Saha İzlemesine Dayalı Olarak Metro Sistemindeki Yölçu ve Personelin Sağlık Hasarının Değerlendirilmesi: Nanjing Örneği

Hızlı kentleşmeyle birlikte metro hatları kentsel ulaşımın omurgasını oluştururken, yer altındaki kapalı yapılar ve sınırlı havalandırma şartları hava kalitesi sorunlarını beraberinde getirmektedir. Metro sistemlerinde özellikle tren tekerlekleri ile raylar arasındaki metalik sürtünmelerden kaynaklanan partikül maddeler (PM10) ve kaplama ile dekoratif malzemelerden salınan benzen serisi uçucu organik bileşikler (BTEX) belirgin bir sağlık tehdidi oluşturmaktadır. Alan literatüründeki mevcut çalışmalar genelde farklı ulaşım modlarının yüzeysel kirlilik karşılaştırmalarına odaklanmış, istasyon içi farklı alanlardaki kirletici dağılımını ve uzun süreli maruz kalan metro çalışanlarının yaşadığı özgül sağlık kayıplarını bütüncül biçimde nicelleştirmekte yetersiz kalmıştır. Bu çalışma, alanın bu ampirik ve yöntemsel ihtiyacına yanıt vermek üzere tasarlanmıştır.

Araştırmanın temel amacı, saha izleme verilerine dayalı bir sağlık hasarı değerlendirme modeli geliştirmek ve bu modeli Nanjing Metro Hat 3 üzerindeki altı farklı alt geçit istasyonu ile beş farklı tren kabininde uygulamaktır. Araştırma tasarımında, lazer toz ölçer LD-3C (B) ve Gray Wolf çok fonksiyonlu çevre kalitesi denetim cihazı kullanılarak istasyon holleri, peronlar ve tren kabinlerinde nefes alma hizasından (0,5-1,5 m) sistematik kirlilik örneklemesi yapılmıştır. Toplanan kirlilik verileri US EPA maruziyet parametreleri yöntemiyle işlenerek ortalama günlük maruziyet dozları hesaplanmıştır. Kanser yapıcı olan benzen ile kanser yapıcı olmayan PM10 riskleri DALY metriği üzerinden sakatlık yüküne çevrilmiş, ardından İstatistiksel Yaşam Yılı Değeri (VSLY) ve Ödeme İstekliliği (WTP) yaklaşımlarıyla ekonomik hasar boyutuna dönüştürülmüştür.

Elde edilen ampirik bulgular, peron ve istasyon hollerindeki ortalama PM10 konsantrasyonlarının (sırasıyla 0,185 mg/m³ ve 0,174 mg/m³), hareket halindeki tren kabinlerine (0,050 mg/m³) kıyasla çok daha yüksek olduğunu göstermektedir. Personel açısından yapılan değerlendirmede, istasyon hollerinde ve peronlarda çalışan personelin (güvenlik görevlileri, peron görevlileri) günlük PM10 kaynaklı sağlık hasarının sırasıyla 52,58 Yuan ve 55,91 Yuan seviyesinde gerçekleştiği, tren kabinindeki personelin (sürücüler) ise 15,11 Yuan ile çok daha düşük hasara maruz kaldığı tespit edilmiştir. Yölçular açısından bakıldığında ise, toplam seyahat süresinin büyük kısmının tren kabininde geçmesi nedeniyle yölçuların toplam maruziyet hasarının yaklaşık %64 ila %87'sinin kabin içi ortamdan kaynaklandığı ve küçük yaştaki yölçuların yüksek solunum hızı sebebiyle en yüksek birim hasara ulaştığı saptanmıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde ortaya konulan bulgular, kent içi metro planlaması ve iş sağlığı politikaları açısından kritik çıkarımlar sunmaktadır. Yazar, transfer istasyonlarında yölçu yoğunluğunun hol kirliliğini artırdığını, kavşak yakınlarındaki istasyon girişlerinde ise araç egzozlarının istasyon içi hava kalitesini kötüleştirdiğini savunmaktadır. Bu çerçevede, peron koruyucu kapılarının kurulması, havalandırma sistemlerine manyetik filtrelerin entegre edilmesi ve yüksek riskli alanlarda çalışan personele mesleki sağlık sübvansiyonlarının sağlanması gerekliliği vurgulanmaktadır. Literatür taraması açısından bu çalışma, mikroçevre tabanlı saha izleme verileri ile ekonomik sağlık hasarı hesaplamalarını birleştiren özgün yöntemsel modeliyle sonraki araştırmalara sağlam bir yöntemsel zemin hazırlamaktadır.

Saha ölçümlerine dayalı analizler, metro sistemindeki hava kirliliği ve buna bağlı parasal sağlık hasarlarının mekansal mikroçevrelere ve hedef gruplara göre belirgin biçimde farklılaştığını ortaya koymaktadır. Peron ve istasyon holü gibi alanlarda çalışan metro personeli, uzun çalışma saatleri ve yüksek PM10 birikimi nedeniyle tren kabinindeki sürücülere kıyasla katbekat yüksek sağlık riski taşımaktadır. Yölçular bazında ise kabinde geçirilen sürenin uzunluğu toplam maruziyetin ana belirleyicisi olmaktadır.

Yazarlar bu tablonu tren frenleme sistemlerindeki metalik sürtünmeler, hava sirkülasyonunun yetersizliği ve yoğun insan trafiğinin çökmüş partikülleri tekrar havalandırması mekanizmalarıyla açıklamaktadır. Ayrıca genç yölçuların ve çocukların vücut ağırlıklarına oranla daha yüksek solunum hızına sahip olmaları, aynı kirletici yoğunluğunda biyolojik maruziyet Dozunu ve dolayısıyla parasal sağlık hasarı değerini tırmandırmaktadır.

Çalışmanın tartışma bölümünde elde edilen kirlilik oranları Milano, İstanbul ve Pekin metro sistemlerinde yapılan saha izleme araştırmalarıyla karşılaştırılmıştır. Literatürde peron koruyucu kapılarının ve manyetik filtre sistemlerinin hava kalitesini iyileştirmedeki kritik rolü vurgulanırken, Nanjing çalışması bu müdahalelerin parasal sağlık kaybını önlemedeki somut ekonomik karşılığını nicelleştirerek mevcut birikime katkı sunmaktadır.

Sonuç olarak araştırma, yeraltı ulaşım ağlarında hava kalitesi yönetiminin yalnızca genel kirlilik ölçümüyle sınırlandırılamayacağını göstermektedir. Metro işletmelerinin peron ve hol personeline yönelik mesleki sağlık desteği sağlaması, tren kabinlerinde filtreleme standartlarını yükseltmesi ve yölçuların maske kullanımı konusunda bilinçlendirilmesi için veriye dayalı politikalar geliştirilmesi önerilmektedir.

Milano metro peronlarında PM10 konsantrasyonlarının atmosferik düzeylerin çok üzerine çıktığını saptayan çalışma ile paralel biçimde, Nanjing metrosunda da peron kirliliği ve buna bağlı sağlık hasarı istasyon holü ve tren kabinine kıyasla daha yüksek bulunmuştur (Su et al., 2024).

Peron ayırıcı kapı sistemlerinin PM10 kirliliğini %16-30 oranında azalttığını gösteren literatür bulguları, Nanjing Metro Hat 3 istasyonlarındaki kirlilik kontrol tedbirleri ve peron düzenlemelerinin tartışılmasında temel referans olarak kullanılmıştır (Su et al., 2024).

Metro sistemlerindeki hava kalitesine bağlı sağlık hasarlarını ampirik ve iktisadi açılardan ele alan bu çalışma, literatürde kapalı mikroçevre maruziyeti ve insan sağlığı risk modellemesi alanlarında köprü vazifesi görmektedir. Geleneksel kirlilik araştırmaları çoğunlukla yalnızca konsantrasyon ölçümlerine odaklanırken, bu makale izleme verilerini DALY ve VSLY gibi gelişmiş metodolojilerle bütünleştirerek parasal hasara dönüştürme işlevini üstlenmektedir. Böylece, çevresel toksikoloji ile sağlık ekonomisi disiplinlerini bir araya getiren yenilikçi bir çerçeve sunar.

Makale, kendisinden önce yapılan ve genellikle yalnızca metro peronlarındaki PM10 kirliliğine odaklanan ya da farklı ulaşım modlarını genel düzeyde karşılaştıran çalışmaların sınırlılıklarını aşmaktadır. Klasik çalışmaların çoğunlukla göz ardı ettiği metro personelini ve onların uzun süreli maruziyet koşullarını modeline dahil ederek literatürü genişletmiştir. Ayrıca, sadece peronları değil, istasyon holleri ve tren vagonlarını da kapsayan üç boyutlu bir izleme ağı kurarak önceki çalışmalardaki mekansal eksiklikleri tamamlar ve daha kapsayıcı bir referans düzlemi inşa eder.

Bu çalışma, toplu taşıma mikroçevrelerinde hava kalitesi yönetimi ve mesleki sağlık politikaları üzerine yapılacak sistematik derlemelere çok boyutlu bir ampirik veri seti sağlamaktadır. Özellikle yeraltı raylı sistemlerinde maruz kalınan PM10 ve BTEX bileşenlerinin yaş gruplarına göre farklılaşan biyolojik hasar dinamiklerini ortaya koyarak, savunmasız grupların korunmasına yönelik literatüre katkıda bulunur. Ayrıca, çevresel kirlilik risklerinin parasal karşılığını hesaplayarak, kamu sağlığı otoritelerinin iş sağlığı destek politikalarını rasyonel ekonomik gerekçelerle temellendirmelerine olanak tanır.