Kariyer Başarısında Duygusal Zekâ ve Güçlüklerle Başa Çıkma Derecesinin Rolü

Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi alanında çalışanların kariyer başarısını belirleyen faktörlerin tespiti, hem bireysel gelişim hem de kurumsal verimlilik açısından stratejik bir önem taşımaktadır. Geleneksel olarak genel zekâ ve bilişsel yeteneklerin iş performansını ve kariyer basamaklarında yükselmeyi belirlediği kabul edilse de, günümüz değişken ve karmaşık ekonomik koşullarında bilişsel faktörlerin tek başına açıklayıcı gücünün zayıfladığı görülmektedir. Bu durum, araştırmacıların iş yaşamında karşılaşılan kriz ve stres durumlarıyla başa çıkmayı kolaylaştıran non-kognitif yapılara odaklanmasını zorunlu kılmıştır. Literatürde duygusal zekâ ile kariyer çıktıları arasındaki ilişkiler sıklıkla araştırılmış olmakla birlikte, güçlüklerle başa çıkma derecesinin ve mizaç duygusal zekâsının nesnel ve öznel kariyer başarısı bileşenleri üzerindeki eş zamanlı etkisi kapsamlı biçimde incelenmemiştir.

Bu ampirik araştırma, mizaç duygusal zekâsı ile dayanıklılık ve sebat boyutlarını kapsayan güçlüklerle başa çıkma derecesinin çalışanların nesnel ve öznel kariyer başarıları üzerindeki yordayıcı rolünü belirlemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma deseninde kurgulanan çalışmanın örneklemini Çin'de kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan ve çevrim içi anket formunu eksiksiz dolduran 256 çalışan yetişkin oluşturmaktadır. Katılımcıların verileri Öz Bildirimli Duygusal Zekâ Testi, Dayanıklılık Ölçeği, Sebat Ölçeği ve Duygusal, Devam ve Normatif Bağlılık Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Nesnel kariyer başarısı hiyerarşik iş pozisyonu kademeleriyle, öznel kariyer başarısı ise örgütsel bağlılığın üç alt boyutuyla operasyonelleştirilmiştir. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik analizleri ve çoklu doğrusal regresyon teknikleri uygulanmıştır.

Yapılan çoklu regresyon analizleri sonuçunda, mizaç duygusal zekâsının yalnızca duyguları düzenleme boyutunun örgütsel bağlılığın duygusal bağlılık alt boyutunu pozitif yönde anlamlı şekilde yordadığı saptanmıştır. Güçlüklerle başa çıkma katsayısı boyutlarından ilgi tutarlılığı duygusal bağlılığı pozitif etkilerken, çaba sebatı ve kendini/yaşamı kabul boyutlarının normatif bağlılığı pozitif yönde yordadığı tespit edilmiştir. Kişisel yeterlilik boyutunun ise devam bağlılığını pozitif yönde yordamasına karşın normatif bağlılık üzerinde negatif yönlü anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Nesnel kariyer başarısını temsil eden iş pozisyonu modelinde ise yalnızca güçlük katsayısının kendini ve yaşamı kabul boyutunun pozitif yordayıcı güce sahip olduğu, duygusal zekâ boyutlarının iş pozisyonu üzerinde doğrudan bir etkisinin bulunmadığı belirlenmiştir.

Elde edilen bulgular, duygusal zekâ ve güçlüklerle başa çıkma kapasitesinin kariyer başarısının farklı boyutlarında tek tip değil, özelleşmiş etkiler ürettiğini ortaya koyarak literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Duygusal düzenleme ve sebat yeteneğinin örgütsel psikolojik bağ kurmayı kolaylaştırdığı, buna karşın yüksek kişisel yeterliliğin devam bağlılığını artırırken kurumsal sadakati azaltabileceği yönündeki tespit, insan kaynakları yönetiminde özgün bir bakış açısı sağlamaktadır. Çalışmanın sonuçları, kurumların işe alım ve yetenek yönetimi süreçlerinde yalnızca genel duygusal zekâ puanlarına odaklanmak yerine, duygusal düzenleme ve yaşamı kabul gibi spesifik psikolojik alt boyutları geliştirmeleri gerektiğini göstermektedir. Bu çerçevede araştırma, Doğu kültürü bağlamında ampirik kanıt sunarak öznel ve nesnel kariyer başarısının psikolojik öncüllerini anlamak isteyen araştırmacılara sağlam bir literatür temeli sunmaktadır.