Nicel araştırma makalesi incelemesi
DOI: 10.3389/fpsyg.2020.01282Chancenreich Aile Destek Programinin Ebeveyn Katılımi ve Okul Oncesi Cocuklarin Dil Becerileri Üzerindeki Boylamsal Etkileri
Okul oncesi donemde dil gelişimi, cocuklarin gelecekteki akademik basarilari ve sosyo-duygusal becerileri için kritik bir yapi tasidir. Ancak, cocuklarin dil becerileri ailelerinin sosyo-ekonomik ve kulturel gecmislerine bağlı olarak erken yaslarda belirgin farklıliklar göstermektedir.
Makalenin anahtar kelimeleri
- Yazar
- Franziska Cohen et al.
- Yayın
- Tarih
- 2020
Makalenin Kapsamı ve Akademik İçeriği
Okul oncesi donemde dil edinimi, cocuklarin bilissel, sosyal ve duygusal gelişimlerinin yani sira ileriki akademik basarilarinin en temel belirleyicilerinden biridir. Cocuklarin dil becerileri ve özellikle kelime dagarciklari ile dilbilgisi anlama yetenekleri, yetistikleri ailelerin sosyo-ekonomik, kulturel ve dilsel gecmislerine gore erken yaslardan itibaren belirgin farklıliklar göstermektedir. Alanyazinda ev öğrenme ortaminin süreç kalitesi, yani ebeveynlerin cocuklariyla girdikleri nitelikli etkileşimler ve ev ici etkinlikler, bu esitsizlikleri gidermede en kritik değişken olarak kabul edilmektedir. Bu doğrultuda aileleri desteklemek amaciyla geliştirilen erken müdahale programlarinin yayginligi artmasina ragmen, bu müdahalelerin uzun vadeli etkilerini ve hangi kurs içeriklerinin cocuk gelişimine daha fazla katkı sağladigini inceleyen boylamsal çalışmalarin sayisi, özellikle Avrupa ve Almanya bağlaminda oldukca sınırlidir.
Bu çalışmada, Almanya'nin Herford kentinde uygulanan ve ebeveynlik eğitimini moduler bir yapida ucretsiz sunan evrensel Chancenreich aile destek programinin uzun vadeli etkileri araştırilmistir. Araştırma, quasi-deneysel ve boylamsal bir desen izleyerek müdahale grubundaki 121 aile ile karşılaştırma grubundaki 41 aileyi iki farklı zaman diliminde (cocuklar ortalama 41 aylikken ve 24 ay sonra ortalama 68 aylikken) incelemistir. Veriler; standardize edilmiş aile gorusmeleri, ebeveyn anketleri ve cocuklarin evlerinde gerceklestirilen alici dil becerisi (PPVT-III) ile dilbilgisi anlama (TROG-D) testleri aracıligiyla toplanmistir. Analizlerde eksik verilerin etkisini en aza indirmek için Tam Bilgi Maksimum Olabilirlik (FIML) kestirim yöntemi kullanılarak OLS coklu doğrusal regresyon modelleri kurulmus ve ailelerin yapısal özellikleri ile ev öğrenme ortami kontrol altinda tutulmustur.
Araştırmadan elde edilen bulgular, program bunyesindeki farklı kurs formatlarinin katılımci profillerine gore secildigini ve cocuk gelişimine etkilerinin farklılastigini göstermektedir. Ilk cocuk sahibi olan ebeveynlerin ebeveyn-cocuk etkileşimi odakli kurslara daha fazla katildigi, buna karsin sonraki cocuklarda ebeveynlik becerisi odakli kurslarin daha cok tercih edildigi belirlenmistir. Dil gelişimine yonelik analizlerde, ebeveynlerin cocuklari 3 yasindayken katildiklari ebeveynlik becerisi odakli kurs sayisinin, cocuklarin 5 yasindaki kelime dagarcigi seviyesi ve 3 ile 5 yas arasindaki kelime gelişimi üzerinde anlamli ve pozitif bir etkiye sahip oldugu saptanmistir. Diğer taraftan, ebeveyn-cocuk etkileşimi odakli kurslarin veya karşılaştırma grubuyla yapilan genel grup kiyaslamalarinin dilbilgisi anlama ve uzun vadeli kelime dagarcigi üzerinde doğrudan istatistiksel bir etkisi gozlenmemistir.
Ebeveynlik becerisi odakli kurslarin cocuklarin kelime gelişimini boylamsal olarak desteklemesi, alanyazinda uyuyan etki (sleeper effect) kavramiyla açıklanmaktadir. Ebeveynlerin cocuk 3 yasindayken edindikleri olumlu ebeveynlik davranışlari, oz-yeterlilik inanclari ve iletisim stratejileri, cocuk buyudukce ev ici süreç kalitesini sürekli olarak beslemekte ve dil becerilerindeki ilerlemeyi zaman icinde tetiklemektedir. Çalışma, evrensel ve erisimi kolay programlarin, sosyo-ekonomik acidan dezavantajli ailelerin eğitime katılım engellerini azaltmada onemli bir geçiş etkisi yarattigina isaret etmektedir. Bu bulgular, erken cocukluk eğitimi politikalarinda sadece katılımi tesvik etmenin yeterli olmadigini, müdahalelerin içeriginin ve niteliginin de cocuklarin gelişimsel ciktilari üzerinde kritik bir rol oynadigini ortaya koyarak literatüre onemli bir katkı sunmaktadir.
Araştırmanın amacı
Bu çalışma, Chancenreich adli evrensel aile destek programinin ve bu program kapsaminda sunulan farklı kurs formatlarinin (ebeveyn-cocuk etkileşimi odakli ve ebeveynlik becerileri odakli kurslar), ebeveynlerin program sonrasi eğitim hizmetlerine devamliligi ve okul oncesi cocuklarin dil becerileri (kelime dagarcigi ve dilbilgisi anlama) üzerindeki boylamsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadir(Cohen et al., 2020).
İnceleme ve modelleme yöntemi
Çalışmada, Chancenreich aile destek programının etkilerini değerlendirmek amacıyla müdahale ve karşılaştırma gruplarını içeren iki ölçüm noktalı (3 ve 5 yaş) boylamsal ve yarı deneysel bir araştırma deseni kullanılmıştır(Cohen et al., 2020).
Kuramsal ve kavramsal çerçeve
Bu çalışmanın kuramsal zemini, Bronfenbrenner ve Morris'in Süreç-Kisi-Bağlam-Zaman (PPCT) modeline ve ev öğrenme ortaminin (HLE) cok boyutlu yapisina dayanmaktadir. Ev öğrenme ortami; yapısal kalite (ebeveyn eğitim duzeyi, sosyo-ekonomik durum), ebeveyn inanclari (eğitimsel beklentiler) ve süreç kalitesi (ebeveyn-cocuk etkileşimi ve ev ici etkinlikler) olmak üzere uc temel boyutta ele alinmaktadir. Model, yapısal kosullarin doğrudan süreç kalitesini etkiledigini, süreç kalitesinin ise cocugun gelişimsel ciktilari üzerinde doğrudan belirleyici oldugunu one surmektedir. Program, bu kuramsal çerçeve doğrultusunda ailelerin süreç kalitesini artirarak cocuklarin dil gelişimini desteklemeyi hedeflemektedir.
Makalenin ele aldığı literatür
Alanyazinda ev öğrenme ortaminin cocuklarin akademik basarisi ve erken dil becerileri üzerindeki kritik rolu genis capta belgelenmistir. Erken müdahale programlarinin, ebeveynlerin bilgi ve oz-yeterlilik duzeylerini artirarak eğitimde firsat esitligi sağladigi bilinmektedir. Ancak, aile destek programlarinin etkililigini inceleyen mevcut araştırmalarin buyuk bir kismi kesitsel tasarimlarla sınırli kalmis olup, uzun vadeli ve boylamsal etkileri gösteren nedensel analizler oldukca nadirdir. Özellikle Almanya bağlaminda boylamsal değerlendirmelerin eksikligi goze carpmaktadir. Bu çalışma, Chancenreich programi üzerinden boylamsal veriler sunarak alanyazindaki bu metodolojik boslugu doldurmayi ve farklı kurs formatlarinin (etkileşim ve beceri odakli) etkilerini ayristirmayi hedeflemektedir.
Araştırma Tasarımı
- Evren veya inceleme alanı
- Almanya'nın Herford kentinde ve komşu bir kentte yaşayan, 3 ile 5 yaş arasında çocuğu bulunan aileler ve okul öncesi çağındaki çocuklar.
- Örneklem veya araştırma materyali
- Birinci ölçümde (T1) müdahale grubunda 184 aile ve karşılaştırma grubunda 58 aile yer almıştır. İkinci ölçümde (T2) müdahale grubundan 121 aile (ortalama çocuk yaşı 68,98 ay) ve karşılaştırma grubundan 41 aile (ortalama çocuk yaşı 63,51 ay) takibe devam etmiştir.
- Veri toplama süreci
- Veriler eğitilmiş araştırma personeli tarafından ailelerin evinde gerçekleştirilen standartlaştırılmış ebeveyn mülakatı, ebeveyn anketi ve çocukların dil gelişimini ölçen standartlaştırılmış testler (PPVT-III ve TROG-D) aracılığıyla toplanmıştır.
- Veri analiz yöntemi
- Eksik veriler FIML (Full Information Maximum-Likelihood) yöntemiyle tahmin edilmiş; gruplar arası farklar t-testi ve ki-kare testleriyle incelenmiş; kurs katılımı ve dil becerilerini kestirmek için kontrol değişkenleri içeren OLS çoklu doğrusal regresyon analizleri yürütülmüştür.
Araştırmanın Bulguları
Ebeveynlerin 3 yaş döneminde ebeveynlik becerileri odaklı kurslara katılımı, çocukların 5 yaşındaki kelime dağarcığı seviyesini (PPVT) ve 3-5 yaş arasındaki kelime dağarcığı gelişimini istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde etkilemektedir(Cohen et al., 2020).
Chancenreich programına katılan müdahale grubu ile program dışındaki karşılaştırma grubu arasında çocukların 5 yaşındaki dilbilgisi anlama düzeyleri (TROG-D) açısından kontrol değişkenleri dikkate alındığında anlamlı bir fark bulunmamıştır(Cohen et al., 2020).
Chancenreich programındaki ailelerde hane halkı geliri, program tamamlandıktan sonra çocukların 5 yaş döneminde katıldıkları erken eğitim odaklı kurs sayısının pozitif ve anlamlı bir kestiricisi olarak öne çıkmaktadır(Cohen et al., 2020).
İlk çocuk olma durumu, 3 yaş döneminde hem ebeveyn-çocuk etkileşimi odaklı hem de ebeveynlik becerileri odaklı kurslara katılım oranlarını anlamlı şekilde etkilerken; ebeveynlerin ilk çocuklarına daha fazla zaman ve kaynak ayırdığını göstermektedir(Cohen et al., 2020).
Sosyo-ekonomik dezavantajlara sahip ailelerin yoğunlukta olduğu Chancenreich grubunda, program sonrasında da serbest piyasadaki kurslara katılımın sürmesi, erken dönemde sunulan ücretsiz ve düşük eşikli hizmetlerin kalıcı katılım motivasyonu yarattığına işaret etmektedir(Cohen et al., 2020).
Bulguların Tartışılması ve Araştırmanın Sonucu
Bulguların Yazarlar Tarafından Yorumlanışı
Araştırma bulguları, ebeveynlerin çocukları 3 yaşındayken katıldıkları ebeveynlik becerileri odaklı kursların, çocukların 5 yaşındaki kelime dağarcığı düzeyini ve 3 ile 5 yaş arasındaki kelime gelişim ivmesini anlamlı derecede artırdığını göstermektedir. Buna karşın genel müdahale grubu ile karşılaştırma grubu arasında dilbilgisi kavrama yetisi yönünden doğrudan bir fark saptanmamıştır.
Yazarlar bu durumu gecikmeli etki (sleeper effect) mekanizmasıyla açıklamaktadır. Ebeveynlik becerilerine odaklanan eğitimler, ebeveynlerin çocukla kurduğu iletişimin niteliğini, ebeveynlik öz-yeterlik algısını ve evdeki öğrenme ortamının süreç kalitesini dolaylı biçimde dönüştürerek zaman içerisinde biriken gelişimsel kazanımlara yol açmaktadır.
Elde edilen sonuçlar, ebeveyn niteliğini geliştiren müdahalelerin çocuk gelişimine uzun vadeli katkı sunduğunu belirten Ramey ve Ramey (1998) ile Sandler ve arkadaşlarının (2011) teorik yaklaşımlarını desteklemektedir. Ayrıca sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı ailelerin program sonrasında da eğitim hizmetlerinden yararlanmaya devam etmesi, informal eğitim sistemine erken katılımın kalıcı ebeveyn motivasyonu yarattığı teziyle örtüşmektedir.
Çalışma, Almanya'da aile destek programlarının uzun vadeli dilsel etkilerini inceleyen öncü bir araştırma sunmakla birlikte, örneklem kayıpları ve ölçüm araçlarının tavan etkisi gibi sınırlılıklara sahiptir. Gelecek çalışmalarda evde öğrenme ortamının alt boyutlarının ve ebeveyn-çocuk etkileşim kalitesinin daha ayrıntılı mekanizmalarla izlenmesi önerilmektedir.
Bulguların Önceki Araştırmalarla Karşılaştırılması
Çalışmada elde edilen ilk çocuk olma durumunun ebeveyn kurslarına katılım üzerindeki olumlu etkisi, Lawson ve Mace'in (2009) ebeveynlerin zaman ve kaynak yatırımlarını kardeş sayısı az olan veya ilk doğan çocuklara daha yoğun yönlendirdiğini gösteren boylamsal bulgularıyla örtüşmektedir(Cohen et al., 2020).
Sonuç Bölümünün Sunduğu Çıkarımlar
Yazarlar, ebeveynlik becerilerine odaklanan erken dönem müdahalelerin çocukların kelime dağarcığı gelişiminde uzun vadeli ve gecikmeli (sleeper effect) olumlu etkiler yarattığını vurgulamaktadır. Erken çocukluk destek programlarının başarısı yalnız ailelere ulaşmakla sınırlı kalmayıp, sunulan kursların içerik kalitesine ve ebeveynlik yetkinliklerini artırıcı yapısına doğrudan bağlıdır(Cohen et al., 2020).
Literatür Taraması İçin Sunduğu Çerçeve
Bu çalışma, Almanya'daki aile destek programlarının etkinliği üzerine yürütülen ve genellikle kesitsel tasarımlarla sınırlı kalan mevcut alanyazındaki önemli bir boylamsal boşluğu doldurmaktadır. Çoğu araştırma müdahalenin hemen sonrasındaki sonuçlara odaklanırken, bu makale Chancenreich programı tamamlandıktan iki yıl sonrasına kadar uzanan etkileri izleyerek müdahalenin kalıcılığını sörgülamaktadır. Özellikle ebeveynlik becerilerine odaklanan kursların, çocukların dil gelişimi üzerindeki dolaylı ve zamanla olgunlaşan etkilerini (sleeper effect) belgelemesi bakımından literatürde kritik bir referans noktası teşkil eder. Ayrıca, evrensel bir yaklaşım sergileyen bir programın sosyo-ekonomik açıdan farklılaşan aile grupları üzerindeki ayrışan etkilerini analiz ederek, erken müdahale politikalarının tasarımına kuramsal ve ampirik bir zemin kazandırır.
Çalışma, kuramsal temelini Bronfenbrenner ve Morris'in PPCT modeli ile Kluczniok ve arkadaşlarının geliştirdiği ev öğrenme ortamının çok boyutlu yapısı üzerine inşa etmektedir. Önceki çalışmaların ev öğrenme ortamını genellikle yapısal özelliklerle (gelir, eğitim) sınırlı tutan yaklaşımını aşarak, müdahalenin merkezine 'süreç kalitesini' yerleştirmektedir. Yazarlar, Ramey ve Ramey tarafından öne sürülen erken kazanılan becerilerin gelecekteki öğrenmeler için temel oluşturduğu hipotezini ampirik olarak test eder. Alanyazındaki 'zor ulaşılan aileler' tartışmasına, finansal teşvikler ve düşük eşikli hizmetler aracılığıyla bu grupların sisteme nasıl dahil edilebileceğine dair somut bir örnek sunarak eklemlenir. Bu bağlamda, ebeveyn eğitiminin sadece bilgi aktarımı değil, bir tutum ve motivasyon değişikliği yarattığını savunan Sandler ve arkadaşlarının (2011) görüşlerini destekleyen bulgular sunar.
Literatür taramalarına sunduğu en özgün katkı, ebeveyn eğitimlerinin içeriğinin (etkileşim odaklıya karşı beceri odaklı) çocuk çıktıları üzerindeki etkisini ayrıştırmasıdır. Sadece programa katılımın değil, katılımın niteliğinin uzun vadeli kelime dağarcığı kazanımı üzerindeki belirleyici rolünü kanıtlamaktadır. Kelime dağarcığında gözlenen anlamlı artışa rağmen dilbilgisi anlama düzeyinde gruplar arası fark bulunmaması, dilsel gelişimin farklı alanlarının müdahalelere farklı tepkiler verdiğini göstermesi açısından önemli bir sentez sunar. Ayrıca, müdahale sona erdikten sonra bile dezavantajlı ailelerin eğitim hizmetlerini kullanmaya devam etmesi, erken müdahalenin 'eğitim sistemine giriş pasaportu' işlevi gördüğüne dair literatürde yeni bir tartışma alanı açar. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliği tartışmalarına süreç kalitesi ve süreklilik boyutlarını eklemektedir.
Kaynakça
- Lawson, D. W., & Mace, R. (2009). Trade-offs in modern parenting: a longitudinal study of sibling competition for parental care. Evolution and Human Behavior, 30(3), 170-183. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2008.12.001
Tez ve Makale Araştırmalarında Kullanım
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki üç araştırma taslağına dönüştürülmüştür.
Tez veya makalede kullanım · Giriş
Erken çocukluk dönemindeki dil becerileri, ailenin sosyal ve kültürel geçmişine bağlı olarak belirgin farklılıklar göstermektedir.
Eğitimde fırsat eşitsizliğinin kökenlerini ve ev öğrenme ortamının önemini vurgulamak için kullanılabilir(Cohen et al., 2020).
Ebeveynlik Eğitimlerinde Süreç Kalitesinin Aracılık Rolü: Boylamsal Bir Analiz
- Araştırma sorusu
- Ebeveynlik becerileri odaklı kursların çocukların kelime dağarcığı üzerindeki etkisi, ev öğrenme ortamındaki süreç kalitesindeki değişim aracılığıyla mı gerçekleşmektedir?
- Yöntem taslağı
- Nicel boylamsal desen. Müdahale öncesi, hemen sonrası ve 1 yıl sonrası olmak üzere üç ölçüm noktası belirlenir. Veriler standardize HLE ölçekleri ve çocuk dil testleriyle toplanır; aracılık etkisini belirlemek için Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) kullanılır.
Makaleyle bağlantısı: Makalede ebeveynlik eğitiminin dolaylı etkisinden bahsedilse de, bu etkinin hangi spesifik ebeveyn davranışı (aracı değişken) üzerinden gerçekleştiği ampirik olarak tam modellenmemiştir(Cohen et al., 2020).
Tez veya makalede kullanım · Literatür Taraması
Ebeveynlik becerilerine odaklanan kurslar, çocukların kelime dağarcığı gelişimi üzerinde gecikmeli ve olumlu bir etki yaratmaktadır.
Erken müdahale programlarının türüne göre değişen uzun vadeli çıktılarını tartışırken referans verilebilir(Cohen et al., 2020).
Maddi Teşviklerin Zor Ulaşılan Ailelerin Program Devamlılığına Etkisi: Deneysel Bir Karşılaştırma
- Araştırma sorusu
- Finansal teşvik sunulan ve sunulmayan dezavantajlı aileler arasında kurs tamamlama oranları ve program sonrası eğitim hizmeti kullanım sıklığı bakımından anlamlı bir fark var mıdır?
- Yöntem taslağı
- Gerçek deneysel desen. Benzer sosyo-ekonomik özelliklere sahip aileler 'teşvik grubu' ve 'kontrol grubu' olarak atanır. Katılım verileri idari kayıtlar üzerinden, motivasyon düzeyleri ise anket yoluyla toplanır.
Makaleyle bağlantısı: Chancenreich programının sunduğu 500 Euro'luk teşvikin katılım üzerindeki gerçek etkisi makalede tartışılmış ancak deneysel olarak ayrıştırılmamıştır(Cohen et al., 2020).
Tez veya makalede kullanım · Tartışma
Erken müdahale programlarına katılım, dezavantajlı ailelerin sonraki eğitim hizmetlerine olan motivasyonunu artırmaktadır.
Müdahale programlarının sadece çocuk üzerinde değil, ebeveynin eğitim sistemine yaklaşımı üzerindeki etkilerini açıklamak için sunulabilir(Cohen et al., 2020).
Aile Destek Programlarının Çocukların Sosyo-Duygusal İyi Oluş Halleri Üzerindeki Etkisi
- Araştırma sorusu
- Ebeveynlik becerileri odaklı kurslar, çocukların 5 yaş dönemindeki öz-düzenleme ve sosyal becerileri üzerinde nasıl bir boylamsal etki yaratmaktadır?
- Yöntem taslağı
- Karma yöntem araştırması. Nicel aşamada SDQ (Güçler ve Güçlükler Anketi) kullanılır; nitel aşamada ise ebeveynlerle çocukların davranışsal değişimleri üzerine derinlemesine görüşmeler yapılır.
Makaleyle bağlantısı: Yazarlar, tartışma bölümünde müdahalenin dil dışındaki alanlarda da (sosyo-duygusal) etkili olabileceğini ancak bu çalışmada ölçülmediğini bir kısıtlılık olarak belirtmiştir(Cohen et al., 2020).