Sosyal Medyada Gündem Belirleme Süreçlerinde İdeolojik Hizalanma ve Kutuplaşmanın Rolü: Küresel Tartışmalar Üzerine Bir İnceleme

Sosyal medya platformlarının bilgi yayılımındaki merkezi rolü, dijital kamusal alanı karmaşık bir yapıya dönüştürürken, geleneksel gündem belirleme teorilerini de yeniden düşünmeyi zorunlu kılmıştır. Günümüzde kullanıcılar, geleneksel medya kurumlarının tek taraflı filtrelemesinden bağımsız olarak, akran ağları üzerinden bilgiye erişmekte ve kendi anlatılarını inşa etmektedir. Bu dönüşüm, bilginin niceliğinden ziyade, paylaşılan ideolojik değerlerin ve anlatıların sosyal ağlarda nasıl birleştirici bir güç haline geldiğine dair yeni sorular doğurmuştur. İncelenen bu araştırma, bilgi doygunluğu yaşanan bir ekosistemde kullanıcıların neden belirli içeriklere yöneldiğini, aktörlerin profesyonel rollerinin ötesindeki dinamiklerle açıklamaya çalışmaktadır.

Çalışma, Twitter (yeni adıyla X) platformundan toplanan devasa veri setlerini kullanarak; iklim değişikliği (COP26), COVID-19 pandemisi ve Rusya-Ukrayna Savaşı gibi üç farklı küresel kriz üzerinden ampirik bir analiz sunmaktadır. Araştırmacılar, etkileşim dinamiklerini çözmek amacıyla en çok retweet alan %1'lik kesimden fenomen hesaplar belirlemiş ve bu hesapları aktivistler, medya, politikacılar ve sivil toplum kuruluşları gibi altı kategoride sınıflandırmıştır. Metodolojik olarak örtük ideoloji modellemesi ve yazışma analizi kullanılarak, kullanıcıların retweet davranışları üzerinden ideolojik konumları saptanmış ve farklı tartışma konuları arasındaki ideolojik geçişkenlikler Gini katsayısı ve Hartigan'ın dip testi gibi istatistiksel araçlarla doğrulanmıştır.

Analiz sonuçları, sosyal medyadaki etkileşim hacminin aktörlerin mesleki veya sosyal kategorilerinden bağımsız olarak şekillendiğini ortaya koymaktadır. İstatistiksel testler, hiçbir aktör kategorisinin diğerlerinden daha fazla etkileşim çekmediğini, asıl belirleyicinin kullanıcılar ile içerik üreticileri arasındaki ideolojik uyum olduğunu göstermektedir. Özellikle, bir kullanıcının iklim değişikliği konusundaki tutumunun, aşı karşıtlığı veya jeopolitik bir savaşa dair yaklaşımıyla yüksek oranda örtüştüğü tespit edilmiştir. Bu durum, sosyal medyadaki kutuplaşmanın tekil konulardan ziyade, geniş bir dünya görüşü ve kurumsal yapılara duyulan güven eksikliği gibi köklü ideolojik bölünmelerden beslendiğini kanıtlamaktadır.

Araştırmanın literatürdeki en özgün katkısı, geleneksel yukarıdan aşağıya gündem belirleme modelinin yerini aşağıdan yukarıya ve merkezi olmayan bir mekanizmaya bıraktığını somut verilerle göstermesidir. İdeolojik sürekliliğin farklı kriz alanlarında dahi bozulmaması, sosyal medya algoritmalarının ve kullanıcı tercihlerinin yarattığı yankı odalarının sadece belirli konularla sınırlı olmadığını, sistemik bir yapı arz ettiğini teyit etmektedir. Bu bulgular, gelecekteki dezenformasyonla mücadele stratejilerinin veya stratejik iletişim çalışmalarının, yalnızca tekil konulara odaklanmak yerine, toplumsal grupların temel ideolojik hizalanmalarını ve güven yapılarının kökenlerini dikkate alması gerektiğini vurgulaması açısından kritik öneme sahiptir.

Analizler, sosyal medyadaki etkileşimin geleneksel medya hiyerarşilerinden bağımsızlaştığını ve aktör kategorilerinin retweet sayıları üzerinde belirleyici bir fark yaratmadığını ortaya koymaktadır. Yazarlar, medyanın veya siyasi figürlerin artık tek başına gündem belirleyemediğini, bunun yerine ideolojik yankı odalarındaki resonance (yankılanma) düzeyinin ön plana çıktığını savunmaktadır.

İdeolojik hizalanmanın merkezi rolü, kullanıcıların farklı tartışma alanlarında bile tutarlı bir duruş sergilemelerinden anlaşılmaktadır. Çoğunluk ve azınlık grupları arasındaki bu keskin ayrım, sadece tek bir kriz anına özgü olmayıp, iklim değişikliğinden savaşa kadar geniş bir yelpazede benzer kutupların korunduğunu göstermektedir.

Bu bulgular, literatürdeki geleneksel eşik bekçiliği modellerinin dijital çağda yetersiz kaldığına işaret etmektedir. Artık bilgi akışı kurumlar tarafından değil, aşağıdan yukarıya bir şekilde ve önceden var olan inanç sistemlerine göre filtrelenerek ağ içerisinde dağıtılmaktadır.

Sonuç olarak, dijital platformlardaki kutuplaşma yapısal bir sorun olarak değerlendirilmelidir. Yankı fanuslarının çapraz konu geçişleriyle birbirini beslemesi, demokratik tartışma zemini için paylaşılan ortak gerçeklik algısını zayıflatmakta ve dezenformasyonun yayılımı için elverişli bir zemin hazırlamaktadır.

Yazarlar, geleneksel medyanın kamuoyu gündemini yukarıdan aşağıya belirlediğini öne süren klasik Gündem Belirleme teorisinin, sosyal medyanın parçalanmış ve ideoloji odaklı yapısında etkisini kaybettiğini tartışmaktadır (Loru et al., 2025).

Bu çalışma, iletişim bilimleri ve veri bilimi kesişiminde konumlanarak geleneksel gündem belirleme kuramının dijital sosyal ağlardaki geçerliliğini ampirik düzeyde yeniden değerlendirmektedir. Çalışma, medya ve siyaset gibi kurumsal aktörlerin dijital kamusal alandaki hiyerarşik üstünlüğünü yitirdiğini ve etkileşim hacminin aktör kategorisinden ziyade toplumsal-ideolojik hizalanmalardan beslendiğini göstermektedir. İklim değişikliği, küresel salgın ve uluslararası askeri çatışmalar gibi üç farklı alandaki tartışmaları eş zamanlı inceleyerek, dijital ortamlardaki etkileşim yapısının konudan bağımsız ve sistemik bir nitelik taşıdığını ampirik olarak belgelemektedir.

Çalışma, McCombs ve Shaw tarafindan ortaya atılan klaslesmis yukarıdan aşağıya gündem belirleme yaklaşımı ile Bennett ve Iyengar gibi araştırmacıların dijital medyadaki parçalanma ve seçici maruz kalma tezlerini birleştirmektedir. Önceki araştırmalar genellikle tek bir kriz anına veya tek bir konudaki yankı odalarına odaklanırken, bu araştırma gizil ideoloji modellemesini üç farklı küresel tartışmaya yayarak literatürdeki kesit çalısmaların ötesine geçmektedir. Klasik eşik bekçiliği kavramının yerini dağıtık ağ eşik bekçiliğinin aldığını kabul etmekle birlikte, bu süreçte belirleyici ana unsurun bireysel aktörlerin görünürlüğü değil, ağ içerisindeki ideolojik kümelenmeler olduğunu kanıtlamaktadır.

Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu çalışma, sosyal medya platformlarındaki kutuplaşmanın parçalı veya anlık tepkilerden ibaret olmadığını, bireylerin farklı toplumsal olaylara karşı tutarlı bir ideolojik kimlik üzerinden tepki verdiğini açıklayan ampirik bir referans sunmaktadır. Dezenformasyon, aşırılaşma ve dijital kamuoyu araştırmalarında, aktör odaklı analizler yerine ideoloji odaklı topluluk analizlerine geçilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. İletişim kuramlarının büyük veri yöntemleriyle nasıl sınanabileceğine dair metodolojik bir köprü kurarak, gelecekteki araştırmalara epistemolojik bir çerçeve sağlamaktadır.