Yaşamın İkinci Yılında Davranışsal İnhibisyonun Doğum Öncesi Anne Kaygısı, Aşırı Koruyucu Ebeveynlik ve Erken Bebeklik Mizacı Tarafından Yordaması

Erken çocukluk döneminde ortaya çıkan davranışsal inhibisyon, bireyin yenilik ve bilinmezlik içeren uyaranlara karşı çekingenlik, korku ve kaçınma tepkileri göstermesiyle tanımlanan önemli bir mizaç özelliğidir. Çocukluktan yetişkinliğe uzanan gelişimsel süreçte içselleştirme bozuklukları ve özellikle sosyal kaygı bozukluğu için belirleyici bir risk faktörü olan bu durum, doğum öncesi ve sonrası maternal etkenlerin etkileşimiyle şekillenmektedir. Literatürde hamilelik dönemindeki anne kaygısı ile bebeklik dönemindeki mizaç özellikleri ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişkiler ayrı ayrı incelenmiş olsa da, prenatal kaygının 24. aydaki davranışsal inhibisyon üzerindeki uzun dönemli etkilerini bebeklik mizaç tepkileri ve aşırı koruyucu ebeveynlik aracılığıyla açıklayan bütüncül boylamsal modellere ihtiyaç duyulmaktadır.

Bu çalışma, gebeliğin üçüncü trimesterinde ölçülen hamilelikle ilişkili anne kaygısının, çocukların 24. ayındaki davranışsal inhibisyon düzeylerini öngörme kapasitesini incelemeyi ve bu ilişkide 12. aydaki bebek yeniliğe karşı huzursuzluk mizaç boyutu ile maternal aşırı koruyuculuğun paralellik ve seri aracılık rollerini çözümlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, PRINCE ve PAULINE adlı iki prospective gebelik kohortunun birleşimiyle yürütülen nicel-ampirik ve boylamsal bir tasarıma dayanmaktadır. Örneklem, Almanya Hamburg-Eppendorf Üniversite Tıp Merkezinde izlenen ve dahil etme kriterlerini karşılayan 170 anne-bebek çiftinden oluşmaktadır. Veriler gebeliğin 34-36. haftalarında PRAQ-R2 ölçeğiyle, doğum sonrası 12. ayda IBQ ve EMKK ölçekleriyle, 24. ayda ise RIBI ölçeğiyle toplanmış; analizlerde iki paralel aracı değişkenli ve seri aracı değişkenli mediasyon modelleri kullanılmıştır.

Analiz sonuçları, hamilelikle ilişkili anne kaygısının 24. aydaki davranışsal inhibisyon üzerindeki doğrudan anlamlı etkisinin, 12. aydaki bebek yeniliğe karşı huzursuzluk tepkisi ve maternal aşırı koruyuculuk değişkenleri modele eklendiğinde tamamen dolaylı hale geldiğini göstermektedir. Tam mediasyon modeli, çocuk davranışsal inhibisyonundaki varyansın yüzde 26'sını açıklamaktadır. Gebelikte yüksek düzeyde kaygı bildiren annelerin bebeklerinin 12. ayda yeniliklere karşı daha fazla huzursuzluk sergilediği ve annelerin daha aşırı koruyucu tutumlar benimsediği; her iki aracı değişkenin de 24. aydaki davranışsal inhibisyonu pozitif yönlü ve anlamlı biçimde yordadığı saptanmıştır. Keşfedici seri mediasyon analizi ise bebeğin yeniliğe karşı gösterdiği huzursuzluk düzeyinin anne üzerindeki etkisinin, maternal aşırı koruyuculuğu arttırdığını ve bu kanaldan da davranışsal inhibisyonu güçlendirdiğini ortaya koymuştur.

Elde edilen bulgular, erken çocukluk dönemindeki davranışsal inhibisyonun yalnızca genetik ya da tek yönlü anne tutumuyla açıklanamayacağını, fötal programlanma hipotezi ve karşılıklı düzenleme modeli çerçevesinde doğum öncesi nörobiyolojik ve doğum sonrası çevresel etkenlerin dinamik birleşimiyle oluştuğunu kanıtlamaktadır. Doğum öncesi dönemde başlayan anne kaygısının bebeğin mizacını ve anne-çocuk etkileşim örüntülerini biçimlendirerek içselleştirme bozukluklarına giden gelişimsel patikayı başlattığı anlaşılmaktadır. Bu çalışma, literatürde hamilelik kaygısı ile erken çocukluk mizacı arasındaki ilişkiyi boylamsal ve çok değişkenli bir yapıda ele alarak özgün bir katkı sunmakta; klinik uygulamalarda gebelikten itibaren riskli annelerin tespiti ve aşırı koruyucu ebeveynlik tutumlarının önlenmesine yönelik erken müdahale programlarının önemini vurgulamaktadır.