Bozdağ Orman İşletme Şefliğinde Arazi Kullanımı ve Örtüsü Değişiminin CA-Markov Tabanlı Mekânsal-Zamansal Modellemesi: Türkiye'de Orman Hukuku ve Yönetişimi Üzerine Yansımalar

Orman ekosistemleri, karbon tutma ve iklim düzenleme gibi hayati işlevleri nedeniyle küresel çevre politikalarının merkezinde yer almaktadır. Ancak artan insan baskısı ve arazi kullanım değişiklikleri, orman peyzajlarında yapısal bozulmalara yol açmaktadır. Türkiye özelinde ormanların yüzde doksan dokuzunun devlet mülkiyetinde olması, orman hukukunun ve yönetişim mekanizmalarının arazi dinamikleri üzerindeki etkisini kritik hale getirmektedir. Mevcut literatürde uzaktan algılama verileriyle yapılan mekânsal analizler yaygın olsa da, yasal tanımlamaların ve yerel sosyo-ekonomik dinamiklerin bu değişimlere nasıl yansıdığı tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Çalışma, bu bağlamda hem teknolojik modellemeyi hem de yasal/yönetişim çerçevesini bir arada değerlendirerek alan yazındaki boşluğu doldurmaya odaklanmaktadır.

Bu araştırma, Denizli Orman Bölge Müdürlüğü'ne bağlı Bozdağ Orman İşletme Şefliği'nde 2000, 2012 ve 2024 yıllarını kapsayan yirmi dört yıllık bir dönemde arazi kullanımı ve örtüsü (LULC) değişimlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada yöntem olarak, geçmiş trendlere dayanarak gelecek projeksiyonları üreten CA-Markov modelleme yaklaşımı benimsenmiştir. Orman amenajman planlarından elde edilen sayısal vektör haritalar 25 metrelik mekânsal çözünürlüğe dönüştürülerek iğne yapraklı orman, geniş yapraklı orman, bozuk orman, tarım, yerleşim ve diğer alanlar olmak üzere altı ana sınıfta kategorize edilmiştir. Modelin geçerliliği, 2024 yılına ait gerçek veriler ile simülasyon sonuçlarının hücre bazlı karşılaştırılması ve benzerlik oranının hesaplanmasıyla doğrulanarak güvenilir bir tahmin zemini oluşturulmuştur.

Analiz sonuçları, 2000-2024 yılları arasında bölgedeki iğne yapraklı orman alanlarının yaklaşık yüzde 51,3'ten yüzde 59,4'e çıkarak belirgin bir genişleme gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle bozuk orman alanlarının rehabilite edilerek verimli orman yapısına dönüştürülmesi, bu artışın temel kaynağını oluşturmaktadır. 2024 yılına gelindiğinde, daha önce kayıtlarda yer almayan geniş yapraklı ormanların varlığı da rehabilitasyon çalışmalarının başarısı olarak kaydedilmiştir. CA-Markov simülasyonu, mevcut trendlerin sürmesi durumunda 2048 yılında iğne yapraklı ormanların toplam alanın yüzde 69,3'üne ulaşacağını öngörmektedir. Ancak tür çeşitliliği açısından geniş yapraklı ormanlarda bir azalma riski bulunduğu ve yerleşim alanlarındaki artışın düşük demografik baskı nedeniyle sınırlı kalacağı tahmin edilmektedir.

Elde edilen bulgular, Türkiye'deki katı koruma politikalarının ve devlet ormancılığı uygulamalarının orman varlığını artırmadaki etkinliğini ampirik olarak göstermektedir. Yazar, orman hukukundaki yasal tanımlamalar ile uzaktan algılama sonuçları arasındaki potansiyel uyumsuzluklara dikkat çekerek, modelleme çalışmalarına kurumsal ve yasal değişkenlerin dahil edilmesinin önemini vurgulamaktadır. Literatürde yer alan diğer çalışmalarla karşılaştırıldığında, bu çalışma yerel ölçekteki demografik düşüşün orman üzerindeki antropojenik baskıyı azalttığını ve sürdürülebilir yönetim için yasal/yönetişim odaklı yaklaşımların CBS analizleriyle bütünleştirilmesi gerektiğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, bu tür modellerin orman amenajman planlarına entegrasyonu, ekosistem tabanlı yönetim stratejileri için stratejik bir öneri olarak sunulmaktadır.

Araştırma bulguları, Bozdağ Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde iğne yapraklı orman varlığının yıllar içerisinde kayda değer bir genişleme eğilimi gösterdiğini ve bozuk orman alanlarının azaldığını açıkça ortaya koymaktadır.

Yazar bu değişimin arkasındaki temel etkenin, Genel Müdürlük tarafından yürütülen başarılı rehabilitasyon ve ağaçlandırma çalışmaları ile birlikte kırsal nüfustaki azalmaya bağlı doğal gençleşme süreçleri olduğunu açıklamaktadır.

Tartışma bölümünde bu sonuçlar, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki benzer uzaktan algılama ve modelleme çalışmalarıyla karşılaştırılmış, orman alanlarının artış trendinin kurumsal koruma politikalarıyla uyumlu olduğu vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, orman örtüsündeki bu olumlu artışın karbon tutulumu ve iklim düzenleme işlevlerine katkı sağlayacağı, ancak tekdüze orman yapılarının önlenmesi için tür çeşitliliğinin de planlamalara dahil edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yazar, elde ettiği bulguları Aksoy ve Kaptan (2021) ile Göksel ve Bozkaya Karip (2017) çalışmalarının sonuçlarıyla karşılaştırarak, gelecekte orman yüzeylerinin artacağı ve tarım alanlarının azalacağı yönündeki benzer eğilimlerin literatürdeki diğer bölgesel modellemelerle tutarlılık gösterdiğini ortaya koymuştur (Cesur, 2026).

Bozdağ Orman İşletme Şefliği odağında sunulan bu çalışma, orman ekosistemlerinin zamansal değişimini sadece biyofiziksel bir süreç olarak değil, aynı zamanda yasal ve kurumsal bir çerçevede ele alarak literatürde özgün bir konum edinmektedir. Arazi kullanımı ve örtüsü değişimlerinin modellenmesinde CA-Markov yöntemini yerel ölçekte uygulayan araştırma, ormancılık faaliyetlerinin ve hukuksal düzenlemelerin mekansal sonuçlarını nicel verilerle ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, hem uzaktan algılama tekniklerinin ormancılık planlamasındaki etkinliğini göstermekte hem de sürdürülebilir orman yönetimi stratejileri için tahmine dayalı bir karar destek altlığı oluşturmaktadır.

Çalışma, literatürde daha önce Aksoy ve Kaptan (2021) veya Keleş ve ark. (2026) tarafından yürütülen LULC modelleme çalışmalarının metodolojik geleneğini sürdürürken, bu modellere orman hukuku ve yönetişimi perspektifini entegre ederek kapsamı genişletmektedir. Önceki çalışmalar genellikle tarım alanlarının azalması ve şehirleşme baskısına odaklanırken, bu araştırma orman içi rehabilite süreçlerinin ve 6831 sayılı Orman Kanunu gibi yasal metinlerin arazi sınıflandırması üzerindeki etkilerini tartışmaya açarak literatürdeki kuramsal bir boşluğu doldurmaktadır. Ayrıca, Türkiye'deki devlet ormancılığı modelinin koruma politikaları üzerindeki belirleyici rolünü ampirik olarak doğrulamaktadır.

Literatür taraması süreçlerinde bu çalışma, özellikle Akdeniz ve karasal iklim geçiş bölgelerindeki orman dinamiklerini anlamak isteyen araştırmacılar için güncel bir referans kaynağıdır. Arazi örtüsü değişimini etkileyen sosyo-ekonomik faktörleri demografik verilerle ilişkilendirmesi, model sonuçlarının sadece matematiksel bir çıktı değil, toplumsal bir yansıması olduğunu göstermektedir. Ayrıca, CA-Markov modelinin yerel orman işletme birimleri ölçeğinde yüzde 81.9 gibi yüksek bir benzerlik oranıyla çalışabileceğini kanıtlaması, benzer metodolojiyi kullanacak olan araştırmacılar için geçerlik ve güvenirlik standartları belirlemektedir. Çalışma, nicel artışın yanı sıra tür çeşitliliği gibi nitel unsurların da modellemeye dahil edilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır.