Taraftar İlişkileri Yönetiminde Güven ve Güvensizlik: Rus Futbol Taraftarları Üzerine Anket Bulguları

Spor yönetimi ve organizasyonel iktisat literatüründe güven, kurumsal meşruiyetin sağlanması ve paydaş ilişkilerinin sürdürülebilirliği açısından stratejik bir unsur olarak kabul edilmektedir. Profesyonel futbol yapısında taraftarlar, diğer sektörlerdeki geleneksel tüketicilerden farklı olarak kararlara müdahale etme ve kolektif eylemler geliştirme potansiyeline sahip kritik bir paydaş konumundadır. Ancak mevcut yazın ağırlıklı olarak Batı Avrupa liglerindeki liberal siyasal ve ekonomik ortamlara odaklanmış olup otoriter veya devlet merkezli kurumsal yapılardaki güven dinamiklerini yeterince açıklayamamaktadır. Bu çalışma, Rusya gibi merkezi devlet yönetimi ve zorunlu Fan ID uygulamalarının belirleyici olduğu farklı bir kurumsal çevrede taraftarların yönetim organlarına duyduğu güvenin yapısını inceleyerek literatürdeki bu belirgin boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Araştırmanın temel amacı, Rus futbol taraftarlarının yerel kulüp yönetimlerinden ulusal federasyonlara ve FIFA gibi uluslararası yapılara kadar uzanan farklı kademelerdeki yönetim organlarına yönelik güven düzeylerini ve bu güveni şekillendiren etmenleri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, 2022 yılının Eylül ve Ekim aylarında Telegram kanalları üzerinden çevrim içi anket yöntemiyle geniş ölçekli bir veri seti toplanmıştır. Toplam 4.090 aktif taraftardan elde edilen geçerli yanıtlar, taraftarların tutumları, stadyum katılım davranışları ve sosyo-demografik özelliklerini içeren bağımsız değişkenlerle analiz edilmiştir. Bağımlı güven değişkenleri üzerindeki etkileri belirlemek amacıyla sıralı lojistik regresyon ve ikili lojistik regresyon modelleri uygulanmıştır.

Ampirik analiz sonuçları, Rus taraftarların en yüksek güveni taraftar gruplarına ve kendi taraftarlık organizasyonlarına duyduğunu, bunu kulüp yönetimlerinin izlediğini göstermektedir. Buna karşılık, Rusya Premier Ligi, Rusya Futbol Federasyonu, UEFA ve FIFA gibi üst kademe yerel ve uluslararası yönetim organlarına duyulan güven oldukça düşük seviyededir. Regresyon modelleri, kulüp ile taraftarlar arasındaki olumlu ilişkilerin ve ticari modernleşme ögelerinin güveni artırdığını; ancak kimlik tabanlı sıkı bağlılık ile kişiselleştirilmiş Fan ID uygulamasına duyulan tepkinin kurumsal güveni belirgin şekilde düşürdüğünü doğrulamaktadır. Batı Avrupa örneklerinden farklı olarak Rus taraftarların ticari gelişimi bir modernleşme aracı olarak görerek olumlu yanıt verdikleri saptanmıştır.

Çalışmanın bulguları, taraftar ilişkileri yönetiminde kurumsal mesafenin artmasıyla birlikte güvenin azaldığı yönündeki uluslararası literatür bulgularıyla paralellik göstermektedir. Ancak devlet merkezli ve otoriter kurumsal yapıların taraftar algısı üzerindeki özgün etkileri, spor ekonomisi ve yönetimi çalışmalarında kurumsal bağlamın ne denli kritik olduğunu kanıtlamaktadır. Araştırma, spor yönetim organlarının taraftarları yalnızca müşteri olarak görmek yerine psikolojik sahipliklerini tanımaları ve karar süreçlerine dahil etmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır. Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu çalışma, Batılı olmayan pazarlarda kurumsal güvenin ve spor yönetişiminin incelenmesinde temel bir ampirik referans niteliği taşımaktadır.

Amprisil analiz bulguları, Rus futbol taraftarlarının doğrudan etkileşimde bulundukları taraftar gruplarına ve yerel kulüp yönetimlerine yüksek güven duyarken, lig ve federasyon gibi üst yönetim kademelerine belirgin bir güvensizlik sergilediğini ortaya koymaktadır.

Yazarlar bu durumu kurumsal mesafe hipotezi ile açıklamaktadır; taraftarlar karar alma süreçlerinden uzaklaştıkça ve denetim mekanizmalarının baskısını hissettikçe kurumların niyetlerine karşı duydukları kuşkuculuk artmakta ve Fan ID gibi güvenlik odaklı düzenlemeler bu ayrışmayı derinleştirmektedir.

Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar Avrupa futbolundaki taraftar araştırmalarıyla kıyaslanmakta, kurumlar arası güven merdiveninin uluslararası ölçekte benzerlik gösterdiği ancak Rusya özelinde ticari modernleşmeye verilen olumlu tepkinin özgün bir farklılık oluşturduğu tespit edilmektedir.

Sonuç olarak çalışma, merkeziyetçi veya otoriter politik ortamlarda spor yönetiminin meşruiyet kazanabilmesi için taraftarların psikolojik mülkiyet haklarının tanınması ve katı denetim politikaları yerine diyalog odaklı taraftar ilişkileri yönetiminin benimsenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

García ve Llopis-Goig tarafından yapılan altı Avrupa ülkesindeki taraftar araştırması ile karşılaştırıldığında, Rusya'daki taraftarların da kurumsal mesafe arttıkça güven düzeylerinin düşme eğilimi gösterdiği görülmektedir. Bununla birlikte Rus taraftarların ticari öğelere yönelik tutumu Batılı muadillerine kıyasla daha olumludur (Reichel et al., 2025).

Bu çalışma, spor yönetimi ve ekonomisi literatüründe ağırlıklı olarak Batı Avrupa'nın liberal ve ticari futbol pazarları etrafında biçimlenen kurumsal güven tartışmalarını, devletin ve merkezi otoritelerin baskın olduğu Batı dışı bir bağlama taşıyarak genişletmektedir. Araştırma, taraftarların yalnızca pasif birer tüketici olmadığını, aksine spor politikalarını doğrudan etkileyebilen stratejik paydaşlar olduğunu göstererek kurumsal güvenin ve güvensizliğin yönetişim meşruiyeti üzerindeki belirleyici rolünü ampirik verilerle ortaya koymaktadır. Bu yönüyle metin, spor kuruluşlarının sürdürülebilirliği için taraftar ilişkileri yönetiminde güven inşasının teorik ve pratik gerekliliğini vurgulayan temel bir referans işlevi görmektedir.

Çalışma, García ve Llopis-Goig tarafından Batı Avrupa futbol taraftarları üzerinde yürütülen kurumsal güven ve yönetişim tipolojisi araştırmalarını teorik ve metodolojik zemin olarak benimsemektedir. Önceki literatürün ortaya koyduğu kurumsal mesafe arttıkça güvenin azalması olgusunu doğrulayan araştırma, Rusya bağlamında ticari modernleşme unsurlarına (stadyum konforu, medya yayınları, sponsorluk) verilen olumlu tepkiler üzerinden Batı Avrupa literatüründen ayrışmaktadır. Ayrıca Lewicki ve arkadaşları ile Zucker'ın kurumsal güven teorilerini spor yönetimine uygulayarak, denetim odaklı güvenlik politikalarının (Fan ID gibi) taraftarlar arasında nasıl sistemik bir güvensizlik yarattığını ve kolektif protestolara yol açtığını literatürle ilişkilendirmektedir.

Literatür taraması sunan araştırmacılar için bu eser, spor yönetişiminde kurumsal güvenin tekdüze bir yapıya sahip olmadığını, aksine bölgesel, politik ve kurumsal çevre koşullarına göre farklılaştığını gösteren güçlü bir veri seti sunmaktadır. Özellikle liberal pazar yapısı ile devlet destekli otoriter spor modelleri arasındaki tutumsal farkları analiz etmek isteyen derlemeler için ampirik bir karşılaştırma nirengi noktası oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, kişiselleştirilmiş kimlik denetimi ve güvenlik uygulamalarının spor ekonomisindeki taraftar talebi üzerindeki olumsuz yansımalarını belgelendirerek spor politikaları incelemelerine özgün bir katkı sağlamaktadır.