çevresindeki yerleşim yerlerinde çevre radyoaktivitesi ve toplumsal sağlık parametrelerinin sistematik şekilde izlenmesini akademik ve kamu sağlığı politikaları açısından kritik bir alan haline getirmektedir.

Söz konusu ihtiyacı karşılamak amacıyla yürütülen bu ampirik araştırmada, Sanmen Santralinin 2018 yılındaki ticari işletime alınma tarihi merkez kurgulanarak 2014-2021 yılları arasındaki 8 yıllık dönem kapsanmıştır. Araştırmada ham su, arıtılmış su ve şebeke suyunu içeren toplam 172 su örneğinde düşük arka planlı alfa/beta sayım sistemleriyle toplam alfa ve toplam beta radyoaktiviteleri ölçülmüştür. Çevresel ortam radyasyonu ise 30 ayrı izleme istasyonuna yerleştirilen termolüminesans dozimetreler (TLD) ile üçer aylık periyotlarla takip edilmiştir. Toplanan zaman serisi verileri üzerinden Mann-Kendall eğilim testi ve Mann-Whitney U fark testi uygulanmış; ayrıca yaşa bağlı tüketim katsayıları kullanılarak yıllık etkili doz (AED) ve artan risk (ER) değerleri hesaplanmıştır. Nüfus düzeyindeki sağlık etkileri ise Eyalet Kronik Hastalık Yönetim Sistemi üzerinden derlenen kanser insidans verileriyle analiz edilmiştir.

Elde edilen bulgular, tüm içme suyu türlerinde toplam alfa radyoaktivitesinin 0,008 ile 0,017 Bq/L, toplam beta radyoaktivitesinin ise 0,032 ile 0,112 Bq/L arasında seyrettiğini ve Dünya Sağlık Örgütünün eşik değerlerinin oldukça altında kaldığını göstermektedir. Birikimli çevresel ortam dozları yıllık ortalama 0,354 mSv olarak ölçülmüş, istatistiksel analizler reaktörün faaliyete geçmesinden önceki ve sonraki dönemler arasında radyoaktivite seviyelerinde ve ortam dozlarında anlamlı bir fark veya artan bir eğilim bulunmadığını ortaya koymuştur. Yaşa bağlı içsel ve dışsal yıllık etkili dozların tamamı tavsiye edilen 0,1 mSv/yıl sınırının altında kalmıştır. Kanser verileri incelendiğinde ise genel kanser ve lösemi insidanslarının kararlı bir seyir izlediği, tiroid kanseri insidansındaki hafif yükselişin ise teknolojik tanı imkânlarının gelişmesi ve tarama sıklığının artmasıyla ilişkili olduğu saptanmıştır.

Sonuç olarak araştırma, ilk ticari AP1000 nükleer reaktörünün faaliyete geçmesinin çevre suları, ortam radyasyonu ve çevre nüfusun sağlığı üzerinde henüz tespit edilebilir olumsuz bir radyolojik etki yaratmadığını kanıtlamaktadır. Santralin radyoaktif salım denetimindeki başarısını ortaya koyan bu çalışma, alan literatürüne uzun döneme yayılan ampirik baseline verisi kazandırması bakımından yüksek değere sahiptir. Türkiye'de nükleer santral projelerinin hayata geçirildiği mevcut konjonktürde, bu makale gerek yöntem kurgusu gerekse çevresel risk değerlendirme protokolleri açısından tez ve akademik makale çalışmalarında temel bir metodolojik kaynak kurgusu sunmaktadır.

Çalışmada elde edilen ilk temel bulgu, Sanmen Nükleer Güç Santralinin faaliyete geçmesinden önce ve sonra çevresel su kaynaklarında ölçülen toplam alfa ve toplam beta radyoaktivite düzeylerinin istatistiksel olarak değişmediğini ve DSÖ tarafından belirlenen içme suyu kalite standartlarının çok altında kaldığını göstermektedir. Bu durum, santralin işletim sürecinde su ortamına belirgin bir radyoaktif sızıntı olmadığını ortaya koymaktadır.

Yazarlar, ölçülen dozimetrik değerlerin fon seviyesinde kalmasını reaktörün gelişmiş pasif güvenlik sistemlerine (AP1000) ve katı çevresel salım denetimlerine bağlamaktadır. Radyoaktivite seviyelerindeki yıllık dalgalanmaların zamansal monoton bir trend sergilememesi, çevresel değişimlerin doğal mevsimsel veya coğrafi faktörlerden kaynaklandığını düşündürmektedir.

Tartışma bölümünde elde edilen veriler, Çin'deki Qinshan Nükleer Güç Santrali çevresinde yapılan geçmiş araştırmalar ve altı farklı eyaletteki nükleer tesis ortamlarında yürütülen ulusal izleme verileriyle karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar, Sanmen bölgesindeki radyasyon maruziyetinin ve içme suyu radyoaktivitesinin ülke genelindeki fon değerleriyle uyumlu veya daha düşük seviyede olduğunu kanıtlamaktadır.

Bölge sakinlerinin sağlık verileri üzerinden yürütülen kanser insidansı analizleri, genel kanser ve radyo-duyarlı bir tür olan lösemi insidansının zaman içinde stabil kaldığını, tiroid kanserinde gözlenen hafif artışın ise gelişen görüntüleme teknolojileri ve erken tanı imkânları ile uyumlu olduğunu ve eyalet geneline kıyasla daha kontrollü seyrettiğini göstermektedir.

Yazarlar elde ettikleri içme suyu radyoaktivite sonuçlarını Zhejiang eyaletindeki Qinshan Nükleer Güç Santrali etrafında yürütülen uzun süreli izleme çalışması ile karşılaştırmış ve her iki bölgede de radyoaktivite düzeylerinin doğal fon seviyelerinde seyrettiğini doğrulamışlardır (Ren et al., 2023).

Sanmen çeşme suyunda ölçülen toplam alfa ve toplam beta radyoaktivite seviyeleri, Çin'in diğer altı eyaletindeki (Jiangsu, Shandong, Guangdong, Guangxi, Hainan, Liaoning) nükleer santral çevrelerinden elde edilen verilerle karşılaştırılmış ve Sanmen sularının nispeten daha düşük değerler taşıdığı gösterilmiştir (Ren et al., 2023).

Bu araştırma, nükleer enerji üretimi gerçekleştiren tesislerin çevresel etkilerini ve halk sağlığı üzerindeki olası yansımalarını izleyen ampirik literatürde köşe taşı bir işlev görmektedir. Özellikle üçüncü nesil gelişmiş pasif (AP1000) reaktör teknolojisine sahip bir santralin işletmeye alınmasından önceki ve sonraki sekiz yıllık dönemi kapsayan kesintisiz veri seti sunması yönüyle benzersizdir. Literatürde yeni nesil reaktör tasarımlarının teorik güvenlik iddialarını saha verileriyle test eden nadir çalışmalardan biri olarak, gelecekteki çevresel etki değerlendirmelerine metodolojik bir kılavuzluk sunmaktadır.

Çalışma, geleneksel basınçlı su reaktörlerinin (PWR) radyoaktif salım verilerini ele alan klasik literatür ile doğrudan bir diyalog kurmaktadır. Yazarlar, Westinghouse tarafından tahmin edilen AP1000 atmosferik ve sıvı deşarj miktarlarını Avrupa'daki geleneksel reaktörlerin salımlarıyla karşılaştırarak teorik bir zemin oluşturmuştur. Önceki araştırmaların büyük ölçüde kaza senaryoları veya tekil dönem izlemelerine dayanmasına karşın, bu çalışma 2014-2021 yılları arasındaki geniş zaman serisi analizleriyle geçmiş çalışmalardan ayrışmakta ve uzun vadeli bir arka plan (fon) düzeyi değişimi tespiti sunmaktadır.

Bu çalışma, nükleer tesislerin çevresel güvenliği ve radyasyondan korunma standartlarına dair yapılacak sistematik derlemeler için paha biçilmez bir ampirik veri kaynağı teşkil etmektedir. Özellikle Çin genelindeki altı farklı eyalette bulunan nükleer santrallerin çevresel izleme verileriyle ve Qinshan Nükleer Güç Santrali'nin yirmi yıllık geçmiş izleme sonuçlarıyla kurduğu korelasyonlar, bölgesel ve ulusal düzeyde bir karşılaştırma matrisi sunmaktadır. Derleme makalelerinde, yeni nesil pasif güvenlik sistemlerinin çevresel radyoaktiviteyi fon seviyesinde tutmadaki başarısını kanıtlayan birincil kanıt olarak kullanılabilir.